LUẬT SỐ 81/2025/QH15 LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TỔ CHỨC TÒA ÁN NHÂN DÂN – HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN, NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO VỆ CÔNG LÝ TRONG GIAI ĐOẠN MỚI

LUẬT SỐ 81/2025/QH15 LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TỔ CHỨC TÒA ÁN NHÂN DÂN – HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN, NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO VỆ CÔNG LÝ TRONG GIAI ĐOẠN MỚI

Ngày 24/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân. Việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về tiếp tục cải cách tư pháp, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương, nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

I. NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TỔ CHỨC TÒA ÁN NHÂN DÂN (LUẬT SỐ 81/2025/QH15)

1. Tổ chức hệ thống Tòa án nhân dân

– Mô hình tổ chức hệ thống Tòa án chuyển từ mô hình 4 cấp (gồm Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân cấp huyện) sang mô hình 03 cấp (gồm Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực); kết thúc hoạt động của Tòa án nhân dân cấp cao, Tòa án nhân dân cấp huyện.

– Không tổ chức Tòa án nhân dân sơ thẩm chuyên biệt về Phá sản, Sở hữu trí tuệ, Hành chính như một cấp Tòa án mà tổ chức thành các tòa chuyên trách tại một số Tòa án nhân dân khu vực tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng.

– Thành lập Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Như vậy, tổ chức hệ thống Tòa án nhân dân gồm: Tòa án nhân dân tối cao, 34 Tòa án nhân dân cấp tỉnh (trong đó có 11 Tòa án nhân dân cấp tỉnh không thực hiện sắp xếp; 23 Tòa án nhân dân cấp tỉnh được thành lập sau sắp xếp), 355 Tòa án nhân dân khu vực trên cơ sở cơ cấu lại 693 Tòa án nhân dân cấp huyện; Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế.

2. Thẩm quyền của các Tòa án nhân dân

Do mô hình tổ chức hệ thống Tòa án có sự thay đổi từ 04 cấp sang mô hình 03 cấp nên thẩm quyền của các Tòa án nhân dân đã được điều chỉnh lại cho phù hợp, cụ thể như sau:

a) Tòa án nhân dân tối cao

– Bổ sung nhiệm vụ phúc thẩm các vụ án hình sự mà bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân cấp tỉnh bị kháng cáo, kháng nghị.

– Bổ sung nhiệm vụ giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

– Giao Thẩm phán Tòa án nhân dân tại Tòa án nhân dân tối cao nhiệm vụ xét xử các vụ án, vụ việc, trả lời đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm theo phân công của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao.

b) Tòa án nhân dân cấp tỉnh

– Bổ sung nhiệm vụ giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân khu vực.

– Thực hiện nhiệm vụ phúc thẩm vụ án, vụ việc mà bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo, kháng nghị.

– Thực hiện nhiệm vụ sơ thẩm vụ án hình sự có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 20 năm tù, tù chung thân, tử hình; vụ án hình sự nghiêm trọng, phức tạp khác.

– Chuyển thẩm quyền xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự về các tội phạm mà mức cao nhất của khung hình phạt đến 20 năm tù; vụ án hành chính; vụ việc dân sự và các vụ việc khác cho Tòa án nhân dân khu vực trừ vụ việc về yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc.

– Giao cho Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh thẩm quyền giải quyết đối với yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc.

c) Tòa án nhân dân khu vực

– Xét xử theo thủ tục sơ thẩm các vụ án hình sự về các tội phạm mà mức cao nhất của khung hình phạt đến 20 năm tù.

– Xét xử theo thủ tục sơ thẩm tất cả các vụ án hành chính, vụ việc dân sự và các vụ việc khác thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, trừ các vụ việc giải quyết đối với yêu cầu hủy phán quyết trọng tài.

– Giao thẩm quyền giải quyết, xét xử theo thủ tục sơ thẩm các vụ việc phá sản, sở hữu trí tuệ cho Tòa Phá sản, Tòa Sở hữu trí tuệ tại một số Tòa án nhân dân khu vực ở Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh.

