Nhiều dòng họ hiện nay mong muốn thành lập Quỹ khuyến học để hỗ trợ học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn và khuyến khích nhân tài. Tuy nhiên, khi quỹ hoạt động với quy mô lớn, huy động nguồn tài chính từ nhiều cá nhân, tổ chức và thực hiện các hoạt động thường xuyên thì việc đăng ký thành lập theo đúng quy định pháp luật là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm tính minh bạch, hợp pháp và bền vững.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Dòng họ Nguyễn tại tỉnh X nhiều năm liên tục vận động con cháu và các doanh nghiệp đóng góp kinh phí để trao học bổng, hỗ trợ học sinh nghèo hiếu học và khen thưởng học sinh đạt thành tích cao.

Nhận thấy quy mô hoạt động ngày càng mở rộng với số tiền huy động mỗi năm lên đến hàng tỷ đồng, Ban Khuyến học dòng họ dự kiến thành lập Quỹ Khuyến học dòng họ Nguyễn để có tư cách pháp lý độc lập, mở tài khoản ngân hàng, tiếp nhận tài trợ và quản lý nguồn tiền minh bạch.

Tuy nhiên, nhiều thành viên cho rằng chỉ cần lập Ban vận động nội bộ là đủ, không cần đăng ký thành lập quỹ theo quy định của pháp luật.

Để tránh những rủi ro về quản lý tài sản, trách nhiệm tài chính và tính hợp pháp của các khoản vận động, đại diện dòng họ đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn trình tự, thủ tục thành lập quỹ xã hội, quỹ từ thiện theo quy định hiện hành.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về điều kiện thành lập quỹ xã hội, quỹ từ thiện

Theo Điều 5 Nghị định 03/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện năm 2026, quỹ xã hội, quỹ từ thiện chỉ được thành lập khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật, bao gồm mục đích hoạt động vì lợi ích cộng đồng, có sáng lập viên, có tài sản đóng góp ban đầu theo mức quy định, có điều lệ và hồ sơ thành lập hợp lệ, đồng thời được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ. Như vậy, việc huy động nguồn lực xã hội để hoạt động thường xuyên với quy mô lớn không chỉ là hoạt động nội bộ của dòng họ mà phải tuân thủ quy định về thành lập và quản lý quỹ.

2. Nguyên tắc thành lập và hoạt động của quỹ

Điều 5 Nghị định Nghị định 03/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện năm 2026:

“ Điều 5. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của quỹ

1. Thành lập và hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.

2. Tự nguyện, tự chủ, tự trang trải và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật bằng tài sản của mình.

3. Tổ chức, hoạt động theo quy định của pháp luật và điều lệ được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận.

4. Công khai, minh bạch về tổ chức, hoạt động và thu, chi tài chính, tài sản của quỹ.

5. Không phân chia tài sản.”

Áp dụng vào tình huống

• Về quy mô hoạt động: Khi quỹ huy động tài trợ rộng rãi từ nhiều tổ chức, cá nhân, tiếp nhận nguồn kinh phí lớn, trao học bổng thường xuyên và thực hiện nhiều chương trình an sinh xã hội thì cần đăng ký thành lập quỹ theo đúng quy định để có tư cách pháp lý, bảo đảm tính minh bạch trong quản lý tài sản và trách nhiệm pháp lý.

Kết luận pháp lý: Đối với Quỹ khuyến học dòng họ hoạt động quy mô lớn, việc thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục thành lập theo Điều 5 Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện năm 2025 là cơ sở bảo đảm quỹ hoạt động hợp pháp, minh bạch, đúng mục đích nhân đạo, khuyến học và tạo niềm tin đối với các tổ chức, cá nhân tài trợ.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Quỹ khuyến học không chỉ là nguồn hỗ trợ tài chính mà còn là biểu tượng của truyền thống hiếu học và tinh thần tương thân tương ái trong mỗi dòng họ. Một quỹ được tổ chức minh bạch sẽ tạo niềm tin cho người đóng góp, khích lệ thế hệ trẻ nỗ lực học tập và lan tỏa những giá trị nhân văn trong cộng đồng.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Quỹ khuyến học hoạt động quy mô lớn cần xây dựng cơ chế quản trị tài chính chuyên nghiệp nhằm phòng ngừa các rủi ro như: Quản lý nguồn tài trợ thiếu minh bạch; Chi sai mục đích hoặc vượt thẩm quyền; Không kiểm soát được dòng tiền, tài sản của quỹ; Việc xây dựng quy chế tài chính, quy trình xét cấp học bổng, chế độ công khai thu – chi, lưu trữ chứng từ và kiểm tra định kỳ sẽ góp phần bảo vệ tài sản của quỹ, nâng cao uy tín và bảo đảm hoạt động lâu dài.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để Quỹ khuyến học dòng họ hoạt động đúng pháp luật và phát triển bền vững, chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 giải pháp:

1. Bước 1. Hoàn thiện hồ sơ pháp lý ngay từ khi thành lập: Xác định rõ phạm vi hoạt động của quỹ, chuẩn bị điều lệ, tài sản đóng góp ban đầu, cơ cấu tổ chức và thực hiện thủ tục xin cấp phép theo đúng quy định của pháp luật.
2. Bước 2. Thiết lập cơ chế quản trị tài chính minh bạch: Ban hành quy chế thu, chi, quy trình xét học bổng, phân định rõ trách nhiệm của Hội đồng quản lý quỹ, Ban kiểm soát và bộ phận điều hành; công khai báo cáo tài chính định kỳ tới các nhà tài trợ và thành viên dòng họ.
3. Bước 3. Xây dựng văn hóa trách nhiệm và giám sát cộng đồng: Thường xuyên công khai kết quả hoạt động, tổ chức kiểm tra nội bộ, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người đóng góp; tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý tài chính và công bố thông tin để nâng cao tính minh bạch và niềm tin xã hội.

Thông điệp: Một Quỹ khuyến học bền vững không chỉ được xây dựng từ lòng hảo tâm mà còn phải được vận hành trên nền tảng pháp luật, minh bạch tài chính và trách nhiệm cộng đồng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.