LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TIÊU CHUẨN VÀ QUY CHUẨN KỸ THUẬT 2025: “NỀN TẢNG CHO CHẤT LƯỢNG QUỐC GIA VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG KỶ NGUYÊN MỚI”

LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TIÊU CHUẨN VÀ QUY CHUẨN KỸ THUẬT 2025:

“NỀN TẢNG CHO CHẤT LƯỢNG QUỐC GIA VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG KỶ NGUYÊN MỚI”

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập kinh tế quốc tế, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật không còn là những quy định mang tính chuyên môn đơn thuần mà đã trở thành “hạ tầng mềm” quyết định chất lượng sản phẩm, sự an toàn của người dân và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Ngày 14/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật số 70/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, tạo bước chuyển quan trọng trong hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, đây không chỉ là một đạo luật kỹ thuật mà còn là nền tảng pháp lý góp phần xây dựng văn hóa chất lượng, nâng cao trách nhiệm xã hội và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp.

BỐI CẢNH THỰC TIỄN – KHI “TIÊU CHUẨN” TRỞ THÀNH CHÌA KHÓA CỦA SỰ PHÁT TRIỂN

Hãy hình dung một doanh nghiệp Việt Nam đầu tư nhiều năm để sản xuất một sản phẩm chất lượng cao nhằm xuất khẩu sang thị trường quốc tế. Tuy nhiên, chỉ vì sản phẩm chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc chưa hoàn thành các thủ tục đánh giá sự phù hợp theo quy định, lô hàng buộc phải trả về, gây thiệt hại lớn về kinh tế và uy tín.

Ở một góc độ khác, người tiêu dùng luôn mong muốn thực phẩm an toàn, thiết bị điện bảo đảm chất lượng, đồ chơi trẻ em không chứa chất độc hại hay các công trình xây dựng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Những kỳ vọng đó chỉ có thể được bảo đảm khi hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật được xây dựng đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn.

Thực tế cho thấy, trước khi Luật số 70/2025/QH15 được ban hành, một số quy định về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đã bộc lộ những hạn chế như:

• Chưa theo kịp tốc độ phát triển của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.
• Hệ thống tiêu chuẩn còn thiếu tính đồng bộ với tiêu chuẩn quốc tế.
• Thủ tục xây dựng, áp dụng và cập nhật tiêu chuẩn còn kéo dài.
• Việc chia sẻ dữ liệu và công khai thông tin về tiêu chuẩn, đánh giá sự phù hợp còn chưa thống nhất.
• Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận và áp dụng tiêu chuẩn mới.

Chính vì vậy, Luật số 70/2025/QH15 được ban hành nhằm đổi mới toàn diện hoạt động tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, coi đây là công cụ quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, bảo vệ người tiêu dùng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, điều quan trọng nhất mà cộng đồng cần nhận thức là:

“Tiêu chuẩn không phải là rào cản đối với sự phát triển, mà chính là thước đo của chất lượng. Khi mỗi doanh nghiệp chủ động xây dựng văn hóa tuân thủ tiêu chuẩn, cũng là lúc người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn và nền kinh tế Việt Nam có thêm cơ hội khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.”

GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG CỦA LUẬT SỐ 70/2025/QH15 MÀ NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT

Luật số 70/2025/QH15 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng nhằm hiện đại hóa hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tăng cường chuyển đổi số và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Dưới đây là những nội dung nổi bật mà cộng đồng cần quan tâm.

1. Đổi mới quy trình xây dựng và công bố tiêu chuẩn quốc gia

Luật quy định rõ trình tự xây dựng tiêu chuẩn quốc gia phải bảo đảm tính công khai, minh bạch và có sự tham gia rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Hồ sơ dự thảo tiêu chuẩn phải được lấy ý kiến, tiếp thu, hoàn thiện trước khi Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức thẩm định và công bố. Đồng thời, Luật cũng bổ sung cơ chế xây dựng theo thủ tục rút gọn đối với các trường hợp cấp bách như phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cháy nổ hoặc khi tiêu chuẩn được viện dẫn trong văn bản quy phạm pháp luật ban hành theo trình tự rút gọn.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, quy định này giúp hệ thống tiêu chuẩn vừa bảo đảm tính khoa học, vừa đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu quản lý trong các tình huống khẩn cấp.

2. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tiêu chuẩn

Một điểm mới đáng chú ý là các tổ chức công bố tiêu chuẩn cơ sở phải thông báo thông tin thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng, thay vì chỉ lưu hành nội bộ như trước đây. Các thông tin về tên tiêu chuẩn, số hiệu và đặc tính cơ bản sẽ được cập nhật, góp phần tăng tính minh bạch và tạo điều kiện cho việc tra cứu, khai thác thông tin.