3. Cơ cấu tổ chức của các Tòa án nhân dân

Để phù hợp với thẩm quyền mới được điều chỉnh, cơ cấu tổ chức của các Tòa án nhân dân cũng có sự thay đổi đáng kể, cụ thể như sau:

a) Tòa án nhân dân tối cao

– Thành lập 03 Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao (đặt tại thành phố Hà Nội, thành phố Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh).

– Tăng số lượng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao từ 13 đến 17 người lên thành từ 23 đến 27 người để đảm bảo đủ nguồn nhân lực giải quyết kịp thời, chất lượng đối với khối lượng công việc giám đốc thẩm, tái thẩm tăng thêm từ Tòa án nhân dân cấp cao chuyển về theo đúng chỉ tiêu, yêu cầu của Quốc hội.

b) Tòa án nhân dân cấp tỉnh

– Cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân cấp tỉnh gồm: Ủy ban Thẩm phán Toà án nhân dân cấp tỉnh; các Tòa chuyên trách (Tòa Hình sự, Tòa Dân sự, Tòa Hành chính, Tòa Kinh tế, Tòa Lao động, Tòa Gia đình và người chưa thành niên); bộ máy giúp việc.

c) Tòa án nhân dân khu vực

– Cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân khu vực gồm: các Tòa chuyên trách (Tòa Hình sự, Tòa Dân sự, Tòa Kinh tế, Tòa Hành chính, Tòa Gia đình và người chưa thành niên; Tòa Phá sản, Tòa Sở hữu trí tuệ tại một số Tòa án nhân dân khu vực); bộ máy giúp việc.

4. Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế

Nhiệm vụ, quyền hạn, trình tự, thủ tục tố tụng giải quyết tranh chấp; tiếng nói, chữ viết dùng trong tố tụng, việc áp dụng pháp luật tại Tòa án chuyên biệt; Thẩm phán giải quyết tranh chấp và các nội dung khác có liên quan đến tổ chức và hoạt động của Tòa án chuyên biệt do Quốc hội quy định.

5. Tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung quy định về tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao tại điểm b khoản 1 Điều 96 Luật hiện hành theo hướng bổ sung trường hợp người đang là Thẩm phán Tòa án nhân dân và có từ đủ 05 năm trở lên làm Vụ trưởng Vụ chuyên môn nghiệp vụ tại Tòa án nhân dân tối cao thì được xem xét bổ nhiệm làm Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận nhưng số lượng không quá 10% tổng số Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

6. Thành phần Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán quốc gia

Theo quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 34/2024/QH15, trong thành phần Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán quốc gia có các Chánh án Tòa án nhân dân cấp cao. Do các Tòa án nhân dân cấp cao đã kết thúc hoạt động, nên Luật số 81/2025/QH15 đã bổ sung thành phần của Hội đồng gồm 01 thủ trưởng đơn vị thuộc Tòa án nhân dân tối cao là Thẩm phán Tòa án nhân dân, 01 Chánh tòa Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao, 01 Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao chỉ định.

7. Việc bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Hội thẩm nhân dân tại các Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực

Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung quy định về chế độ bầu Hội thẩm nhân dân tại khoản 1 Điều 124, khoản 1 Điều 125, khoản 1 Điều 127, khoản 1 Điều 128 theo hướng:

– Tòa án nhân dân cấp tỉnh đề xuất nhu cầu về số lượng, cơ cấu thành phần Hội thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Tòa án nhân dân khu vực đề nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh lựa chọn và giới thiệu người đủ tiêu chuẩn để Hội đồng nhân dân cấp tỉnh bầu Hội thẩm nhân dân.

– Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh sau khi thống nhất với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh đề nghị Hội đồng nhân dân cấp tỉnh miễn nhiệm, bãi nhiệm Hội thẩm nhân dân. Kiện toàn tổ chức hệ thống Tòa án nhân dân

Luật sửa đổi các quy định về cơ cấu tổ chức của hệ thống Tòa án nhân dân theo hướng tinh gọn, phù hợp với việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình mới.

Việc kiện toàn tổ chức nhằm giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tạo điều kiện để người dân tiếp cận công lý thuận lợi hơn. Hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của Tòa án

Luật tiếp tục làm rõ chức năng, nhiệm vụ của các cấp Tòa án; phân định rõ thẩm quyền xét xử, giải quyết các loại vụ việc, bảo đảm việc phân công hợp lý giữa các cấp xét xử.

Việc sửa đổi góp phần hạn chế chồng chéo về thẩm quyền, nâng cao chất lượng giải quyết vụ án và rút ngắn thời gian tố tụng. Nâng cao chất lượng đội ngũ Thẩm phán. Luật bổ sung các quy định về tiêu chuẩn, điều kiện, trách nhiệm và nghĩa vụ của Thẩm phán; tăng cường yêu cầu về phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp.

Đồng thời, cơ chế quản lý, đánh giá và giám sát hoạt động của Thẩm phán cũng được hoàn thiện nhằm nâng cao tính độc lập, khách quan trong hoạt động xét xử.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là tiếp tục tạo cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động của Tòa án.

Việc số hóa hồ sơ, quản lý vụ án bằng hệ thống điện tử, công khai bản án theo quy định và mở rộng các phương thức làm việc trực tuyến sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết công việc, giảm thời gian và chi phí cho người dân. Tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động xét xử

Luật tiếp tục hoàn thiện các cơ chế nhằm bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch trong hoạt động xét xử; tăng cường trách nhiệm giải trình của Tòa án; góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan tư pháp.

II. LUẬT TÁC ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO ĐẾN NGƯỜI DÂN VÀ XÃ HỘI

Đối với người dân, Luật góp phần nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án, rút ngắn thời gian tố tụng, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận công lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

Đối với doanh nghiệp, việc nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án giúp bảo đảm an toàn pháp lý trong giải quyết tranh chấp, tạo môi trường đầu tư và kinh doanh minh bạch, ổn định.

Đối với cơ quan nhà nước, Luật là cơ sở để tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy tư pháp, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.

05 điều cần biết về Luật số 81/2025/QH15

1. Kiện toàn tổ chức hệ thống Tòa án theo hướng tinh gọn, hiệu quả.
2. Hoàn thiện thẩm quyền và nhiệm vụ của các cấp Tòa án.
3. Nâng cao tiêu chuẩn, trách nhiệm và chất lượng đội ngũ Thẩm phán.
4. Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong hoạt động xét xử và quản lý vụ án.
5. Tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của Tòa án.

III. GÓC NHÌN VÀ NHẬN ĐỊNH CỦA THS. NGUYỄN HỮU LONG

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, việc sửa đổi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân không chỉ nhằm điều chỉnh cơ cấu tổ chức mà còn hướng đến xây dựng một nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại và gần dân hơn.

Ông cho rằng, trong bối cảnh cải cách tư pháp và chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, Tòa án không chỉ là cơ quan xét xử mà còn phải trở thành thiết chế bảo vệ công lý hoạt động hiệu quả, minh bạch và thân thiện với người dân. Việc hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ Thẩm phán và tăng cường ứng dụng công nghệ sẽ góp phần rút ngắn thời gian giải quyết vụ án, giảm chi phí tố tụng và nâng cao chất lượng phục vụ.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện cơ chế công khai, minh bạch trong hoạt động xét xử sẽ góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống Tòa án, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả của nền tư pháp trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Kết luận

Luật số 81/2025/QH15 đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong tổ chức và hoạt động của hệ thống Tòa án nhân dân. Với những sửa đổi về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền, đội ngũ Thẩm phán và chuyển đổi số, Luật góp phần nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.