Một khoản thu được đặt tên là “quỹ sửa chữa cơ sở vật chất máy phát điện”, chia đều cho toàn bộ học sinh ngay từ đầu năm học tưởng như hợp lý nhưng lại tiềm ẩn dấu hiệu lạm thu dưới hình thức “tự nguyện bắt buộc”. Nếu khoản kinh phí này không đúng thẩm quyền, không dựa trên sự đồng thuận thực chất và không thuộc các khoản được phép thu thì nhà trường có thể đối mặt với nguy cơ bị thanh tra, buộc hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu sai quy định.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Đầu năm học, Trường THCS công lập X ban hành thông báo thu khoản tiền mang tên “Quỹ sửa chữa cơ sở vật chất máy phát điện”, chia đều theo đầu học sinh với mức thu thống nhất cho tất cả các lớp.

Nhà trường giải thích đây là khoản kinh phí nhằm sửa chữa, bảo dưỡng máy phát điện phục vụ hoạt động dạy học khi mất điện. Tuy nhiên, khoản thu này không nằm trong danh mục các khoản thu được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, không có nghị quyết của Hội đồng trường hoặc văn bản của cơ quan quản lý giáo dục cho phép. Nhiều phụ huynh phản ánh nếu không đóng sẽ bị giáo viên chủ nhiệm nhắc nhở nhiều lần, tạo áp lực tâm lý.

Liệu việc đặt tên một khoản thu mới để huy động tiền từ toàn bộ học sinh có phải là hình thức “lách luật” nhằm hợp thức hóa hành vi lạm thu trong trường học công lập?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về nguồn tài chính và các khoản thu trong cơ sở giáo dục

Theo khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), một trong những hành vi bị nghiêm cấm là: ” Lợi dụng việc tài trợ, ủng hộ giáo dục để ép buộc đóng góp tiền hoặc hiện vật.” Quy định này nhằm bảo đảm mọi khoản thu trong nhà trường phải có căn cứ pháp luật, đúng thẩm quyền và không được núp dưới bất kỳ tên gọi nào để buộc người học hoặc phụ huynh phải đóng góp.

2. Nguyên tắc quản lý các khoản thu trong cơ sở giáo dục công lập

Tại khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“ Điều 22. Các hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục

1. Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể nhà giáo, cán bộ, người lao động của cơ sở giáo dục và người học.

2. Xuyên tạc nội dung giáo dục.

3. Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi, tuyển sinh.

4. Hút thuốc; uống rượu, bia; gây rối an ninh, trật tự.

5. Ép buộc học sinh học thêm để thu tiền.

6. Lợi dụng việc tài trợ, ủng hộ giáo dục để ép buộc đóng góp tiền hoặc hiện vật.”

Áp dụng vào tình huống

• Trong tình huống trên: Nhà trường tự đặt ra khoản thu mang tên “Quỹ sửa chữa cơ sở vật chất máy phát điện”; Thu đồng loạt theo đầu học sinh ngay từ đầu năm học; Phụ huynh có dấu hiệu bị tạo áp lực nếu không đóng; Nếu cơ quan thanh tra xác định khoản thu này không có căn cứ pháp lý hoặc mang tính ép buộc thì đây có thể bị xem là khoản thu trái quy định, dù được đặt dưới tên gọi là “quỹ”, “hỗ trợ”, “đóng góp” hay “xã hội hóa”.

Kết luận pháp lý: Đối chiếu khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), việc tổ chức thu tiền “Quỹ sửa chữa cơ sở vật chất máy phát điện” theo hình thức cào bằng đối với toàn bộ học sinh, nếu không đúng quy định và có yếu tố ép buộc, có dấu hiệu rơi vào hành vi thực hiện khoản thu trái quy định của pháp luật, thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động giáo dục.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Trong môi trường giáo dục công lập, niềm tin của phụ huynh được xây dựng trên sự minh bạch và công bằng. Khi xuất hiện các khoản thu được đặt dưới nhiều tên gọi khác nhau nhưng thực chất mang tính bắt buộc, phụ huynh dễ nảy sinh tâm lý lo lắng, bất mãn và mất niềm tin vào nhà trường. Đối với những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, việc phải đóng thêm nhiều khoản tiền ngoài quy định ngay đầu năm học tạo nên áp lực tài chính đáng kể, đồng thời khiến học sinh mặc cảm nếu cha mẹ chưa kịp hoàn thành nghĩa vụ đóng góp. Giáo dục không nên để bất kỳ em học sinh nào chịu áp lực vì điều kiện kinh tế của gia đình.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Việc sửa chữa máy phát điện và cơ sở vật chất là nội dung thuộc công tác quản trị tài sản công của nhà trường, cần được thực hiện đúng quy trình lập dự toán, sử dụng ngân sách hoặc các nguồn kinh phí hợp pháp theo quy định. Nếu tự ý lập các “quỹ” để huy động tiền từ phụ huynh, nhà trường có thể đối mặt với nhiều rủi ro: Lạm thu biến tướng trục lợi học đường công lập; Gây gánh nặng tài chính, tạo sự bất bình đối với phụ huynh, đặc biệt là các hộ nghèo và cận nghèo; Khi bị thanh tra tài chính phát hiện sai phạm, nhà trường có thể bị yêu cầu chấm dứt khoản thu và hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu trái quy định, đồng thời cá nhân, tập thể liên quan phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để phòng ngừa rủi ro pháp lý và xây dựng môi trường giáo dục minh bạch, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 giải pháp:

1. Bước 1 – Rà soát toàn bộ các khoản thu đầu năm học: Chỉ triển khai các khoản thu có căn cứ pháp luật, được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn và công khai đầy đủ tới phụ huynh.
2. Bước 2 – Quản lý tài sản công đúng quy định: Việc sửa chữa máy phát điện, cơ sở vật chất cần được đưa vào kế hoạch tài chính, dự toán ngân sách hoặc thực hiện từ các nguồn kinh phí hợp pháp; tuyệt đối không tự ý lập các “quỹ” để chia đều cho học sinh.
3. Bước 3 – Tăng cường minh bạch và đối thoại với phụ huynh: Mọi khoản huy động hợp pháp phải được công khai mục đích, nguyên tắc sử dụng, lấy ý kiến đúng quy định và bảo đảm sự tự nguyện thực chất, tránh phát sinh khiếu nại, tố cáo và các cuộc thanh tra tài chính.

Thông điệp: “Một khoản thu nhỏ thiếu căn cứ pháp luật có thể làm mất đi niềm tin lớn của phụ huynh đối với nhà trường. Minh bạch tài chính chính là nền tảng của một môi trường giáo dục công bằng và bền vững.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.