LUẬT SỐ 121/2025/QH15 – LUẬT HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA QUỐC HỘI VÀ HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN-TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC, NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁM SÁT

Những điểm mới của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân (Luật số 121/2025/QH15)

Giám sát là một trong những chức năng hiến định quan trọng của Quốc hội và Hội đồng nhân dân nhằm bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh, quyền lực nhà nước được kiểm soát hiệu quả, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quốc hội đã thông qua Luật số 121/2025/QH15 – Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Luật được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong nâng cao chất lượng giám sát, tăng cường trách nhiệm giải trình và hiệu lực thực thi pháp luật.

1. LUẬT SỐ 121/2025/QH15 – HOÀN THIỆN CƠ CHẾ GIÁM SÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC TRONG GIAI ĐOẠN MỚI

Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quyền lực nhà nước phải được phân công, phối hợp và kiểm soát chặt chẽ. Bên cạnh hoạt động lập pháp và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, Quốc hội và Hội đồng nhân dân còn thực hiện chức năng giám sát nhằm bảo đảm các cơ quan, tổ chức và cá nhân có thẩm quyền thực hiện đúng quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, hoạt động giám sát đã góp phần phát hiện những bất cập trong tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật; kiến nghị sửa đổi nhiều quy định chưa phù hợp; đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan hành chính, cơ quan tư pháp và các chủ thể có liên quan. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những hạn chế như việc theo dõi sau giám sát chưa thật sự quyết liệt, một số kiến nghị chậm được thực hiện hoặc chưa có cơ chế xử lý hiệu quả đối với các trường hợp không chấp hành.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Quốc hội đã ban hành Luật số 121/2025/QH15 nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, bảo đảm tính thống nhất với Hiến pháp năm 2013 và các luật có liên quan.

Một trong những điểm nổi bật của Luật là đổi mới phương thức tổ chức hoạt động giám sát theo hướng thực chất, hiệu quả và lấy kết quả thực hiện làm thước đo, thay vì chỉ dừng lại ở việc ban hành kết luận hoặc kiến nghị. Luật chú trọng nâng cao trách nhiệm của cơ quan chịu sự giám sát trong việc giải trình, khắc phục tồn tại và báo cáo kết quả thực hiện các kiến nghị sau giám sát.

Đồng thời, Luật cũng tăng cường trách nhiệm của các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân trong việc lựa chọn nội dung giám sát, tổ chức giám sát và theo dõi việc thực hiện kết luận giám sát.

Việc ban hành Luật số 121/2025/QH15 không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử mà còn tạo cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả hơn, thúc đẩy tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của bộ máy nhà nước.

1. NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT SỐ 121/2025/QH15 VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC

Luật số 121/2025/QH15 được ban hành trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Những quy định mới của Luật hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả của hoạt động giám sát, bảo đảm mọi hoạt động của bộ máy nhà nước đều được thực hiện đúng Hiến pháp và pháp luật.

1. Hoàn thiện nguyên tắc và phạm vi hoạt động giám sát

Luật tiếp tục khẳng định hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân phải được thực hiện trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp, pháp luật; khách quan, công khai, minh bạch; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát.

Đồng thời, Luật làm rõ hơn phạm vi giám sát đối với việc thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và nghị quyết của Hội đồng nhân dân; việc thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý nhà nước cũng như việc giải quyết các vấn đề mà cử tri và Nhân dân quan tâm.

Quy định này góp phần bảo đảm hoạt động giám sát tập trung vào những lĩnh vực trọng tâm, tránh chồng chéo và nâng cao tính hiệu quả trong quá trình tổ chức thực hiện.

2. Nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức và cá nhân chịu sự giám sát

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là tăng cường trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu; tham dự các phiên làm việc, phiên giải trình, phiên chất vấn; báo cáo trung thực, khách quan về nội dung được yêu cầu.

Không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu ý kiến, các cơ quan chịu sự giám sát còn có trách nhiệm xây dựng kế hoạch khắc phục hạn chế, báo cáo kết quả thực hiện kiến nghị giám sát trong thời hạn luật định.

Điều này góp phần nâng cao văn hóa trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan dân cử theo dõi, đánh giá hiệu quả của hoạt động giám sát.

3. Tăng cường theo dõi và đôn đốc thực hiện kiến nghị sau giám sát

Thực tiễn cho thấy, hiệu quả của hoạt động giám sát không chỉ nằm ở việc phát hiện tồn tại, hạn chế mà còn phụ thuộc vào việc các kiến nghị sau giám sát có được thực hiện nghiêm túc hay không.

