THÔNG TƯ SỐ 105/2026/TT-BTC: BÃI BỎ HƯỚNG DẪN XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC KHO BẠC NHÀ NƯỚC – NHỮNG ĐIỂM CẦN BIẾT ĐỂ ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Ngày 22/7/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 105/2026/TT-BTC, bãi bỏ Thông tư số 87/2019/TT-BTC ngày 19/12/2019 của Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Kho bạc Nhà nước. Theo văn bản được cung cấp, thông tư mới gồm 3 Điều, tập trung vào ba nội dung: bãi bỏ toàn bộ Thông tư 87/2019/TT-BTC; quy định về hiệu lực và trách nhiệm thi hành; các quy định chuyển tiếp đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực kho bạc Nhà nước xảy ra trước ngày 09/02/2026 mà sau đó mới bị phát hiện hoặc đang được xem xét, giải quyết để xử phạt

I. BỐI CẢNH PHÁP LÝ VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC BAN HÀNH THÔNG TƯ 105/2026/TT-BTC

1. Vì sao phải bãi bỏ Thông tư số 87/2019/TT-BTC?

Thông tư số 87/2019/TT-BTC được Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành ngày 19/12/2019 nhằm hướng dẫn thực hiện xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Kho bạc Nhà nước.

Tuy nhiên, từ năm 2019 đến năm 2026, hệ thống pháp luật liên quan đến xử lý vi phạm hành chính, quản lý tài chính công và Kho bạc Nhà nước đã có nhiều thay đổi.

Ngay tại phần căn cứ ban hành, Thông tư số 105/2026/TT-BTC cho thấy văn bản được đặt trong hệ thống pháp luật mới, bao gồm Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; Luật Xử lý vi phạm hành chính và các luật sửa đổi, bổ sung; Nghị định số 78/2025/NĐ-CP; Nghị định số 79/2025/NĐ-CP; Nghị định số 63/2019/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 102/2021/NĐ-CP và Nghị định số 55/2026/NĐ-CP; cùng các quy định mới về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài chính.

Điều đó cho thấy việc bãi bỏ Thông tư 87/2019/TT-BTC cần được nhìn nhận trong quá trình rà soát, hệ thống hóa và cập nhật hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tránh tình trạng văn bản hướng dẫn cũ tiếp tục tồn tại khi khuôn khổ pháp lý làm căn cứ cho việc áp dụng đã thay đổi.

2. “Bãi bỏ Thông tư” không có nghĩa là “không còn xử phạt”

Đây là vấn đề cộng đồng, doanh nghiệp và thậm chí người thực hiện nghiệp vụ cần đặc biệt lưu ý.

Điều 1 Thông tư 105/2026/TT-BTC bãi bỏ toàn bộ Thông tư số 87/2019/TT-BTC.

Nhưng phải hiểu chính xác rằng:

Bãi bỏ một Thông tư hướng dẫn xử phạt không đồng nghĩa với việc các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực Kho bạc Nhà nước từ nay không bị xử lý.

Điều bị bãi bỏ ở đây là Thông tư số 87/2019/TT-BTC, chứ không phải toàn bộ hệ thống quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính có liên quan.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng trong công tác phổ biến pháp luật. Nếu chỉ đọc tên Thông tư mà không đặt nó trong tổng thể hệ thống pháp luật, người dân hoặc tổ chức có thể hiểu nhầm rằng “bãi bỏ hướng dẫn xử phạt” đồng nghĩa với “bãi bỏ xử phạt”.

Cách hiểu đó là không chính xác.

Theo góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, phổ biến pháp luật không nên chỉ dừng ở việc thông báo rằng “văn bản A đã bị bãi bỏ”, mà quan trọng hơn là phải giúp người dân hiểu được sau khi văn bản A bị bãi bỏ thì phải áp dụng văn bản nào, quyền và nghĩa vụ của mình thay đổi ra sao và những hành vi trước đây được xử lý như thế nào.

