NGHỊ ĐỊNH 189/2026/NĐ-CP VỀ PHÁT HÀNH, PHỔ BIẾN PHIM PHỤC VỤ NHIỆM VỤ CHÍNH TRỊ: NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG MÀ CƠ QUAN, DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT

Chính phủ hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, phát huy giá trị điện ảnh phục vụ cộng đồng

Ngày 28/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 189/2026/NĐ-CP quy định về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, có hiệu lực thi hành từ 15/7/2026. Đây là văn bản pháp luật quan trọng nhằm cụ thể hóa Luật Điện ảnh năm 2022, đồng thời thiết lập cơ chế thống nhất trong việc phát hành, phổ biến các bộ phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, bảo đảm vừa thực hiện tốt công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống, vừa khai thác hiệu quả các nguồn lực xã hội trong lĩnh vực điện ảnh.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định 189/2026/NĐ-CP không đơn thuần là một văn bản quy định về điện ảnh mà còn là bước tiến quan trọng trong đổi mới phương thức truyền thông chính sách, phát huy sức mạnh của văn hóa và nghệ thuật trong giáo dục tư tưởng, đạo đức, truyền thống yêu nước, góp phần xây dựng xã hội đồng thuận, văn minh và phát triển bền vững.

Thông qua việc quy định rõ quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia; cơ chế phát hành phim có hoặc không phát sinh doanh thu; nguyên tắc quản lý nguồn thu và trách nhiệm của các cơ quan đại diện chủ sở hữu, Nghị định đã tạo ra hành lang pháp lý minh bạch, vừa bảo đảm hiệu quả sử dụng tài sản công, vừa khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tham gia phổ biến những tác phẩm điện ảnh có giá trị chính trị, lịch sử và nhân văn.

I. BỐI CẢNH THỰC TIỄN: KHI PHIM PHỤC VỤ NHIỆM VỤ CHÍNH TRỊ CẦN MỘT CƠ CHẾ PHÁP LÝ MINH BẠCH, HIỆN ĐẠI VÀ HIỆU QUẢ

Trong nhiều năm qua, các bộ phim về lịch sử dân tộc, cách mạng, chủ quyền biển đảo, bảo vệ Tổ quốc, xây dựng Đảng, văn hóa truyền thống, phòng chống tệ nạn xã hội hay giáo dục đạo đức luôn giữ vai trò đặc biệt trong công tác tuyên truyền của Nhà nước. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ không ít khó khăn.

Nhiều tác phẩm điện ảnh được đầu tư bằng ngân sách nhà nước hoặc được Nhà nước tiếp nhận quyền sở hữu có giá trị giáo dục rất lớn nhưng phạm vi phổ biến còn hạn chế; việc phối hợp giữa cơ quan quản lý và các đơn vị phát hành chưa thống nhất; chưa có cơ chế rõ ràng về phân chia doanh thu khi xã hội hóa hoạt động phát hành; đồng thời thiếu quy trình pháp lý thống nhất đối với các tổ chức, doanh nghiệp muốn tham gia phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị.

Không ít đơn vị tổ chức các chương trình chiếu phim miễn phí cho học sinh, sinh viên, lực lượng vũ trang hoặc nhân dân vùng sâu, vùng xa vẫn gặp lúng túng trong việc xin phép, xây dựng kế hoạch, xác định trách nhiệm pháp lý cũng như xử lý nguồn thu phát sinh từ quảng cáo, bán vé hoặc khai thác trên nền tảng số.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng phát hành phim trực tuyến, việc thiếu một cơ chế quản lý thống nhất không chỉ làm giảm hiệu quả tuyên truyền mà còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát nguồn lực nhà nước, thiếu minh bạch trong quản lý doanh thu và khó bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 189/2026/NĐ-CP, tạo lập khuôn khổ pháp lý đầy đủ cho toàn bộ quá trình phát hành và phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị. Nghị định xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện; quy định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể; đồng thời xây dựng cơ chế quản lý doanh thu, công khai danh mục phim và khuyến khích xã hội hóa trên cơ sở bảo đảm công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, đơn vị phát hành và người dân.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, điểm đáng chú ý nhất của Nghị định không nằm ở việc mở rộng hoạt động phát hành phim, mà ở tư duy quản trị mới: đưa điện ảnh trở thành công cụ giáo dục xã hội có hiệu quả, đồng thời vận hành theo nguyên tắc pháp quyền, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đây là nền tảng quan trọng để các giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc được lan tỏa rộng rãi đến mọi tầng lớp nhân dân thông qua những tác phẩm điện ảnh có giá trị tư tưởng và nghệ thuật.