Vì vậy, Luật đã bổ sung và hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát; yêu cầu cơ quan chịu sự giám sát phải báo cáo kết quả thực hiện và chịu trách nhiệm trước Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân nếu chậm trễ, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ.

Đây là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao giá trị pháp lý và hiệu lực thực tế của hoạt động giám sát.

4. Đổi mới hoạt động chất vấn và giải trình

Luật tiếp tục hoàn thiện cơ chế chất vấn tại Quốc hội và Hội đồng nhân dân theo hướng tăng tính đối thoại, làm rõ trách nhiệm của người bị chất vấn và gắn nội dung trả lời với các giải pháp cụ thể.

Các phiên giải trình được tổ chức trên cơ sở lựa chọn những vấn đề bức xúc, nổi cộm, được cử tri và Nhân dân quan tâm, qua đó giúp đại biểu có thêm thông tin để đánh giá việc thực hiện chính sách, pháp luật.

Việc đổi mới phương thức chất vấn và giải trình không chỉ nâng cao chất lượng giám sát mà còn tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức.

5. Phát huy vai trò của đại biểu dân cử và sự tham gia của Nhân dân

Luật khẳng định vai trò trung tâm của đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân trong hoạt động giám sát, từ việc lựa chọn nội dung giám sát, thu thập thông tin đến theo dõi việc thực hiện các kiến nghị.

Bên cạnh đó, Luật cũng tạo điều kiện để ý kiến, kiến nghị của cử tri, phản ánh của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan báo chí và Nhân dân trở thành nguồn thông tin quan trọng phục vụ hoạt động giám sát.

Điều này góp phần tăng cường dân chủ, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và xây dựng nền hành chính phục vụ, minh bạch, trách nhiệm.

05 ĐIỀU CÁN BỘ, ĐẠI BIỂU VÀ NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT VỀ LUẬT SỐ 121/2025/QH15

1. Giám sát phải bảo đảm khách quan, công khai và đúng pháp luật

Mọi hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân đều phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm khách quan, minh bạch và không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát.

2. Cơ quan chịu sự giám sát phải có trách nhiệm giải trình

Các cơ quan, tổ chức và cá nhân có trách nhiệm cung cấp thông tin, giải trình đầy đủ, trung thực và thực hiện nghiêm túc các yêu cầu, kiến nghị của cơ quan giám sát.

3. Kết luận giám sát phải được theo dõi đến cùng

Luật tăng cường cơ chế kiểm tra, đôn đốc và đánh giá việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát, góp phần nâng cao hiệu lực của hoạt động giám sát.

4. Chất vấn gắn với trách nhiệm người đứng đầu

Các phiên chất vấn và giải trình hướng đến việc xác định rõ trách nhiệm, cam kết giải pháp và theo dõi kết quả thực hiện sau chất vấn.

5. Người dân có vai trò quan trọng trong hoạt động giám sát

Ý kiến, kiến nghị và phản ánh của cử tri, Nhân dân là nguồn thông tin quan trọng để Quốc hội và Hội đồng nhân dân lựa chọn nội dung giám sát, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

III. GÓC NHÌN VÀ NHẬN ĐỊNH CỦA THS. NGUYỄN HỮU LONG

Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục – Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Giám sát hiệu quả là nền tảng xây dựng Nhà nước pháp quyền, lấy người dân làm trung tâm

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật số 121/2025/QH15 không chỉ là sự hoàn thiện về mặt kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện bước phát triển quan trọng trong tư duy kiểm soát quyền lực nhà nước, nâng cao trách nhiệm của cơ quan công quyền và phát huy vai trò của Nhân dân trong giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước.

Trong một Nhà nước pháp quyền, quyền lực nhà nước được trao để phục vụ lợi ích chung của xã hội, nhưng quyền lực đó luôn cần được kiểm soát bằng cơ chế pháp lý chặt chẽ. Quốc hội và Hội đồng nhân dân với vai trò là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong việc giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước.

Thực tiễn cho thấy, một chính sách pháp luật dù được xây dựng đầy đủ, tiến bộ nhưng nếu quá trình tổ chức thực hiện thiếu kiểm tra, giám sát thì hiệu quả đạt được sẽ không cao. Vì vậy, nâng cao chất lượng giám sát chính là nâng cao khả năng đưa pháp luật đi vào cuộc sống.

Đổi mới hoạt động giám sát từ “phát hiện vấn đề” sang “giải quyết vấn đề”

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, điểm đáng chú ý của Luật số 121/2025/QH15 là sự chuyển biến trong nhận thức về vai trò của giám sát.

“Giám sát không chỉ nhằm tìm ra hạn chế, tồn tại mà quan trọng hơn là phải thúc đẩy việc khắc phục hạn chế, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân”.

