NGHỊ ĐỊNH 240/2026/ NĐ-CP VÀ SỨ MẠNH “KHÔNG AI Ở LẠI PHÍA SAU”

NGHỊ ĐỊNH 240/2026/ NĐ-CP VÀ SỨ MẠNH “KHÔNG AI Ở LẠI PHÍA SAU”

Trong hành trình hội nhập kinh tế toàn cầu, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước những ngưỡng cửa phát triển hoàn toàn mới. Ngày 26/06/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định số 240/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều về cơ chế, chính sách phát huy nguồn lực xây dựng, vận hành Hệ sinh thái tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và Quỹ Xúc tiến xuất khẩu ngành hàng (theo Nghị quyết số 250/2025/QH15 của Quốc hội).

Dưới góc nhìn liên ngành giữa Pháp lý, Tâm lý học cộng đồng và Giáo dục Quản trị, đây không đơn thuần là một văn bản điều hành kinh tế thuần túy, mà là một “chiếc chìa khóa thể chế” nhằm giải phóng năng lực nội tại, bồi đắp bản lĩnh và truyền động lực hội nhập cho cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ: NHỮNG “NỐT NGHỄN” TRONG HÀNH TRÌNH RA BIỂN LỚN

Việt Nam đã mở rộng tối đa không gian phát triển thông qua hàng loạt Hiệp định FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA hay RCEP. Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn sản xuất – kinh doanh tại các vùng kinh tế địa phương — đặc biệt là dải đất miền Trung như Quảng Trị — chúng ta dễ dàng nhận thấy những rào cản mang tính nội tại:

1. Khoảng cách từ “cam kết trên giấy” đến “năng lực thực thi”:
   • Hàng ngàn doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), Hợp tác xã (HTX) và hộ sản xuất vẫn đứng ngoài “làn sóng” ưu đãi thuế quan.
   • Nguyên nhân cốt lõi là sự thiếu hụt thông tin chuyên sâu, ngần ngại trước các tiêu chuẩn kỹ thuật phức tạp (SPS/TBT) và chưa đáp ứng được quy tắc xuất xứ khắt khe.
2. Sự đơn độc trong chuỗi giá trị:
   • Doanh nghiệp địa phương thường rơi vào tình trạng sản xuất manh mún, “mạnh ai nấy làm”, thiếu tính kết nối hệ sinh thái.
   • Khoảng cách giữa cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức tư vấn pháp lý, hiệp hội ngành hàng và chủ thể sản xuất trực tiếp vẫn còn khá xa.
3. Rào cản về chi phí và bản lĩnh pháp lý:
   • Nguồn lực tài chính hạn hẹp khiến các doanh nghiệp nhỏ không thể tự gánh vác chi phí nghiên cứu thị trường quốc tế, xây dựng thương hiệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ hay ứng phó với các vụ kiện phòng vệ thương mại xuyên biên giới.

SỨ MẠNG THỜI ĐIỂM CỦA NGHỊ ĐỊNH 240/2026/NĐ-CP:

Nghị định 240/2026/NĐ-CP ra đời mang sứ mạng chuyển đổi phương thức quản lý: từ “hỗ trợ nhỏ lẻ, thụ động” sang “kiến tạo hệ sinh thái chủ động”. Nghị định tạo nền tảng chính sách giúp biến các con số ưu đãi cam kết thành giá trị tăng trưởng thực tế trong từng đơn hàng của doanh nghiệp Việt.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ: BƯỚC TIẾN HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ HỘI NHẬP

Dưới góc độ khoa học pháp lý, Nghị định 240/2026/NĐ-CP thể hiện tư duy lập pháp hiện đại, đáp ứng tinh thần đổi mới thể chế của Quốc hội và Chính phủ:

