TÌNH HUỐNG 122: DOANH NGHIỆP CÔNG NGHỆ TỰ Ý TẢI TOÀN BỘ BÀI GIẢNG VIDEO SỐ CỦA MỘT GIÁO VIÊN NỔI TIẾNG, KHÓA LẠI VÀ BÁN THU PHÍ TRÊN NỀN TẢNG CỦA MÌNH: XỬ LÝ THẾ NÀO?

“Trong thời đại giáo dục số, một bài giảng trực tuyến không chỉ là vài giờ đứng lớp trước máy quay mà còn là kết quả của hàng tháng, thậm chí hàng năm nghiên cứu, biên soạn và đầu tư trí tuệ của người dạy. Thế nhưng, không ít trường hợp các doanh nghiệp hoặc nền tảng công nghệ đã tự ý sao chép, tải xuống và kinh doanh trái phép nội dung giáo dục của người khác nhằm thu lợi nhuận. Khi đó, câu chuyện không còn đơn thuần là vấn đề đạo đức kinh doanh mà đã trở thành hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp toàn diện cả về pháp lý, quản trị và bảo vệ tài sản số.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Thầy giáo Nguyễn Văn A, trú tại tỉnh B, là một giảng viên nổi tiếng trong lĩnh vực luyện thi đại học với hàng trăm bài giảng video được phát hành trên ứng dụng học trực tuyến của riêng mình.

Sau một thời gian, nhiều học viên phản ánh rằng toàn bộ nội dung bài giảng của thầy xuất hiện trên nền tảng giáo dục số X dưới dạng khóa học trả phí.

Qua kiểm tra, thầy A phát hiện doanh nghiệp vận hành nền tảng này đã tải xuống gần như toàn bộ video bài giảng, tài liệu đi kèm và hệ thống bài tập, sau đó đóng gói thành khóa học riêng và thu phí người sử dụng.

Đáng chú ý, nền tảng không hề xin phép, ký hợp đồng chuyển giao quyền tác giả hoặc chia sẻ doanh thu với chủ sở hữu nội dung.

Vụ việc nhanh chóng gây phẫn nộ trong cộng đồng giáo viên trực tuyến khi nhiều người cho rằng đây là hành vi “ăn cắp chất xám” được thực hiện bằng công nghệ và quy mô thương mại.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Quy định của Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả đối với tác phẩm số

Khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ số 155/VBHN-VPQH quy định:

“Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.”

Bên cạnh đó, Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ số 155/VBHN-VPQH quy định chủ sở hữu quyền tác giả có độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện các quyền tài sản đối với tác phẩm, bao gồm:

• Sao chép tác phẩm;
• Phân phối tác phẩm đến công chúng;
• Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác;
• Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm.

Đồng thời, khoản 2 Điều 28 và điểm c khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ số 155/VBHN-VPQH quy định một trong các hành vi xâm phạm quyền tác giả là:

“Sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp toàn bộ hoặc một phần tác phẩm bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào, trừ trường hợp quy định tại điểm a khoản 3 Điều này;”

là hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật.

2. Quy định của Luật An ninh mạng về trách nhiệm xử lý nội dung vi phạm trên không gian mạng

Điểm c Khoản 4 Điều 13 Luật An ninh mạng năm 2025 quy định nghiêm cấm hành vi:

“Chiếm đoạt tài sản; tổ chức đánh bạc, đánh bạc qua mạng Internet; trộm cắp cước viễn thông quốc tế trên nền Internet; vi phạm bản quyền và sở hữu trí tuệ trên không gian mạng;”

Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 25 Luật An ninh mạng năm 2025 quy định doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng có trách nhiệm phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong việc ngăn chặn, gỡ bỏ hoặc xử lý nội dung vi phạm pháp luật khi có yêu cầu hợp pháp.

Điều này đồng nghĩa với việc các nền tảng số không thể viện lý do “chỉ là đơn vị trung gian lưu trữ nội dung” để né tránh trách nhiệm khi biết hoặc phải biết về hành vi vi phạm bản quyền đang diễn ra trên hệ thống của mình.

Áp dụng vào tình huống

Đối chiếu với tình huống trên, việc doanh nghiệp công nghệ tự ý tải xuống, sao chép và kinh doanh các bài giảng video của thầy A mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu là dấu hiệu của hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Việc khóa nội dung, gắn thương hiệu riêng và thu phí người dùng còn cho thấy mục đích khai thác thương mại trực tiếp từ tài sản trí tuệ của người khác nhằm thu lợi nhuận.

Trong trường hợp này, tác giả có thể thực hiện các biện pháp như:

• Lập vi bằng điện tử ghi nhận tình trạng vi phạm;
• Thu thập hình ảnh, video, hóa đơn giao dịch và dữ liệu truy cập làm chứng cứ;
• Gửi yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm đến nền tảng hoặc doanh nghiệp vận hành;
• Yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm quyền tác giả;
• Yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự và sở hữu trí tuệ;
• Đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý hành chính hoặc áp dụng các biện pháp pháp lý khác theo quy định.