Một hoạt động giám sát chỉ thực sự có ý nghĩa khi kết quả giám sát được chuyển hóa thành những hành động cụ thể: cơ quan có trách nhiệm phải sửa đổi quy trình, hoàn thiện chính sách, khắc phục sai phạm, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

Việc Luật tăng cường trách nhiệm theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị sau giám sát là bước tiến quan trọng, khắc phục tình trạng một số kết luận giám sát trước đây chưa được thực hiện đầy đủ hoặc thiếu cơ chế kiểm tra đến cùng.

Tăng trách nhiệm giải trình – yêu cầu tất yếu của nền quản trị hiện đại

Một trong những yếu tố quan trọng của quản trị nhà nước hiện đại là trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền.

Theo chuyên gia Nguyễn Hữu Long, khi cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ được giao thì đồng thời phải có trách nhiệm giải thích, báo cáo và chịu sự kiểm tra về kết quả thực hiện.

“Quyền lực càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Cơ chế giám sát hiệu quả chính là phương thức để bảo đảm quyền lực nhà nước được sử dụng đúng mục đích, đúng thẩm quyền và vì lợi ích của Nhân dân”.

Luật số 121/2025/QH15 góp phần xây dựng nền hành chính minh bạch hơn thông qua việc yêu cầu cơ quan chịu sự giám sát phải cung cấp thông tin đầy đủ, thực hiện giải trình và chịu trách nhiệm về những vấn đề được đặt ra trong quá trình giám sát.

Vai trò của người dân ngày càng được đề cao trong hoạt động giám sát

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, một điểm quan trọng trong tư duy lập pháp hiện nay là chuyển từ mô hình quản lý hành chính đơn thuần sang mô hình quản trị phục vụ.

Trong mô hình đó, người dân không chỉ là đối tượng chịu sự quản lý mà còn là chủ thể tham gia đóng góp ý kiến, phản ánh, giám sát và đánh giá hoạt động của cơ quan nhà nước.

Các ý kiến, kiến nghị của cử tri chính là nguồn thông tin thực tiễn quan trọng giúp Quốc hội, Hội đồng nhân dân xác định đúng vấn đề cần giám sát, tập trung vào những lĩnh vực người dân quan tâm như:

• Quản lý đất đai;
• Cải cách thủ tục hành chính;
• Giáo dục, y tế;
• Chính sách an sinh xã hội;
• Phòng, chống tham nhũng, lãng phí;
• Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Việc phát huy vai trò của Nhân dân trong giám sát sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn, giúp hoạt động quản lý nhà nước ngày càng gần dân, sát dân hơn.

KIẾN NGHỊ CỦA CHUYÊN GIA

Để Luật số 121/2025/QH15 phát huy hiệu quả trong thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số kiến nghị:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành

Các quy định hướng dẫn cần bảo đảm rõ ràng, thống nhất, dễ áp dụng, tránh tình trạng cùng một quy định nhưng có nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn.

Thứ hai, nâng cao năng lực của đại biểu dân cử

Đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cần được tăng cường đào tạo về kỹ năng phân tích chính sách, thu thập thông tin, giám sát chuyên sâu và đánh giá tác động pháp luật.

Chất lượng của hoạt động giám sát phụ thuộc rất lớn vào năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của chính những người thực hiện quyền giám sát.

Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ trong hoạt động giám sát

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu, hệ thống theo dõi kết quả thực hiện kiến nghị giám sát bằng nền tảng số sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, giảm thủ tục và tăng khả năng kiểm tra, đánh giá.

Thứ tư, đẩy mạnh phổ biến, giáo dục pháp luật về hoạt động giám sát

Người dân cần hiểu rõ quyền tham gia, quyền phản ánh, kiến nghị của mình để trở thành chủ thể tích cực trong việc giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước.

KẾT LUẬN

Luật số 121/2025/QH15 là một bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.

Luật không chỉ góp phần đổi mới phương thức giám sát theo hướng thực chất, hiệu quả hơn mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và tinh thần phục vụ Nhân dân của các cơ quan công quyền.

Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế, xây dựng Chính phủ số, chính quyền số và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoạt động giám sát ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, quyền lực được kiểm soát và lợi ích chính đáng của người dân được bảo vệ.

Có thể khẳng định, Luật số 121/2025/QH15 không chỉ là công cụ pháp lý để Quốc hội và Hội đồng nhân dân thực hiện chức năng giám sát, mà còn là cầu nối quan trọng giữa Nhà nước và Nhân dân, góp phần xây dựng một nền quản trị quốc gia minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả hơn.

 

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.