TÊN TÌNH HUỐNG SỐ 786: THỦ TỤC PHÁP LÝ VÀ QUY CHUẨN NHÂN SỰ ĐỂ TỔ CHỨC KHOA HỌC AN SINH THÀNH LẬP “VĂN PHÒNG THAM VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG VÀ PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC TRẺ EM”

TÊN TÌNH HUỐNG SỐ 786: THỦ TỤC PHÁP LÝ VÀ QUY CHUẨN NHÂN SỰ ĐỂ TỔ CHỨC KHOA HỌC AN SINH THÀNH LẬP “VĂN PHÒNG THAM VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG VÀ PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC TRẺ EM”

TRỌNG TÂM TÂM LÝ – QUẢN TRỊ – GIÁO DỤC: Xây dựng hạ tầng bảo vệ trẻ em và hạnh phúc học đường; chuẩn hóa đội ngũ tham vấn tâm lý, công tác xã hội; thiết lập quy trình phòng ngừa, tiếp nhận, hỗ trợ và chuyển tuyến; bảo đảm hoạt động đúng pháp luật, chuyên nghiệp, nhân văn và có trách nhiệm giải trình.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một tổ chức khoa học và an sinh xã hội dự kiến thành lập “Văn phòng tham vấn tâm lý học đường và phòng, chống bạo lực trẻ em” nhằm hỗ trợ học sinh gặp khó khăn tâm lý, phòng ngừa bắt nạt, phát hiện nguy cơ xâm hại, tư vấn cho phụ huynh và phối hợp với nhà trường trong xử lý các tình huống mất an toàn.

Để hoạt động hợp pháp, tổ chức phải xác định rõ tư cách pháp lý, phạm vi dịch vụ, điều kiện cơ sở vật chất, tiêu chuẩn nhân sự và thủ tục đăng ký hoặc cấp phép tương ứng. Cần phân biệt hoạt động tham vấn tâm lý, công tác xã hội, giáo dục kỹ năng sống và khám, chữa bệnh; bởi mỗi lĩnh vực có phạm vi điều chỉnh và điều kiện chuyên ngành riêng. Việc đăng ký tên gọi “Văn phòng tham vấn” không đương nhiên thay thế giấy phép hoặc điều kiện hoạt động bắt buộc.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Căn cứ pháp luật về bảo vệ trẻ em và phòng, chống bạo lực

Thứ nhất, Luật Trẻ em năm 2016. Điều 21 quy định quyền bí mật đời sống riêng tư của trẻ em; Điều 27 quy định quyền được bảo vệ để không bị bạo lực, bỏ rơi, bỏ mặc hoặc bị xâm hại. Đặc biệt, Điều 47 quy định bảo vệ trẻ em theo ba cấp độ: phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp; Điều 48 quy định các biện pháp bảo vệ ở cấp độ phòng ngừa. Đây là căn cứ để xây dựng quy trình nhận diện nguy cơ, hỗ trợ học sinh, phối hợp với gia đình và chuyển tuyến khi cần thiết.

Thứ hai, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022. Điều 3 quy định các hành vi bạo lực gia đình; Điều 19 quy định việc báo tin, tố giác về hành vi bạo lực gia đình và các địa chỉ tiếp nhận. Khi phát hiện trẻ em có dấu hiệu bị bạo lực trong gia đình, văn phòng cần thực hiện việc phối hợp, thông báo phù hợp với quy định pháp luật. Không đồng nhất bạo lực gia đình với bạo lực học đường, vì mỗi loại vụ việc có căn cứ và quy trình xử lý tương ứng.

Thứ ba, Luật Giáo dục năm 2019 và Nghị định số 80/2017/NĐ-CP. Đây là những căn cứ quan trọng về xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường. Khi phối hợp với trường học, văn phòng cần quy định rõ trách nhiệm tiếp nhận thông tin, hỗ trợ người học, phối hợp với gia đình và kết nối cơ quan có thẩm quyền.