Kết luận pháp lý

Một bài giảng số cũng là tài sản trí tuệ được pháp luật bảo vệ giống như sách, giáo trình hay tác phẩm văn học truyền thống.

Việc sử dụng công nghệ để sao chép và kinh doanh trái phép nội dung của người khác không làm thay đổi bản chất của hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Ngược lại, khi hành vi được thực hiện có tổ chức, trên quy mô lớn và nhằm mục đích thương mại, mức độ thiệt hại đối với tác giả và thị trường giáo dục số còn nghiêm trọng hơn rất nhiều so với hành vi sao chép truyền thống.

Không chỉ doanh thu bị chiếm đoạt, người sáng tạo còn phải đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát đối với chính sản phẩm trí tuệ của mình và sự nhầm lẫn của người học về nguồn gốc nội dung.

Bảo vệ bản quyền số vì thế không chỉ là bảo vệ lợi ích kinh tế của tác giả mà còn là bảo vệ động lực sáng tạo và sự phát triển lành mạnh của hệ sinh thái giáo dục số tại Việt Nam.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Đối với tác giả, cảm giác phổ biến nhất thường không phải là mất doanh thu mà là cảm giác bị chiếm đoạt công sức và chất xám của chính mình.

Một bài giảng trực tuyến đôi khi là kết quả của hàng nghìn giờ nghiên cứu, thử nghiệm phương pháp giảng dạy và đầu tư tài chính cho việc sản xuất nội dung.

Khi những sản phẩm ấy bị sao chép và bán lại một cách trắng trợn, cảm giác bất bình và tổn thương nghề nghiệp là điều khó tránh khỏi.

Góc nhìn giáo dục

Giáo dục số chỉ có thể phát triển bền vững nếu người sáng tạo nội dung được tôn trọng và bảo vệ.

Nếu hành vi sao chép trái phép trở thành chuyện bình thường, những người có chuyên môn sẽ dần mất động lực đầu tư vào các sản phẩm giáo dục chất lượng cao.

Về lâu dài, thiệt hại không chỉ thuộc về tác giả mà còn thuộc về chính người học và toàn bộ hệ sinh thái giáo dục trực tuyến.

Góc nhìn quản trị

Vụ việc là lời cảnh báo đối với các doanh nghiệp công nghệ hoạt động trong lĩnh vực giáo dục số.

Tăng trưởng người dùng hoặc doanh thu không thể được xây dựng trên nền tảng của việc chiếm đoạt tài sản trí tuệ của người khác.

Các nền tảng cần xây dựng cơ chế kiểm soát bản quyền nội bộ, quy trình tiếp nhận yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm và hệ thống xác minh nguồn gốc tài nguyên số trước khi đưa vào khai thác thương mại.

Trong kỷ nguyên số, quản trị bản quyền không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Việc vô tư đánh cắp, phân phối và thương mại hóa trái phép sản phẩm sáng tạo trên môi trường mạng không đơn thuần là hành vi vi phạm đạo đức, mà là tội ác xâm phạm tài sản trí tuệ — trực tiếp triệt hạ động lực sáng tạo và gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế số.

• Chiến thuật “đóng băng chứng cứ số” và phản ứng khẩn cấp: Trên không gian mạng, chỉ bằng một thao tác xóa bài hoặc ẩn tài khoản, kẻ xâm phạm có thể lập tức tẩu tán mọi dấu vết vi phạm. Do đó, tư duy bảo vệ bản quyền số đòi hỏi sự chủ động mang tính kỹ thuật: thay vì tranh cãi cảm tính, tác giả phải lập tức đóng băng hiện trường vi phạm thông qua vi bằng điện tử, quay video toàn bộ hành trình truy cập và trích xuất dữ liệu giao dịch thương mại của bên vi phạm. Hệ thống chứng cứ số chuẩn quy chuẩn này chính là đòn bẩy pháp lý mạnh nhất khi gửi yêu cầu gỡ bỏ nội dung (Notice and Takedown) tới các nền tảng xuyên biên giới, buộc các gã khổng lồ công nghệ phải can thiệp ngay lập tức.
• Kiên quyết khởi kiện để chấm dứt tư duy “xài chùa” tài sản trí tuệ: Khi hành vi vi phạm gây tổn thất lớn hoặc đối phương cố tình thách thức pháp luật, việc đưa vụ việc ra tòa án hoặc yêu cầu xử lý phạt hành chính/hình sự là bước đi bắt buộc. Trong môi trường internet, tốc độ phát tán nội dung vi phạm tính bằng giây, còn quy trình khắc phục thiệt hại lại mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Sự chậm trễ hay thu thập chứng cứ hời hợt đồng nghĩa với việc tự tay dâng nộp tài sản trí tuệ cho kẻ khác trục lợi. Phản ứng pháp lý nhanh chóng, bài bản và đanh thép chính là lá chắn duy nhất giúp tác giả bảo vệ thành quả lao động chất xám của mình trước làn sóng vi phạm bản quyền số.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

“Công nghệ có thể giúp tri thức lan tỏa nhanh hơn, nhưng không cho phép ai biến công sức của người khác thành tài sản của mình. Tôn trọng bản quyền không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là thước đo văn minh của nền kinh tế số.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.