Đây là bước tiến quan trọng trong xây dựng nền hành chính số, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả quản trị chất lượng.

3. Thiết lập nguyên tắc thống nhất trong xây dựng và áp dụng quy chuẩn kỹ thuật

Luật bổ sung Điều 26a với nhiều nguyên tắc mới, trong đó nhấn mạnh:

• Mỗi sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ chỉ được điều chỉnh bởi một quy chuẩn kỹ thuật quốc gia thống nhất trên phạm vi cả nước, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
• Quy chuẩn kỹ thuật phải phù hợp với thực tiễn Việt Nam và thông lệ quốc tế.
• Bảo đảm sự tham gia của doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia và các đối tượng chịu tác động trong quá trình xây dựng.
• Ưu tiên quy định yêu cầu kỹ thuật dựa trên tính năng sản phẩm, hạn chế quy định mang tính mô tả hoặc thiết kế cứng nhắc.
• Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia được áp dụng bắt buộc và là căn cứ để đánh giá sự phù hợp.
  Theo góc nhìn pháp lý, đây là cơ sở quan trọng để hạn chế tình trạng chồng chéo giữa các quy định kỹ thuật, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

4. Mở rộng quyền tham gia của tổ chức, cá nhân trong xây dựng quy chuẩn kỹ thuật

Luật lần đầu tiên quy định rõ quyền của tổ chức, cá nhân được đề xuất kế hoạch xây dựng quy chuẩn kỹ thuật, tham gia biên soạn dự thảo, góp ý nội dung và đồng thời phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của các thông tin, dữ liệu và cơ sở khoa học do mình cung cấp.

Quy định này thể hiện tư duy quản trị hiện đại, khuyến khích sự tham gia của xã hội vào quá trình xây dựng chính sách, đồng thời nâng cao trách nhiệm của mỗi chủ thể.

5. Tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc áp dụng quy chuẩn kỹ thuật

Luật yêu cầu các tổ chức, cá nhân phải áp dụng đúng quy chuẩn kỹ thuật có liên quan; công bố sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phù hợp với quy chuẩn và bảo đảm duy trì sự phù hợp đó trong suốt quá trình hoạt động. Khi phát hiện những bất cập trong quá trình áp dụng, tổ chức, cá nhân có quyền phản ánh, kiến nghị và cơ quan ban hành quy chuẩn phải trả lời bằng văn bản trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được ý kiến.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, quy định này không chỉ bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người dân mà còn hình thành cơ chế đối thoại hai chiều giữa cơ quan quản lý nhà nước với các chủ thể trong xã hội, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật ngày càng thực tiễn và hiệu quả hơn.

Thông điệp pháp lý: Luật số 70/2025/QH15 không đơn thuần sửa đổi các quy định về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật mà còn tạo dựng một nền tảng pháp lý minh bạch, hiện đại và số hóa, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ người tiêu dùng và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.

GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC VÀ KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật số 70/2025/QH15 không chỉ hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mà còn góp phần hình thành văn hóa chất lượng và tinh thần tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội.

Đối với doanh nghiệp, việc chủ động áp dụng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là giải pháp nâng cao uy tín, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như quốc tế. Đối với người dân, việc ưu tiên lựa chọn các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe, quyền lợi và thúc đẩy sản xuất kinh doanh có trách nhiệm.

Để phát huy hiệu quả của Luật, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị:

• Chủ động cập nhật các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới có liên quan đến lĩnh vực hoạt động.
• Tăng cường ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng để tra cứu, công bố và thực hiện đúng quy định.
• Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn phù hợp, coi đây là lợi thế cạnh tranh lâu dài.
• Cơ quan quản lý, tổ chức và người dân cần phối hợp phản ánh những bất cập trong quá trình áp dụng để tiếp tục hoàn thiện chính sách.

Thông điệp từ chuyên gia:

“Một quốc gia phát triển bền vững không chỉ dựa vào công nghệ hiện đại mà còn dựa trên văn hóa tuân thủ tiêu chuẩn và chất lượng. Khi mỗi tổ chức, doanh nghiệp và người dân đều ý thức thực hiện đúng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, chúng ta đang góp phần xây dựng một môi trường sản xuất an toàn, minh bạch và nâng cao vị thế của Việt Nam trong nền kinh tế toàn cầu.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết được thực hiện dưới góc nhìn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

Nếu cần hỗ trợ, tư vấn về các quy định pháp luật hoặc các vấn đề liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, vui lòng liên hệ Trung tâm Tư vấn Pháp luật qua website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc Hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.