LUẬT QUẢN LÝ, BẢO VỆ CÔNG TRÌNH QUỐC PHÒNG VÀ KHU QUÂN SỰ (LUẬT SỐ 25/2023/QH15): HOÀN THIỆN HÀNH LANG PHÁP LÝ BẢO VỆ NỀN TẢNG QUỐC PHÒNG TRONG TÌNH HÌNH MỚI

 

I. HOÀN THIỆN CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ, BẢO VỆ CÔNG TRÌNH QUỐC PHÒNG VÀ KHU QUÂN SỰ

1. Các sửa đổi cốt lõi so với Pháp lệnh năm 1994 (Thay thế toàn diện)

Luật số 25/2023/QH15 gồm 6 Chương, 34 Điều, thay thế hoàn toàn Pháp lệnh năm 1994 với các điều khoản sửa đổi trọng tâm sau:

Sửa đổi cách Phân loại và Khoanh vùng Công trình

• Điều, Khoản quy định: Điều 5 (Phân loại công trình quốc phòng và khu quân sự) và Điều 17, 18 (Phạm vi bảo vệ và xác định vành đai an toàn).
• Ý nghĩa: Chuyển đổi từ cách phân loại cũ (thiếu cụ thể) sang chia rõ ràng thành 4 Nhóm (A, B, C, D) dựa trên tính chất chiến lược và 3 Cấp độ bảo vệ (Đặc biệt nguồn, Mật, Tuyệt mật). Điều này có ý nghĩa giúp các địa phương định vị chính xác tọa độ hành lang an toàn, không để xảy ra tình trạng chồng lấn diện tích giữa đất quốc phòng với đất phát triển kinh tế của người dân và doanh nghiệp.

Bổ sung chế độ bồi thường, hỗ trợ cho người dân

• Điều, Khoản quy định: Điều 25 (Chế độ, chính sách đối với lực lượng quản lý, bảo vệ) và Điều 26 (Chính sách đối với địa phương, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân).
• Ý nghĩa: Khắc phục triệt để “khoảng trống pháp lý” kéo dài hàng chục năm qua. Lần đầu tiên, người dân có đất đai, nhà cửa nằm trong vành đai an toàn quân sự bị hạn chế quyền lợi (không được xây cao tầng, hạn chế canh tác) hoặc phải di dời được pháp luật quy định rõ ràng quyền nhận đền bù, hỗ trợ kinh tế. Điều này giúp an lòng dân, vừa bảo đảm an ninh quốc phòng vừa không kìm hãm sinh kế của xã hội.

Siết chặt việc chuyển mục đích sử dụng công trình quốc phòng

• Điều, Khoản quy định: Điều 12 (Chuyển mục đích sử dụng công trình quốc phòng và khu quân sự).
• Ý nghĩa: Quy định bắt buộc việc chuyển đổi sang mục đích khác phải được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thống nhất bằng văn bản và cấp có thẩm quyền phê duyệt. Ý nghĩa là ngăn chặn việc tùy tiện chuyển đổi đất quốc phòng sang làm dự án thương mại thương mại thuần túy, bảo vệ nghiêm ngặt các thế trận phòng thủ then chốt của quốc gia.

2. Sửa đổi mới nhất đối với Luật số 25/2023/QH15 (Bởi Luật số 98/2025/QH15)

Để bảo đảm tính đồng bộ trong quản lý tài sản công, Quốc hội tiếp tục ban hành Luật sửa đổi 11 Luật về Quân sự, Quốc phòng năm 2025 (Luật số 98/2025/QH15)Luật toàn văn, thuvienphapluat.vn, trong đó điều chỉnh trực tiếp Luật số 25/2023/QH15 tại văn bản hợp nhất số 142/VBHN-VPQH

• Điều, Khoản sửa đổi: Khoản 1 Điều 13 (Quy định về việc Phá dỡ công trình quốc phòng, di dời khu quân sự).
• Nội dung sửa đổi: Bổ sung và đồng bộ hóa các trường hợp công trình quốc phòng được phép phá dỡ, thanh lý hoặc loại khỏi biên chế quân đội khi thuộc diện tài sản công không còn nhu cầu sử dụng, xuống cấp nghiêm trọng hoặc bàn giao phục vụ dự án hạ tầng chiến lược cấp quốc gia.
• Ý nghĩa: Giúp Bộ Quốc phòng nhanh chóng giải phóng kho tàng, giảm chi phí bảo quản và tối ưu hóa việc xử lý tài sản công. Tạo cơ chế linh hoạt để phối hợp với các địa phương khi có các dự án hạ tầng lớn đi qua (ví dụ như đường cao tốc, vành đai quốc gia) mà không bị vướng mắc về mặt thủ tục phá dỡ công trình cũ.

