NHỮNG ĐIỂM NỔI BẬT CỦA LUẬT SỐ 24/2018/QH14 DƯỚI GÓC NHÌN PHÁP LÝ VÀ THỰC TIỄN

LUẬT AN NINH MẠNG 2018 – XÂY DỰNG KHÔNG GIAN MẠNG AN TOÀN, LÀNH MẠNH VÀ BẢO VỆ CHỦ QUYỀN SỐ QUỐC GIA

Những điểm nổi bật của Luật số 24/2018/QH14 dưới góc nhìn pháp lý và thực tiễn

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng sự phát triển mạnh mẽ của Internet, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và các nền tảng mạng xã hội đã mang đến nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức đối với an ninh quốc gia, an toàn xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trước yêu cầu đó, ngày 12/6/2018, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14, có hiệu lực từ ngày 01/01/2019. Đây là đạo luật đầu tiên của Việt Nam quy định một cách toàn diện về bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng, phòng ngừa và xử lý các hành vi xâm phạm an ninh mạng, đồng thời tạo hành lang pháp lý thúc đẩy phát triển kinh tế số và xã hội số an toàn, bền vững.

1. NHỮNG ĐIỂM MỚI VÀ NỘI DUNG TRỌNG TÂM CỦA LUẬT
2. Lần đầu tiên xây dựng khuôn khổ pháp lý toàn diện về an ninh mạng

Trước khi Luật An ninh mạng được ban hành, các quy định về bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng còn phân tán trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Điều này dẫn đến khoảng trống trong quản lý và xử lý các nguy cơ, hành vi vi phạm trên môi trường số.

Luật số 24/2018/QH14 đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý thống nhất, quy định rõ nguyên tắc, biện pháp, trách nhiệm của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cá nhân trong việc bảo vệ an ninh mạng. Qua đó, góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

2. Xác định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trên không gian mạng

Một điểm nổi bật của Luật là quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn các nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

• sử dụng không gian mạng để chống Nhà nước, kích động bạo lực, khủng bố hoặc gây rối an ninh, trật tự;
• phát tán thông tin giả mạo, sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân;
• tấn công mạng, xâm nhập trái phép vào hệ thống thông tin;
• đánh cắp, mua bán, tiết lộ trái phép dữ liệu cá nhân và bí mật nhà nước;
• phát triển, phát tán phần mềm độc hại hoặc mã độc nhằm phá hoại hệ thống thông tin.

Những quy định này tạo cơ sở pháp lý để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng Internet.

3. Bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia

Luật quy định việc xác định, quản lý và bảo vệ các hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia như:

• hệ thống thông tin của cơ quan Đảng, Nhà nước;
• quốc phòng, an ninh;
• tài chính, ngân hàng;
• năng lượng, giao thông;
• viễn thông;
• y tế và các lĩnh vực thiết yếu khác.

Các hệ thống này phải áp dụng các biện pháp kỹ thuật, tổ chức và quản lý nhằm phòng ngừa, phát hiện và ứng phó kịp thời với các nguy cơ tấn công mạng.

4. Nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng

Luật yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet và nền tảng số có trách nhiệm:

• phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong việc bảo vệ an ninh mạng;
• ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm theo quy định của pháp luật;
• bảo đảm an toàn dữ liệu của người sử dụng;
• thực hiện các yêu cầu về lưu trữ, cung cấp dữ liệu trong những trường hợp pháp luật quy định.

Điều này góp phần nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong việc xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.

5. Tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư

Mặc dù Luật An ninh mạng không thay thế các quy định chuyên ngành về bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhưng đã đặt nền móng cho việc bảo vệ thông tin cá nhân trên môi trường số.

Các tổ chức, doanh nghiệp khi thu thập, xử lý dữ liệu phải thực hiện đúng quy định của pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng, hạn chế tình trạng lộ, lọt hoặc sử dụng dữ liệu trái phép.

6. Thiết lập cơ chế phòng ngừa và ứng phó sự cố an ninh mạng

Luật quy định các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm:

• xây dựng phương án bảo đảm an ninh mạng;
• đánh giá nguy cơ, rủi ro;
• thường xuyên kiểm tra, giám sát hệ thống thông tin;
• phối hợp với cơ quan chức năng khi xảy ra sự cố;
• khắc phục hậu quả và nâng cao khả năng phục hồi hệ thống.

Cơ chế này giúp giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm hoạt động liên tục của các hệ thống thông tin quan trọng.