Lưu ý: Trong yêu cầu bạn ghi Nghị định 190/2026/NĐ-CP, tuy nhiên file bạn đã gửi là Nghị định 189/2026/NĐ-CP về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị. Nội dung dưới đây được xây dựng hoàn toàn dựa trên Nghị định 189/2026/NĐ-CP và theo đúng phong cách của bài mẫu.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – 10 ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG NHẤT CỦA NGHỊ ĐỊNH 189/2026/NĐ-CP

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định 189/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện khung pháp lý về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị mà còn thể hiện tư duy quản trị hiện đại: xã hội hóa có kiểm soát – minh bạch tài chính – phát huy giá trị văn hóa, lịch sử và giáo dục của điện ảnh. Dưới đây là 10 nội dung nổi bật mà các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và người dân cần đặc biệt quan tâm.

1. Lần đầu tiên quy định đầy đủ về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị ngoài ngân sách nhà nước

Điểm đột phá đầu tiên của Nghị định là đã xây dựng một cơ chế pháp lý riêng đối với hoạt động phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị do tổ chức, cá nhân thực hiện không sử dụng ngân sách nhà nước, đồng thời quy định rõ trình tự thực hiện, quyền và nghĩa vụ của các bên cũng như cơ chế xử lý doanh thu phát sinh.

Đây là bước tiến quan trọng nhằm huy động nguồn lực xã hội tham gia lan tỏa các tác phẩm điện ảnh có giá trị chính trị, lịch sử và văn hóa, thay vì chỉ phụ thuộc vào ngân sách nhà nước như trước đây.

2. Xác định rõ thế nào là “phim phục vụ nhiệm vụ chính trị”

Nghị định lần đầu tiên đưa ra khái niệm đầy đủ về phim phục vụ nhiệm vụ chính trị.

Theo đó, đây là các bộ phim có nội dung tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, bảo vệ chủ quyền quốc gia; tôn vinh lãnh tụ, danh nhân, anh hùng dân tộc; bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc; đồng thời hướng tới các mục tiêu chính trị, xã hội khác.

Phạm vi này bao gồm:

3. Đặt ra nguyên tắc minh bạch trong phát hành và khai thác phim

Một điểm mới đáng chú ý là Nghị định yêu cầu mọi hoạt động phát hành phải bảo đảm:

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm hạn chế tình trạng khai thác thiếu minh bạch hoặc sử dụng phim phục vụ nhiệm vụ chính trị không đúng mục đích.

4. Quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân phát hành phim

Khác với trước đây, Nghị định quy định khá đầy đủ quyền và trách nhiệm của đơn vị phát hành.

Theo đó, tổ chức phát hành được:

Ngược lại, họ cũng phải:

5. Quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu phim

Đối với các bộ phim do Nhà nước đầu tư, Nghị định xác định rõ cơ quan đại diện chủ sở hữu có trách nhiệm:

Việc phân định trách nhiệm rõ ràng giúp tăng tính minh bạch, tránh chồng chéo trong quản lý tài sản công.

6. Thiết lập cơ chế đồng sở hữu đối với phim có vốn đầu tư hỗn hợp

Đây là một điểm hoàn toàn mới.

Đối với các bộ phim được đầu tư một phần từ ngân sách nhà nước và một phần từ doanh nghiệp hoặc cá nhân, Nghị định xác định Nhà nước và nhà đầu tư là đồng chủ sở hữu.