Thứ tư, Thông tư số 18/2025/TT-BGDĐT. Có hiệu lực từ ngày 31/10/2025, văn bản hướng dẫn công tác tư vấn học đường và công tác xã hội trong trường học, thay thế Thông tư số 31/2017/TT-BGDĐT và Thông tư số 33/2018/TT-BGDĐT. Đây là căn cứ chuyên ngành quan trọng để xây dựng chương trình phối hợp với cơ sở giáo dục và tổ chức hỗ trợ người học.

2. Thủ tục đăng ký tổ chức và điều kiện hoạt động

Bước 1: Xác định mô hình pháp lý. Tổ chức phải xác định văn phòng là đơn vị trực thuộc tổ chức khoa học và công nghệ đã được đăng ký, một tổ chức khoa học và công nghệ độc lập hay cơ sở cung cấp dịch vụ chuyên ngành. Tên gọi “văn phòng” tự nó không quyết định loại hình pháp lý hoặc thẩm quyền cấp phép.

Bước 2: Thực hiện thủ tục đăng ký tổ chức khoa học và công nghệ. Từ ngày 14/10/2025, cần đối chiếu Nghị định số 262/2025/NĐ-CP về đăng ký tổ chức khoa học và công nghệ, thay vì chỉ dựa vào cơ chế đăng ký trước đây tại Nghị định số 08/2014/NĐ-CP. Theo Điều 23 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP, hồ sơ đăng ký tổ chức khoa học và công nghệ bao gồm đơn đăng ký theo mẫu, quyết định thành lập, quyết định bổ nhiệm người đứng đầu và lý lịch khoa học của người đứng đầu, điều lệ tổ chức và hoạt động, tài liệu chứng minh điều kiện nhân lực, cơ sở vật chất – kỹ thuật và giấy tờ về trụ sở theo quy định.

Đối với tổ chức không thuộc nhóm do cơ quan trung ương hoặc các chủ thể đặc thù thành lập theo quy định, cơ quan chuyên môn về khoa học và công nghệ thuộc UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính là đầu mối cấp giấy chứng nhận đăng ký. Cần đối chiếu chính xác thẩm quyền theo Điều 22 và Điều 23 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP trước khi nộp hồ sơ.

Bước 3: Xác định điều kiện đối với từng dịch vụ dự kiến cung cấp. Nếu văn phòng tổ chức giáo dục kỹ năng sống thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư số 04/2014/TT-BGDĐT, cần đối chiếu Điều 4 về cơ sở vật chất, Điều 5 về giáo viên, báo cáo viên, huấn luyện viên, Điều 6 về giáo trình, tài liệu và Điều 7 về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự cấp phép.

Nếu văn phòng cung cấp dịch vụ công tác xã hội thuộc phạm vi Nghị định số 110/2024/NĐ-CP, phải kiểm tra các điều kiện tương ứng. Đối với dịch vụ khám, chữa bệnh hoặc điều trị bệnh lý tâm thần, phải tuân thủ điều kiện chuyên ngành y tế; không được lấy giấy đăng ký tổ chức khoa học và công nghệ thay thế giấy phép hoạt động khám, chữa bệnh khi pháp luật yêu cầu.

Bước 4: Xác định cơ quan tiếp nhận. Không mặc nhiên nộp tất cả hồ sơ tại Sở Lao động – Thương binh và Xã hội hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo. Cơ quan tiếp nhận phải được xác định theo đúng thủ tục hành chính và phân cấp còn hiệu lực tại thời điểm nộp. Tổ chức cần kiểm tra thủ tục công bố trên Cổng dịch vụ công và xác nhận với cơ quan chuyên môn tại địa phương.