7. Góp phần xây dựng môi trường số an toàn, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia

Luật An ninh mạng không nhằm hạn chế sự phát triển của Internet mà hướng tới việc tạo lập một môi trường số an toàn, minh bạch và đáng tin cậy. Khi quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp được bảo vệ, niềm tin vào các dịch vụ số sẽ được củng cố, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

8. Tăng cường hợp tác quốc tế về an ninh mạng

Trong bối cảnh các mối đe dọa trên không gian mạng ngày càng mang tính xuyên biên giới, Luật khẳng định chủ trương tăng cường hợp tác quốc tế trong:

• trao đổi thông tin;
• chia sẻ kinh nghiệm;
• phối hợp điều tra, xử lý tội phạm mạng;
• nâng cao năng lực bảo vệ an ninh mạng.

Đây là cơ sở để Việt Nam chủ động hội nhập và tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng.

9. Cân bằng giữa bảo đảm an ninh quốc gia và quyền con người

Một điểm đáng chú ý của Luật là hướng tới sự cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia với việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp. Việc áp dụng các biện pháp quản lý phải tuân thủ nguyên tắc đúng thẩm quyền, đúng trình tự, đúng quy định của pháp luật, bảo đảm tính cần thiết và tương xứng.

1. NHỮNG ĐIỀU NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT KHI THAM GIA KHÔNG GIAN MẠNG
2. Đối với người dân: Chủ động bảo vệ mình trong môi trường số

Không gian mạng ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội. Người dân sử dụng Internet để học tập, làm việc, giao dịch tài chính, mua sắm, giải trí và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích đó là các nguy cơ như:

• lừa đảo trực tuyến;
• đánh cắp tài khoản;
• thu thập, sử dụng trái phép thông tin cá nhân;
• phát tán thông tin sai sự thật;
• xâm phạm danh dự, nhân phẩm trên môi trường mạng.

Vì vậy, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, đồng thời trang bị kỹ năng bảo vệ bản thân.

Người dân cần:

• bảo vệ tài khoản cá nhân bằng mật khẩu mạnh và xác thực nhiều lớp;
• không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP cho người lạ;
• kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ trên mạng xã hội;
• không đăng tải nội dung xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác;
• kịp thời thông báo cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

2. Quyền và trách nhiệm của người sử dụng Internet

Luật An ninh mạng bảo đảm quyền sử dụng không gian mạng của người dân nhưng đồng thời yêu cầu mỗi cá nhân phải thực hiện trách nhiệm pháp lý của mình.

Người sử dụng Internet có quyền:

• tiếp cận thông tin hợp pháp;
• sử dụng các dịch vụ trên môi trường mạng;
• bảo vệ dữ liệu cá nhân;
• yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi bị xâm phạm.

Tuy nhiên, người sử dụng cũng có nghĩa vụ:

• tuân thủ pháp luật khi tham gia môi trường mạng;
• không lợi dụng Internet để thực hiện hành vi vi phạm;
• không phát tán thông tin giả, thông tin chưa được kiểm chứng;
• tôn trọng quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm của người khác.

Không gian mạng không phải là môi trường “vô trách nhiệm pháp lý”. Mọi hành vi vi phạm đều có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

3. Đối với doanh nghiệp: Nâng cao trách nhiệm bảo đảm an toàn thông tin

Trong nền kinh tế số, dữ liệu trở thành tài sản quan trọng của doanh nghiệp. Một sự cố an ninh mạng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng như:

• mất dữ liệu khách hàng;
• gián đoạn hoạt động kinh doanh;
• thiệt hại tài chính;
• ảnh hưởng uy tín thương hiệu;
• phát sinh trách nhiệm pháp lý.

Do đó, doanh nghiệp cần coi an ninh mạng là một bộ phận quan trọng trong quản trị doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp cần:

• xây dựng quy chế bảo đảm an toàn thông tin nội bộ;
• phân quyền truy cập dữ liệu phù hợp;
• kiểm tra, đánh giá nguy cơ an ninh mạng định kỳ;
• đào tạo nhân viên về kỹ năng phòng chống tấn công mạng;
• xây dựng phương án ứng phó khi xảy ra sự cố.

4. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng cần tuân thủ quy định pháp luật

Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet, nền tảng số, mạng xã hội hoặc dịch vụ trực tuyến, trách nhiệm pháp lý được đặt ra cao hơn.

Các doanh nghiệp cần:

• bảo đảm an toàn hệ thống thông tin;
• phối hợp xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên nền tảng do mình cung cấp;
• bảo vệ thông tin người dùng;
• thực hiện yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền;
• có biện pháp ngăn chặn việc lợi dụng nền tảng để thực hiện hành vi nguy hiểm.

Việc tuân thủ pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn là yếu tố xây dựng niềm tin của khách hàng trong môi trường kinh tế số.

5. Đối với cơ quan, tổ chức: Xây dựng văn hóa an toàn mạng

Các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội, doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp cần xem bảo đảm an ninh mạng là nhiệm vụ thường xuyên.