1. Đồng bộ hóa và thể chế hóa Nghị quyết của Quốc hội:
   • Nghị định cụ thể hóa Nghị quyết số 250/2025/QH15 của Quốc hội, xác lập một hành lang pháp lý minh bạch, rõ ràng và có tính dự báo cao. Điều này trực tiếp xóa bỏ các điểm nghẽn về mặt thủ tục, củng cố niềm tin pháp lý vững chắc cho các nhà đầu tư và thương nhân.
2. Luật hóa mô hình “Hệ sinh thái FTA”:
   • Lần đầu tiên, khái niệm “Hệ sinh thái tận dụng FTA” được định danh pháp lý đầy đủ, làm rõ quyền, nghĩa vụ và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể.
   • Pháp luật không còn đóng vai trò kiểm soát đơn thuần, mà trở thành “sợi dây kết nối” huy động các nguồn lực công – tư, kết nối chuyên gia pháp lý, quỹ tài chính và mạng lưới hỗ trợ doanh nghiệp.
3. Minh bạch hóa Quỹ Xúc tiến xuất khẩu ngành hàng:
   • Nghị định thiết lập khung pháp lý chặt chẽ cho việc thành lập, vận hành Quỹ Xúc tiến xuất khẩu ngành hàng với 3 trụ cột: Công khai – Minh bạch – Đúng mục tiêu.
   • Quỹ tập trung nguồn lực tài trợ cho các khâu then chốt: nghiên cứu thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ và bảo vệ doanh nghiệp trước rào cản phi thuế quan.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: TỪ NHẬN THỨC ĐẾN HÀNH ĐỘNG

Là một chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực Pháp lý, Tâm lý và Giáo dục Quản trị, ThS. Nguyễn Hữu Long nhận thấy văn bản pháp luật này chứa đựng những giá trị giáo dục và quản trị nhân văn sâu sắc:

Trụ cột	Thực trạng & Rào cản	Chuyển biến đột phá theo Nghị định 240/2026/NĐ-CP
TÂM LÝ CO CỤM	E ngại rủi ro, “sợ luật”, tự ti về mô hình nhỏ lẻ, thụ động chờ đợi trợ cấp từ Nhà nước.	Hình thành Tâm lý chủ động kiến tạo (Growth Mindset), tự tin coi pháp luật là công cụ bảo vệ và đòn bẩy vươn xa.
GIÁO DỤC PHÁP LUẬT	Phổ biến luật khô khan, một chiều, nặng về điều khoản thuần túy mà thiếu tính ứng dụng thực tiễn.	Chuyển sang Giáo dục năng lực hội nhập, trang bị kỹ năng đáp ứng chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và ứng xử quốc tế.
TƯ DUY QUẢN TRỊ	Quản trị manh mún, mang tính gia đình, thiếu năng lực quản trị rủi ro pháp lý và liên kết chuỗi.	Thực hành Quản trị Hệ sinh thái (Ecosystem Governance), chia sẻ nguồn lực, chuẩn hóa quy trình và liên kết bền vững.

Phân tích sâu từ Chuyên gia:

• Dưới góc độ Tâm lý học Cộng đồng: Sự e ngại của nông dân và chủ doanh nghiệp nhỏ trước các hiệp định quốc tế không phải do thiếu quyết tâm, mà do “rào cản nhận thức”. Khi Quỹ Xúc tiến xuất khẩu được vận hành minh bạch, nó tạo ra nguồn Động lực tâm lý (Psychological Empowerment), giúp họ giải tỏa tâm lý lo âu và cởi mở đón nhận chuẩn mực mới.
• Dưới góc độ Giáo dục Phổ biến Pháp luật: Tuyên truyền luật thành công không nằm ở việc đọc cho dân nghe, mà phải làm cho dân hiểu và biết cách sử dụng luật. Phổ biến Nghị định 240/2026/NĐ-CP cần trở thành quá trình đào tạo năng lực thực chiến, giúp doanh nghiệp biến luật thành kỹ năng đàm phán và phòng ngừa rủi ro.
• Dưới góc độ Quản trị Doanh nghiệp: Muốn đi nhanh hãy đi một mình, muốn đi xa phải đi cùng nhau. “Hệ sinh thái FTA” chính là mô hình quản trị hiện đại, giúp các doanh nghiệp địa phương không còn đơn độc mà đứng trên vai những nguồn lực kết nối đồng bộ.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Nghị định 240/2026/NĐ-CP thực sự “thẩm thấu” và phát huy hiệu quả trong đời sống kinh tế – xã hội, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất mô hình giải pháp 3 bên đồng bộ:

1. Đối với Doanh nghiệp, Hợp tác xã và Hộ kinh doanh:

• Chuyển đổi tư tư sản xuất: Chuyển từ “Sản xuất cái mình có” sang “Sản xuất đáp ứng chuẩn mực thị trường FTA” (chuẩn hóa quy trình, phát triển sản phẩm xanh, bền vững).
• Chủ động nhập cuộc vào Hệ sinh thái: Đăng ký tham gia các mạng lưới FTA, xây dựng đề án xuất khẩu bài bản để đề xuất nguồn tài trợ từ Quỹ Xúc tiến xuất khẩu ngành hàng.
• Củng cố năng lực quản trị pháp lý: Chủ động tham vấn chuyên gia pháp lý ngay từ khâu chuẩn bị hợp đồng thương mại quốc tế, không để “nước đến chân mới nhảy”.

2. Đối với Cơ quan Quản lý nhà nước & Chính quyền địa phương:

• Đổi mới công tác Tuyên truyền – PBGDPL: Xây dựng các “Trạm tư vấn pháp lý hội nhập lưu động”, cẩm nang số hóa ngắn gọn, tổ chức hướng dẫn qua các bài tập tình huống (case-study) thực tế thay cho hội nghị lý thuyết.
• Cắt giảm rào cản hành chính: Đảm bảo quy trình tiếp cận Quỹ Xúc tiến xuất khẩu và các nguồn lực hỗ trợ được diễn ra công khai, minh bạch, tuyệt đối tránh nhũng nhiễu hay phát sinh “chi phí ẩn”.
• Kiến tạo bệ đỡ tại địa phương: Giữ vai trò kết nối giữa doanh nghiệp địa phương với các tổ chức tư vấn chuyên sâu, hiệp hội ngành hàng và cơ quan đại diện thương mại ở nước ngoài.

3. Đối với các Tổ chức Tư vấn Pháp luật & Mạng lưới Chuyên gia:

• Tăng cường vai trò cầu nối xã hội: Các trung tâm tư vấn pháp luật (như Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội KH Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị) sẵn sàng đồng hành, cung cấp các chương trình tư vấn pháp lý – tâm lý quản trị miễn phí hoặc hỗ trợ chi phí cho doanh nghiệp nhỏ.
• Huấn luyện kỹ năng mềm và bản lĩnh đàm phán: Mở các lớp đào tạo giúp các nhà quản trị địa phương nâng cao bản lĩnh đàm phán, hiểu rõ văn hóa kinh doanh và luật pháp quốc tế.

“Pháp luật không phải là những điều khoản khô cứng trên giấy, mà là nhịp đập của cuộc sống. Pháp luật chỉ thực sự sống động khi trở thành niềm tin, thành công cụ bảo vệ lợi ích hợp pháp và là động lực cất cánh cho từng người dân, từng doanh nghiệp. Nghị định 240/2026/NĐ-CP chính là chìa khóa thể chế – nhưng người mở ra cánh cửa hội nhập chính là tinh thần chủ động của cộng đồng.” — ThS. NGUYỄN HỮU LONG

V. THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN: PHÁP LUẬT VÌ CON NGƯỜI VÀ CỘNG ĐỒNG

Hội nhập quốc tế và tăng trưởng kinh tế không phải là đỉnh cao xa xôi dành riêng cho các tập đoàn lớn. Triết lý sâu xa nhất của mọi chính sách pháp luật — trong đó có Nghị định số 240/2026/NĐ-CP — chính là hướng tới con người và sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Khi một người nông dân, một chủ HTX ở vùng sâu, vùng xa của Quảng Trị hay bất kỳ địa phương nào có thể tự tin đưa hạt nông sản, sản phẩm OCOP đậm đà nét quê hương vươn ra thị trường châu Âu, châu Mỹ nhờ sự tiếp sức của Quỹ Xúc tiến xuất khẩu; khi một nhà quản trị nhỏ không còn đơn độc, hoang mang trước những tranh chấp pháp lý quốc tế… đó chính là khoảnh khắc pháp luật thể hiện trọn vẹn giá trị nhân văn cao quý: Không để ai bị bỏ lại phía sau trên con đường phát triển.

– ThS. NGUYỄN HỮU LONG

Chuyên gia tư vấn pháp luật

Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật – Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.