Quốc phòng là nền tảng bảo đảm độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa, phát triển hạ tầng và nhu cầu sử dụng đất ngày càng gia tăng, việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý thống nhất nhằm quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự trở thành yêu cầu cấp thiết.

Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự số 25/2023/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 24/11/2023, có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, là văn bản pháp luật chuyên ngành đầu tiên điều chỉnh toàn diện lĩnh vực này. Luật tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho việc đầu tư, quản lý, sử dụng và bảo vệ các công trình quốc phòng, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo đảm quốc phòng, an ninh gắn với phát triển kinh tế – xã hội.

Điểm nổi bật của Luật là xác định rõ phạm vi điều chỉnh đối với hệ thống công trình quốc phòng và khu quân sự trên phạm vi cả nước; quy định cụ thể nguyên tắc quản lý, bảo vệ; phân định trách nhiệm giữa các cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương, đơn vị quân đội, tổ chức và cá nhân trong quá trình quản lý, khai thác, sử dụng.

Luật cũng quy định cụ thể về khu vực bảo vệ, vành đai an toàn của công trình quốc phòng; các hoạt động xây dựng, sản xuất, kinh doanh, khai thác tài nguyên hoặc thực hiện dự án trong khu vực này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định nhằm bảo đảm không ảnh hưởng đến nhiệm vụ quốc phòng.

Đồng thời, Luật quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như xâm phạm công trình quốc phòng; lấn chiếm đất quốc phòng; tự ý xây dựng, đào bới, khai thác trái phép; thu thập, cung cấp thông tin, hình ảnh làm ảnh hưởng đến bí mật quân sự; cản trở hoạt động quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự.

Việc ban hành Luật không chỉ góp phần bảo vệ các công trình phục vụ nhiệm vụ quân sự mà còn tạo cơ chế phối hợp hiệu quả giữa quốc phòng với quy hoạch phát triển kinh tế, bảo đảm sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai và không gian phát triển.

1. NHỮNG ĐIỀU NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT
2. Công trình quốc phòng được bảo vệ theo chế độ pháp lý đặc biệt

Mọi tổ chức, cá nhân đều có trách nhiệm tôn trọng, bảo vệ và không được thực hiện các hành vi làm ảnh hưởng đến an toàn của công trình quốc phòng và khu quân sự.

2. Không được tự ý xây dựng trong khu vực bảo vệ

Các hoạt động xây dựng nhà ở, công trình, khai thác tài nguyên hoặc triển khai dự án trong khu vực bảo vệ công trình quốc phòng phải tuân thủ quy định của pháp luật và được cơ quan có thẩm quyền xem xét theo từng trường hợp.

3. Hành vi xâm phạm công trình quốc phòng sẽ bị xử lý nghiêm

Các hành vi lấn chiếm đất quốc phòng, phá hoại công trình, xâm nhập trái phép, thu thập thông tin bí mật hoặc cản trở hoạt động quản lý đều có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

4. Chính quyền địa phương có trách nhiệm phối hợp bảo vệ

UBND các cấp, cơ quan quân sự địa phương và các lực lượng chức năng phải thường xuyên phối hợp quản lý, kiểm tra và xử lý vi phạm nhằm bảo đảm an toàn cho công trình quốc phòng.

5. Kết hợp quốc phòng với phát triển kinh tế

Luật hướng tới bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ quốc phòng và phát triển kinh tế – xã hội; việc quy hoạch, đầu tư các dự án phải tính đến yếu tố quốc phòng ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

III. GÓC NHÌN VÀ NHẬN ĐỊNH CỦA CHUYÊN GIA

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về quốc phòng, góp phần xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh trong bối cảnh mới.

Ông cho rằng điểm đáng chú ý của Luật không chỉ nằm ở việc bảo vệ các công trình phục vụ nhiệm vụ quân sự mà còn ở cơ chế quản lý thống nhất, minh bạch, tạo điều kiện để các địa phương chủ động phối hợp với lực lượng quân đội trong quản lý đất quốc phòng và xử lý các tình huống phát sinh.

Bên cạnh đó, Luật góp phần nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp về trách nhiệm bảo vệ công trình quốc phòng, hạn chế các hành vi vi phạm do thiếu hiểu biết pháp luật. Việc xác lập rõ ràng khu vực bảo vệ, quy trình phối hợp và trách nhiệm của các chủ thể sẽ giảm thiểu nguy cơ tranh chấp, lấn chiếm hoặc sử dụng đất quốc phòng sai mục đích.

Trong thời gian tới, để Luật đi vào cuộc sống, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật; tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Bộ Quốc phòng, các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự.

Có thể khẳng định, Luật số 25/2023/QH15 không chỉ là công cụ pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ các công trình quốc phòng mà còn góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước bền vững trong giai đoạn mới.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.