Đó mới là giá trị thực sự của giáo dục pháp luật.

1. BA NỘI DUNG PHÁP LÝ QUAN TRỌNG NHẤT CỘNG ĐỒNG CẦN NẮM

1. Bãi bỏ toàn bộ Thông tư số 87/2019/TT-BTC

Nội dung trung tâm được quy định ngay tại Điều 1 Thông tư số 105/2026/TT-BTC:

Bãi bỏ toàn bộ Thông tư số 87/2019/TT-BTC ngày 19/12/2019 của Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Kho bạc Nhà nước.

Cụm từ “bãi bỏ toàn bộ” cần được đặc biệt chú ý.

Điều này có nghĩa là kể từ khi Thông tư 105/2026/TT-BTC có hiệu lực, không tiếp tục viện dẫn Thông tư 87/2019/TT-BTC như một văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực để giải quyết các quan hệ pháp luật mới.

Đối với cán bộ, công chức và người làm công tác pháp chế, đây là yêu cầu rất quan trọng. Khi lập biên bản, tham mưu xử lý, ban hành quyết định hoặc giải quyết vụ việc, cần rà soát lại căn cứ pháp lý thay vì sao chép máy móc căn cứ từ những biểu mẫu, hồ sơ cũ.

Một nguyên tắc thực tiễn cần ghi nhớ:

Văn bản đã bị bãi bỏ thì không thể tiếp tục được sử dụng như căn cứ pháp lý đang có hiệu lực cho vụ việc mới, trừ trường hợp pháp luật có quy định chuyển tiếp cho những tình huống cụ thể.

Và chính vì vậy, Điều 3 của Thông tư 105/2026/TT-BTC trở thành một nội dung đặc biệt quan trọng.

2. Thời điểm có hiệu lực và trách nhiệm thi hành

Theo Điều 2 Thông tư số 105/2026/TT-BTC, Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 05/9/2026.

Mốc thời gian này có ý nghĩa trực tiếp trong việc xác định văn bản áp dụng.

Thông tư đồng thời xác định trách nhiệm thi hành đối với:

cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân giao dịch với hệ thống Kho bạc Nhà nước; hệ thống Kho bạc Nhà nước; các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Như vậy, phạm vi tác động của Thông tư không chỉ nằm bên trong hệ thống Kho bạc Nhà nước.

Các tổ chức, đơn vị và cá nhân thực hiện giao dịch với Kho bạc cũng cần nhận thức được sự thay đổi này để chủ động cập nhật căn cứ pháp lý trong hoạt động của mình.

Đối với các cơ quan nhà nước, cần rà soát:

• quy trình nghiệp vụ;
• tài liệu hướng dẫn nội bộ;
• biểu mẫu;
• tài liệu tập huấn;
• phần mềm hoặc cơ sở dữ liệu viện dẫn căn cứ pháp luật;
• hồ sơ xử lý vi phạm đang được giải quyết.

Mục tiêu là hạn chế tối đa tình trạng văn bản đã hết hiệu lực nhưng vẫn tiếp tục được viện dẫn trong hoạt động hành chính.

3. Điều khoản chuyển tiếp – điểm quan trọng nhất cần đặc biệt chú ý

Nếu Điều 1 cho biết văn bản nào bị bãi bỏ, thì Điều 3 trả lời câu hỏi khó hơn:

Những hành vi đã xảy ra trước đây nhưng đến nay mới bị phát hiện hoặc đang xem xét xử lý thì giải quyết như thế nào?

Thông tư quy định đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực Kho bạc Nhà nước xảy ra trước ngày 09/02/2026 mà sau đó mới bị phát hiện hoặc đang xem xét, giải quyết để xử phạt vi phạm hành chính, việc xử lý tiếp tục thực hiện theo các quy định về xử phạt tại Nghị định số 63/2019/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 102/2021/NĐ-CP và Nghị định số 55/2026/NĐ-CP.

Đây là quy định có ý nghĩa bảo đảm tính liên tục và an toàn pháp lý trong giai đoạn chuyển tiếp.