3. Điều kiện nhân sự chuyên môn

Theo Điều 31 Nghị định số 110/2024/NĐ-CP, người hành nghề công tác xã hội phải đáp ứng các điều kiện luật định, bao gồm trình độ chuyên môn phù hợp, sức khỏe, không thuộc trường hợp bị cấm và có giấy chứng nhận đăng ký hành nghề công tác xã hội còn hiệu lực. Điều 32 quy định các trường hợp không được hành nghề.

Đối với chuyên viên tham vấn tâm lý, tổ chức phải kiểm tra văn bằng, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm thực tế và phạm vi công việc. Không áp dụng máy móc tiêu chuẩn hành nghề công tác xã hội cho mọi chuyên viên tâm lý; đồng thời không được coi chứng chỉ nội bộ là giấy phép hành nghề nếu pháp luật yêu cầu đăng ký hoặc điều kiện chuyên ngành khác.

Văn phòng cần phân công rõ người phụ trách chuyên môn, chuyên viên tham vấn tâm lý, nhân sự công tác xã hội và cộng tác viên giáo dục hoặc pháp lý. Mỗi vị trí cần có mô tả công việc, tiêu chí tuyển dụng, quy tắc đạo đức, cơ chế giám sát và trách nhiệm bảo vệ trẻ em.

4. Điều khoản hợp đồng cần thiết

Căn cứ các Điều 385, 398 và 401 Bộ luật Dân sự năm 2015 về hợp đồng, nội dung hợp đồng và hiệu lực hợp đồng, văn phòng cần xây dựng thỏa thuận phù hợp với từng đối tác.

Hợp đồng với trường học, phụ huynh, chuyên gia hoặc cộng tác viên cần quy định rõ:

• Phạm vi dịch vụ: nội dung tham vấn, tập huấn, hỗ trợ tâm lý, công tác xã hội và giới hạn chuyên môn.
• Quyền và nghĩa vụ: trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin, thực hiện dịch vụ, thanh toán và giám sát chất lượng.
• Bảo mật thông tin: mục đích thu thập, phạm vi sử dụng, quyền truy cập, lưu trữ và chia sẻ thông tin theo pháp luật.
• Đồng thuận và bảo vệ trẻ: cách thức thông báo, lấy ý kiến hoặc sự đồng ý phù hợp với độ tuổi, hoàn cảnh và quy định pháp luật.
• Xử lý tình huống khẩn cấp: quy trình báo tin, chuyển tuyến và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện nguy cơ bạo lực hoặc xâm hại.
• Trách nhiệm và giải quyết tranh chấp: trách nhiệm do vi phạm hợp đồng, bồi thường thiệt hại khi có căn cứ và phương thức giải quyết tranh chấp.

Hợp đồng không thể loại trừ nghĩa vụ bảo vệ trẻ em, hợp thức hóa hoạt động chưa đủ điều kiện hoặc cho phép sử dụng thông tin trẻ em trái pháp luật.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Xây dựng mô hình bảo vệ trẻ em ba cấp độ

Vận dụng Điều 47 và Điều 48 Luật Trẻ em năm 2016, văn phòng cần triển khai hoạt động theo ba cấp độ.

Phòng ngừa: Tổ chức chuyên đề về quản lý cảm xúc, giao tiếp tích cực, phòng chống bắt nạt và xâm hại; nâng cao năng lực nhận diện nguy cơ cho phụ huynh, giáo viên và học sinh.

Hỗ trợ: Tiếp nhận học sinh gặp khó khăn tâm lý hoặc quan hệ xã hội; đánh giá nhu cầu, xây dựng kế hoạch hỗ trợ và theo dõi tiến triển trên cơ sở tôn trọng trẻ em.

Can thiệp: Khi phát hiện nguy cơ bạo lực, xâm hại hoặc tự gây hại nghiêm trọng, phải kích hoạt quy trình bảo vệ, thông báo và phối hợp với cơ quan có trách nhiệm; chuyển đến cơ sở chuyên môn phù hợp khi vụ việc vượt quá năng lực của văn phòng.