Việc phát hành, khai thác và phân chia doanh thu sẽ căn cứ:

Quy định này tạo sự bình đẳng giữa Nhà nước và khu vực tư nhân, đồng thời khuyến khích xã hội hóa đầu tư điện ảnh.

7. Chuẩn hóa nội dung kế hoạch phát hành phim

Nghị định quy định kế hoạch phát hành phải bao gồm đầy đủ:

Điều này giúp việc quản lý hoạt động phát hành trở nên chuyên nghiệp và dễ kiểm tra hơn.

8. Đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát

Nghị định phân biệt rõ hai hình thức:

Đồng thời cho phép nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia, ứng dụng định danh quốc gia, qua bưu chính hoặc trực tiếp.

Thời hạn giải quyết cũng được quy định rõ:

Việc ứng dụng dịch vụ công trực tuyến giúp giảm thời gian, chi phí và tăng tính minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính.

9. Lần đầu tiên quy định minh bạch về phân chia doanh thu

Một trong những điểm mới có ý nghĩa thực tiễn nhất là Nghị định quy định cụ thể việc xử lý doanh thu từ hoạt động phát hành phim.

Đối với phim do Nhà nước đầu tư toàn bộ hoặc một phần, phần doanh thu thuộc Nhà nước tối thiểu bằng 30% doanh thu sau khi đã trừ các khoản thuế, phí, lệ phí, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Nếu sau 12 tháng doanh thu vượt chi phí đầu tư, cơ sở sản xuất phim được hưởng 10% phần doanh thu vượt mức để tái đầu tư sáng tạo.

Quy định này vừa bảo đảm quản lý tài sản công, vừa tạo động lực cho các đơn vị sản xuất nâng cao chất lượng tác phẩm điện ảnh.

10. Tăng cường trách nhiệm giải trình và xử lý vi phạm

Nghị định yêu cầu mọi tổ chức phát hành phải:

Đặc biệt, trường hợp cam kết phát hành không có doanh thu nhưng thực tế vẫn phát sinh doanh thu sẽ bị xử lý theo hợp đồng và quy định của pháp luật, đồng thời phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.

Đây là cơ chế quan trọng nhằm phòng ngừa thất thoát ngân sách, nâng cao tính liêm chính và trách nhiệm trong quản lý hoạt động phát hành phim phục vụ nhiệm vụ chính trị.

Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long

“Nghị định 189/2026/NĐ-CP thể hiện bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản trị công hiện đại, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng, còn xã hội được tạo điều kiện tham gia phổ biến các giá trị lịch sử, văn hóa và cách mạng thông qua điện ảnh. Điểm cốt lõi của Nghị định không chỉ là quản lý doanh thu hay thủ tục phát hành, mà còn là xây dựng một cơ chế minh bạch để mỗi tác phẩm điện ảnh phục vụ nhiệm vụ chính trị thực sự trở thành công cụ giáo dục, lan tỏa tri thức và củng cố niềm tin xã hội.”

Dưới đây là Phần III, Phần IV và Thông điệp kết luận được triển khai theo đúng phong cách của bài mẫu, tiếp tục thống nhất với hai phần trước và bám sát tinh thần của Nghị định 189/2026/NĐ-CP. Những nhận định ở phần “góc nhìn” được trình bày dưới dạng quan điểm chuyên gia, không phải là quy định trực tiếp của Nghị định. Nội dung pháp lý được giữ đúng theo văn bản nguồn.