Ví dụ về mặt phương pháp áp dụng: một hành vi xảy ra trước ngày 09/02/2026 nhưng đến sau đó cơ quan có thẩm quyền mới phát hiện thì không thể chỉ nhìn vào ngày phát hiện để kết luận ngay văn bản nào được áp dụng. Người giải quyết phải đối chiếu thời điểm thực hiện hành vi, quy định chuyển tiếp và hệ thống văn bản xử phạt có liên quan.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi trong pháp luật xử lý vi phạm hành chính, việc lựa chọn sai căn cứ pháp lý có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính hợp pháp của quyết định xử phạt.

III. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – TÂM LÝ – GIÁO DỤC VÀ QUẢN TRỊ CỦA THS. NGUYỄN HỮU LONG

1. Góc nhìn pháp lý: bãi bỏ văn bản cũ cũng là một hình thức hoàn thiện pháp luật

Một hệ thống pháp luật tốt không được đánh giá bằng việc có thật nhiều văn bản, mà bằng việc các văn bản đó rõ ràng, thống nhất, dễ tiếp cận và có khả năng áp dụng trên thực tế.

Do đó, việc rà soát và bãi bỏ những văn bản không còn phù hợp có ý nghĩa không kém việc ban hành quy định mới.

Từ trường hợp Thông tư 105/2026/TT-BTC có thể thấy một yêu cầu căn bản trong quản trị pháp luật hiện đại:

Không chỉ xây dựng pháp luật, mà phải thường xuyên “làm sạch” hệ thống pháp luật.

Một quy định cũ nếu tiếp tục tồn tại song song với khuôn khổ pháp luật mới có thể gây ra tình trạng chồng chéo, khó xác định căn cứ áp dụng và làm tăng nguy cơ sai sót trong hoạt động công vụ.

2. Góc nhìn tâm lý: sự minh bạch của pháp luật tạo ra cảm giác an toàn

Đối với cá nhân, doanh nghiệp và cán bộ thực thi, một trong những áp lực lớn nhất khi thực hiện thủ tục hành chính là không biết chính xác văn bản nào đang còn hiệu lực. Khi quá nhiều văn bản cùng tồn tại, hoặc một văn bản cũ chưa được xử lý kịp thời, người áp dụng pháp luật dễ rơi vào trạng thái:

“Không biết áp dụng văn bản cũ hay mới?”

“Quy định này còn hiệu lực hay không?”

“Vụ việc xảy ra trước khi thay đổi pháp luật thì xử lý thế nào?”

Những câu hỏi tưởng chừng kỹ thuật đó lại tác động trực tiếp đến tâm lý của người dân và người thực thi công vụ. Vì vậy, theo cách tiếp cận Pháp lý – Tâm lý của ThS. Nguyễn Hữu Long, việc hệ thống hóa và loại bỏ những quy định không còn phù hợp cũng góp phần tạo dựng niềm tin pháp lý. Khi pháp luật rõ ràng, người dân dễ tuân thủ hơn; khi người thực thi biết rõ căn cứ pháp luật, họ cũng tự tin và có trách nhiệm hơn trong việc ra quyết định.

3. Góc nhìn giáo dục: hình thành thói quen “kiểm tra hiệu lực văn bản”

Thông tư 105/2026/TT-BTC mang lại một bài học pháp lý rất thiết thực:

Không nên chỉ biết một quy định pháp luật – mà còn phải biết quy định đó có còn hiệu lực tại thời điểm áp dụng hay không.

Đây là kỹ năng pháp lý cần được phổ biến không chỉ cho cán bộ nhà nước mà còn cho doanh nghiệp, kế toán, người làm công tác tài chính và cộng đồng.

Trong thời đại chuyển đổi số, thói quen tìm kiếm một văn bản trên Internet rồi áp dụng ngay mà không kiểm tra hiệu lực có thể dẫn đến sai sót.