2. Chuẩn hóa quản trị chuyên môn

Văn phòng cần ban hành quy trình tiếp nhận, đánh giá ban đầu, xác định mức độ nguy cơ, lập kế hoạch hỗ trợ, theo dõi và kết thúc hồ sơ. Mỗi trường hợp phải có người phụ trách, thời hạn xử lý và cơ chế giám sát.

Thông tin tham vấn phải được bảo mật theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, không được cam kết giữ bí mật tuyệt đối trong trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ bảo vệ trẻ em hoặc cung cấp thông tin theo yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền.

Cần xây dựng cơ chế kiểm soát chất lượng, tiếp nhận phản ánh, xử lý khiếu nại và đánh giá định kỳ. Hiệu quả phải được đánh giá bằng chất lượng hỗ trợ, khả năng phát hiện sớm nguy cơ, mức độ an toàn và sự tiến bộ phù hợp của người học.

3. Phối hợp liên ngành

Văn phòng cần xây dựng quy chế phối hợp với nhà trường, gia đình, cơ sở y tế, đơn vị công tác xã hội và cơ quan bảo vệ trẻ em. Quy chế phải xác định đầu mối liên hệ, phương thức chuyển tuyến, trách nhiệm xử lý tình huống khẩn cấp và cơ chế phản hồi.

Mọi hoạt động cần bảo đảm sự tôn trọng, không kỳ thị, không gây tổn thương thứ cấp và đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm. Trẻ cần được lắng nghe phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và hoàn cảnh cụ thể.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Thứ nhất, hoàn thiện pháp lý trước khi vận hành. Xác định chính xác loại hình tổ chức, phạm vi dịch vụ, điều kiện hoạt động và cơ quan có thẩm quyền; chỉ triển khai dịch vụ thuộc diện cấp phép sau khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu pháp luật.

Thứ hai, chuẩn hóa đội ngũ chuyên môn. Xây dựng tiêu chí tuyển dụng, mô tả công việc, quy tắc đạo đức, cơ chế giám sát và kế hoạch đào tạo định kỳ; giao nhiệm vụ phù hợp với năng lực và phạm vi chuyên môn của từng người.

Thứ ba, thiết lập hệ thống bảo vệ trẻ em. Ban hành quy trình tiếp nhận thông tin, đánh giá nguy cơ, bảo mật hồ sơ, chuyển tuyến và phối hợp xử lý vụ việc; xác định rõ trách nhiệm của người phụ trách từng trường hợp.

Thứ tư, tăng cường quản trị minh bạch. Kiểm soát quyền truy cập dữ liệu, tiếp nhận phản ánh, đánh giá chất lượng và định kỳ rà soát việc tuân thủ pháp luật, hợp đồng và quy trình chuyên môn.

Thứ năm, triển khai theo lộ trình khả thi. Hoàn thiện tư cách pháp lý và đề án hoạt động; tuyển dụng, đào tạo nhân sự; thiết lập mạng lưới phối hợp; sau đó triển khai dịch vụ trong phạm vi đủ điều kiện, đánh giá kết quả và mở rộng trên cơ sở năng lực thực tế.

KẾT LUẬN

Việc thành lập “Văn phòng tham vấn tâm lý học đường và phòng, chống bạo lực trẻ em” phải được xây dựng trên nền tảng pháp lý chính xác, nhân sự đủ năng lực, quy trình hỗ trợ an toàn và cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả. Tổ chức cần phân định rõ hoạt động khoa học và công nghệ, tư vấn học đường, công tác xã hội, giáo dục kỹ năng sống và dịch vụ y tế để xác định đúng thủ tục, cơ quan tiếp nhận và điều kiện chuyên ngành.

Một mô hình hoạt động bền vững không chỉ dừng ở việc hoàn thành thủ tục đăng ký mà còn phải bảo vệ quyền trẻ em, hỗ trợ tâm lý kịp thời, tôn trọng quyền riêng tư và góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, nhân văn, phát triển toàn diện.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.