Dưới đây là Phần III và Phần IV của bài viết, được xây dựng theo đúng phong cách của bài mẫu, dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, đồng thời bám sát tinh thần của Nghị định 189/2026/NĐ-CP. Nội dung diễn giải và phân tích là góc nhìn chuyên gia, còn các cơ sở pháp lý được đặt trên nền tảng của Nghị định.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: ĐIỆN ẢNH KHÔNG CHỈ ĐỂ XEM, MÀ ĐỂ NUÔI DƯỠNG NHẬN THỨC VÀ TRÁCH NHIỆM CÔNG DÂN

1. Điện ảnh là phương tiện giáo dục cảm xúc hiệu quả hơn nhiều hình thức tuyên truyền truyền thống

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, trong khoa học tâm lý giáo dục hiện đại, con người thường ghi nhớ những gì mình được trải nghiệm bằng cảm xúc nhiều hơn những gì chỉ được nghe hoặc đọc. Một bộ phim có giá trị nhân văn có thể khơi dậy lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm, tinh thần đoàn kết và niềm tự hào dân tộc một cách tự nhiên, sâu sắc hơn nhiều so với những bài diễn thuyết hay khẩu hiệu tuyên truyền.

Chính vì vậy, việc Chính phủ ban hành Nghị định 189/2026/NĐ-CP không chỉ nhằm quản lý hoạt động phát hành phim mà còn tạo điều kiện để điện ảnh thực hiện đúng vai trò là một phương tiện giáo dục xã hội, góp phần hình thành hệ giá trị, chuẩn mực ứng xử và ý thức công dân trong bối cảnh chuyển đổi số.

2. Giá trị của một bộ phim không chỉ nằm ở doanh thu mà còn ở tác động đối với cộng đồng

Trong nền kinh tế thị trường, doanh thu luôn là thước đo quan trọng đối với sản phẩm văn hóa. Tuy nhiên, đối với phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, giá trị lớn nhất lại nằm ở khả năng truyền cảm hứng, giáo dục và định hướng nhận thức xã hội.

Một bộ phim về lịch sử có thể giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về sự hy sinh của cha ông; một bộ phim về chủ quyền biển đảo có thể khơi dậy lòng yêu nước; một bộ phim về phòng, chống tệ nạn xã hội có thể góp phần thay đổi hành vi của người xem.

Đó là những giá trị không thể đo lường đơn thuần bằng doanh thu phòng vé.

Nghị định 189/2026/NĐ-CP vì vậy đã lựa chọn cách tiếp cận cân bằng: khuyến khích xã hội hóa để mở rộng phạm vi tiếp cận của phim, nhưng đồng thời vẫn bảo đảm mục tiêu chính trị, giáo dục và lợi ích công cộng là ưu tiên hàng đầu.

3. Minh bạch trong quản lý là nền tảng tạo dựng niềm tin xã hội

Một điểm đáng ghi nhận của Nghị định là yêu cầu công khai danh mục phim, minh bạch trong lựa chọn đơn vị phát hành, kiểm soát doanh thu và quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Theo góc nhìn quản trị, minh bạch không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố quyết định niềm tin của xã hội đối với hoạt động quản lý tài sản công. Khi mọi quy trình được công khai, quyền và nghĩa vụ được xác định rõ, các tổ chức, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn tham gia hơn, đồng thời người dân cũng có cơ sở để giám sát và đồng hành với chính sách của Nhà nước.

4. Chuyển đổi số mở ra cơ hội đưa giá trị văn hóa đến gần hơn với mọi người dân

Sự phát triển của các nền tảng số đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận điện ảnh. Người dân không còn chỉ xem phim tại rạp mà có thể tiếp cận nội dung trên nhiều nền tảng trực tuyến.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 189/2026/NĐ-CP đã mở ra cơ chế pháp lý để việc phát hành phim phục vụ nhiệm vụ chính trị có thể thích ứng với xu thế số hóa, tạo điều kiện đưa những tác phẩm có giá trị đến với học sinh, sinh viên, cán bộ, chiến sĩ và người dân ở vùng sâu, vùng xa một cách thuận lợi hơn.

Đây là bước đi phù hợp với yêu cầu xây dựng Chính phủ số, xã hội số và công dân số trong giai đoạn hiện nay.

5. Xã hội hóa không có nghĩa là buông lỏng quản lý

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, nhiều người vẫn cho rằng khi xã hội hóa thì Nhà nước sẽ giảm vai trò quản lý. Thực tế, Nghị định 189/2026/NĐ-CP cho thấy điều ngược lại.