Giáo dục pháp luật vì vậy cần hướng cộng đồng tới ít nhất ba kỹ năng: xác định đúng văn bản – kiểm tra hiệu lực – xác định đúng thời điểm áp dụng.

4. Góc nhìn quản trị công: chuẩn hóa căn cứ pháp lý trong hệ thống Kho bạc Nhà nước

Đối với cơ quan quản lý và hệ thống Kho bạc Nhà nước, việc Thông tư 87/2019/TT-BTC bị bãi bỏ đặt ra yêu cầu rà soát đồng bộ các quy trình nội bộ có liên quan.

Đặc biệt, cần hạn chế tình trạng cán bộ sử dụng những biểu mẫu hoặc tài liệu nghiệp vụ cũ dẫn tới viện dẫn một văn bản đã bị bãi bỏ.

Ở góc độ quản trị, đây không chỉ là vấn đề kiến thức pháp luật của từng cá nhân mà còn là vấn đề quản trị rủi ro pháp lý của cả cơ quan.

1. KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CƠ QUAN, DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI DÂN

Từ nội dung của Thông tư 105/2026/TT-BTC, dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, có thể rút ra một số khuyến nghị thực tiễn quan trọng.

Thứ nhất, cập nhật ngay tình trạng hiệu lực của Thông tư 87/2019/TT-BTC. Các cơ quan, đơn vị và người làm công tác nghiệp vụ cần ghi nhận rõ rằng Thông tư này bị bãi bỏ toàn bộ theo Điều 1 Thông tư 105/2026/TT-BTC.

Thứ hai, đặc biệt lưu ý mốc ngày 05/9/2026. Đây là ngày Thông tư 105/2026/TT-BTC có hiệu lực thi hành.

Thứ ba, không hiểu việc bãi bỏ Thông tư 87/2019/TT-BTC là bãi bỏ trách nhiệm đối với hành vi vi phạm. Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu vi phạm, cần tiếp tục đối chiếu Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định đang điều chỉnh hành vi tương ứng.

Thứ tư, đối với vụ việc cũ phải kiểm tra Điều 3 về chuyển tiếp. Đặc biệt cần xác định chính xác thời điểm xảy ra hành vi vi phạm, thay vì chỉ dựa vào thời điểm phát hiện hoặc thời điểm xử lý.

Thứ năm, cơ quan và đơn vị cần rà soát tài liệu nghiệp vụ. Các quy trình, biểu mẫu, tài liệu tập huấn hoặc văn bản nội bộ còn viện dẫn Thông tư 87/2019/TT-BTC cần được kiểm tra và cập nhật phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành.

Thứ sáu, tăng cường phổ biến pháp luật cho nhóm trực tiếp thực hiện nghiệp vụ tài chính – Kho bạc. Một văn bản chỉ có ba điều nhưng nếu không được phổ biến đầy đủ thì nguy cơ áp dụng nhầm văn bản cũ vẫn có thể xảy ra.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

Theo góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục:

“Pháp luật không chỉ cần được ban hành đúng, mà còn phải được cập nhật, hệ thống hóa và áp dụng đúng. Việc bãi bỏ một văn bản không còn phù hợp chính là một phần của quá trình làm cho pháp luật trở nên minh bạch, dễ hiểu và gần gũi hơn với cuộc sống. Mỗi cán bộ, mỗi tổ chức và mỗi công dân hình thành được thói quen kiểm tra căn cứ pháp lý trước khi hành động cũng chính là đang góp phần xây dựng một nền quản trị công minh bạch, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật.”

Thông tư số 105/2026/TT-BTC tuy ngắn về dung lượng nhưng truyền tải một yêu cầu rất rõ ràng: pháp luật luôn vận động, và việc tuân thủ pháp luật phải bắt đầu từ việc biết chính xác quy định nào đang có hiệu lực, quy định nào đã được bãi bỏ và quy định nào được áp dụng cho từng thời điểm cụ thể.

THÔNG TIN LIÊN HỆ: 

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.