Cần thực hiện:

• quản lý chặt chẽ hệ thống công nghệ thông tin;
• bảo vệ dữ liệu quan trọng;
• kiểm soát việc sử dụng thiết bị kết nối mạng;
• xây dựng đội ngũ nhân sự có năng lực về an toàn thông tin;
• phối hợp chia sẻ thông tin cảnh báo nguy cơ.

An ninh mạng không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề về con người, nhận thức và trách nhiệm xã hội.

07 ĐIỀU NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP CẦN GHI NHỚ KHI THAM GIA KHÔNG GIAN MẠNG

1. Không chia sẻ thông tin cá nhân tùy tiện

Thông tin như căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã xác thực cần được bảo vệ tuyệt đối.

2. Kiểm chứng thông tin trước khi đăng tải

Mỗi lượt chia sẻ thông tin sai sự thật đều có thể gây ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức và xã hội.

3. Không sử dụng mạng xã hội để xúc phạm người khác

Các hành vi vu khống, bôi nhọ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm có thể bị xử lý theo pháp luật.

4. Doanh nghiệp phải coi dữ liệu là tài sản cần bảo vệ

Bảo vệ dữ liệu khách hàng chính là bảo vệ uy tín và sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp.

5. Chủ động phòng chống tấn công mạng

Không chờ xảy ra sự cố mới xử lý mà phải xây dựng phương án phòng ngừa.

6. Tăng cường kỹ năng số cho người lao động

Con người là yếu tố quan trọng nhất trong bảo đảm an toàn thông tin.

7. Phối hợp với cơ quan chức năng khi có sự cố

Kịp thời báo cáo, xử lý giúp hạn chế thiệt hại và bảo vệ cộng đồng.

III. GÓC NHÌN VÀ NHẬN ĐỊNH CỦA THS. NGUYỄN HỮU LONG

Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14 ra đời trong bối cảnh không gian mạng đã trở thành một môi trường xã hội quan trọng, tác động trực tiếp đến mọi lĩnh vực của đời sống. Vì vậy, việc xây dựng hành lang pháp lý để bảo vệ an ninh quốc gia, quyền lợi của người dân và hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp trên môi trường số là yêu cầu tất yếu.

Ông nhận định rằng, giá trị lớn nhất của Luật không chỉ nằm ở việc quy định các biện pháp quản lý, phòng ngừa và xử lý vi phạm mà còn ở việc hình thành nhận thức mới về trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức khi tham gia không gian mạng.

“Không gian mạng cũng là một không gian xã hội, vì vậy mọi hành vi trên môi trường số đều cần được điều chỉnh bởi chuẩn mực đạo đức và pháp luật” – đây là cách tiếp cận quan trọng để xây dựng một môi trường mạng an toàn, văn minh.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, trong giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, thách thức lớn nhất không chỉ đến từ công nghệ mà còn đến từ yếu tố con người. Một hệ thống kỹ thuật hiện đại vẫn có thể bị tổn thương nếu người sử dụng thiếu kiến thức, thiếu kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân hoặc thiếu ý thức tuân thủ pháp luật.

Do đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về an ninh mạng cần được xem là nhiệm vụ lâu dài, đặc biệt trong nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Việc giáo dục thế hệ trẻ trở thành những công dân số có trách nhiệm sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng xã hội số an toàn và phát triển bền vững.

Đối với doanh nghiệp, ông cho rằng cần thay đổi tư duy từ “đối phó với sự cố” sang “quản trị rủi ro an ninh mạng”. Đầu tư cho bảo mật dữ liệu, đào tạo nhân sự và xây dựng văn hóa an toàn thông tin không phải là chi phí bắt buộc mà là khoản đầu tư chiến lược cho sự phát triển lâu dài.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14 là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế số tại Việt Nam.

Trong thời gian tới, để Luật tiếp tục phát huy hiệu quả, cần tập trung vào một số giải pháp:

Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về an ninh mạng để người dân, doanh nghiệp hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình.

Thứ hai, tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân trong nhà trường, cơ quan và cộng đồng.

Thứ ba, hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực bảo đảm an toàn thông tin.

Thứ tư, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến dữ liệu cá nhân, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới.

Thứ năm, xây dựng văn hóa ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng, trong đó mỗi người dân vừa là người sử dụng, vừa là chủ thể góp phần bảo vệ môi trường số.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, bảo vệ an ninh mạng không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chuyên môn mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi pháp luật được thực thi nghiêm túc, công nghệ được sử dụng có trách nhiệm và con người được trang bị đầy đủ nhận thức, Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển một không gian mạng an toàn, lành mạnh, nhân văn và phục vụ hiệu quả cho sự phát triển của đất nước.

 

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.