Nhà nước vẫn giữ vai trò định hướng, xây dựng tiêu chuẩn, kiểm tra, giám sát và bảo đảm mục tiêu chính trị; trong khi các doanh nghiệp, tổ chức xã hội được tạo điều kiện phát huy tính sáng tạo, năng lực tổ chức và nguồn lực tài chính.

Đây chính là mô hình quản trị hiện đại mà nhiều quốc gia đang áp dụng: Nhà nước kiến tạo – xã hội đồng hành – người dân thụ hưởng.

6. Giáo dục pháp luật cần gắn với trải nghiệm thay vì chỉ truyền đạt kiến thức

Một bài học quan trọng từ Nghị định là pháp luật sẽ phát huy hiệu quả cao hơn khi được truyền tải thông qua những câu chuyện gần gũi, giàu cảm xúc và có sức lan tỏa.

Những bộ phim lịch sử, phim tài liệu, phim giáo dục cộng đồng nếu được phổ biến đúng đối tượng, đúng thời điểm sẽ góp phần giúp người dân hiểu pháp luật một cách tự nhiên, hình thành ý thức tự giác chấp hành thay vì chỉ tiếp nhận các quy định mang tính lý thuyết.

Đó cũng là xu hướng đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đang được khuyến khích trong giai đoạn hiện nay.

IV. LỜI KHUYÊN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc độ pháp lý, tâm lý và giáo dục, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị nhằm giúp Nghị định 189/2026/NĐ-CP được triển khai hiệu quả, phát huy đúng giá trị của điện ảnh trong đời sống xã hội.

Đối với cơ quan nhà nước

Các cơ quan quản lý cần chủ động công khai danh mục phim, hướng dẫn đầy đủ quy trình thực hiện, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý và tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, doanh nghiệp tham gia phát hành phim phục vụ nhiệm vụ chính trị theo đúng quy định pháp luật.

Đối với các đơn vị phát hành và doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần nhận thức rằng việc tham gia phát hành phim phục vụ nhiệm vụ chính trị không chỉ là hoạt động kinh doanh mà còn là trách nhiệm xã hội.

Việc tuân thủ đúng quy định về doanh thu, báo cáo, nghĩa vụ tài chính và bảo đảm chất lượng phổ biến sẽ góp phần xây dựng uy tín của doanh nghiệp và tạo dựng niềm tin với cộng đồng.

Đối với các cơ sở giáo dục

Các trường học, cơ sở đào tạo nên chủ động khai thác các tác phẩm điện ảnh có giá trị để tích hợp vào hoạt động giáo dục lịch sử, giáo dục công dân, giáo dục truyền thống và kỹ năng sống.

Một giờ học kết hợp với những thước phim giàu cảm xúc sẽ giúp học sinh ghi nhớ lâu hơn và hình thành nhận thức tích cực hơn.

Đối với mỗi người dân

Mỗi người dân cần chủ động lựa chọn, tìm hiểu và lan tỏa những tác phẩm điện ảnh mang giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn; đồng thời chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, quyền tác giả và phổ biến phim.

Việc xem một bộ phim có ý nghĩa không chỉ là hoạt động giải trí mà còn là cơ hội để bồi đắp tri thức, nuôi dưỡng lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý thức công dân

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Một bộ phim hay có thể chạm đến trái tim của hàng triệu người. Một chính sách đúng có thể mở đường để những giá trị tốt đẹp ấy lan tỏa đến cả cộng đồng. Nghị định 189/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, mà còn khẳng định quan điểm lấy văn hóa làm nền tảng, lấy con người làm trung tâm và lấy giáo dục làm động lực phát triển bền vững. Khi pháp luật đồng hành cùng nghệ thuật, khi quản trị gắn với trách nhiệm và khi mỗi người dân trở thành một chủ thể tiếp nhận, gìn giữ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp, thì điện ảnh sẽ không chỉ kể những câu chuyện của quá khứ mà còn góp phần kiến tạo tương lai của một xã hội nhân văn, đoàn kết và phát triển.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.