KHI TÀI SẢN CÔNG BỊ LÃNG PHÍ: AI LÀ NGƯỜI CHỊU THIỆT VÀ NGƯỜI CHỊU TRÁCH NHIỆM LÀ AI?

KHI TÀI SẢN CÔNG BỊ LÃNG PHÍ: AI LÀ NGƯỜI CHỊU THIỆT VÀ NGƯỜI CHỊU TRÁCH NHIỆM LÀ AI?

Thực tế thời gian qua cho thấy, không ít công trình kết cấu hạ tầng được đầu tư bằng nguồn ngân sách nhà nước với kỳ vọng phục vụ cộng đồng nhưng sau một thời gian lại rơi vào tình trạng khai thác kém hiệu quả, xuống cấp hoặc sử dụng sai mục đích. Việc thiếu cơ chế quản lý, bảo trì và khai thác đồng bộ không chỉ gây lãng phí nguồn lực quốc gia mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân – những đối tượng đáng lẽ phải được thụ hưởng giá trị từ tài sản công.

Nhận diện rõ những bất cập đó, ngày 20/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 178/2026/NĐ-CP quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, quản lý. Nghị định không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn thiết lập một khuôn khổ thống nhất nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa thất thoát, lãng phí và phát huy tối đa giá trị của nguồn lực công.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, bài viết này sẽ giải mã những nội dung quan trọng nhất của Nghị định 178/2026/NĐ-CP và mang đến những góc nhìn thiết thực cho cộng đồng.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ: TỪ BÀI TOÁN NGÂN SÁCH ĐẾN SỰ RA ĐỜI CỦA NGHỊ ĐỊNH 178/2026/NĐ-CP

Những năm gần đây, dư luận và báo chí đã nhiều lần phản ánh tình trạng hàng loạt công trình hạ tầng được đầu tư bằng ngân sách nhà nước — từ nhà văn hóa, chợ, trung tâm thể thao đến các tuyến đường giao thông, hạ tầng công cộng — sau khi hoàn thành lại hoạt động cầm chừng, nhanh chóng xuống cấp hoặc chưa được khai thác đúng tiềm năng.

Thực trạng này không chỉ lãng phí tiền của của Nhà nước mà còn làm giảm niềm tin và hiệu quả đầu tư phát triển. Nhiều người dân vẫn giữ tâm lý coi tài sản công là “tài sản của Nhà nước”, không gắn liền với lợi ích cá nhân. Tuy nhiên, trên thực tế, mỗi công trình, công viên, tuyến đường hay hạ tầng số đều được hình thành từ nguồn lực chung của quốc gia — tức là từ tiền thuế và sự đóng góp của mọi công dân.

Chính vì vậy, Nghị định số 178/2026/NĐ-CP ra đời là bước đi cấp thiết nhằm tạo lập cơ chế quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng theo hướng minh bạch, hiệu quả và bền vững.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ: NHỮNG ĐIỂM SÁNG TRONG KHUNG PHÁP LÝ MỚI

Nghị định số 178/2026/NĐ-CP đã xác lập hành lang pháp lý rõ ràng, chặt chẽ với các nội dung trọng tâm:

1. Mở rộng phạm vi điều chỉnh (Điều 1):Quy định thống nhất việc quản lý, khai thác nhiều loại tài sản kết cấu hạ tầng như: khu công nghiệp, khu kinh tế, hạ tầng thông tin – truyền thông, hạ tầng công nghiệp công nghệ số, văn hóa, thể thao, du lịch, đô thị, môi trường, đê điều, cảng cá…
2. Xác định rõ chủ thể và trách nhiệm (Điều 2 & Điều 4): Quy định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp và cá nhân liên quan; cá thể hóa trách nhiệm quản lý để tránh tình trạng “cha chung không ai khóc”.
3. Cụ thể hóa hình thức giao tài sản (Điều 6): Phân định rõ các hình thức giao tài sản phù hợp cho từng đối tượng nhằm phát huy tối đa năng lực vận hành, đồng thời giữ vững quyền sở hữu tối cao của Nhà nước.
4. Siết chặt các nguyên tắc quản lý: Bắt buộc việc quản lý tài sản phải đi liền với kế toán, thống kê, bảo trì và bảo vệ; bảo đảm công khai, tiết kiệm, đúng mục đích và không ảnh hưởng đến việc cung cấp dịch vụ công cho xã hội.
5. Đa dạng hóa hình thức khai thác: Cho phép chuyển nhượng quyền thu phí, cho thuê quyền khai thác hoặc chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác gắn với đầu tư nâng cấp công trình, qua đó thu hút hiệu quả nguồn lực xã hội hóa.
6. Tăng cường giám sát và xử lý vi phạm: Bổ sung cơ chế thanh tra, kiểm toán, mua bảo hiểm tài sản và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, giúp tăng cường trách nhiệm giải trình và quản trị rủi ro.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC: XÂY DỰNG Ý THỨC BẢO VỆ TÀI SẢN CÔNG TỪ MỖI CÔNG DÂN

Dưới góc nhìn tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định 178/2026/NĐ-CP không chỉ là một văn bản pháp lý thuần túy mà còn chứa đựng hàm lượng tri thức quản trị và tâm lý xã hội sâu sắc.

Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý của Nhà nước, việc nâng cao ý thức tự giác của mỗi người dân trong việc giữ gìn tài sản chung đóng vai trò quyết định. Mỗi công trình hạ tầng đều được xây dựng từ công sức và tiền thuế của Nhân dân, vì vậy việc bảo vệ, sử dụng đúng mục đích và chủ động phản ánh các hành vi xâm hại tài sản công là quyền lợi và trách nhiệm của mỗi cá nhân.

ThS. Nguyễn Hữu Long nhấn mạnh: Việc xây dựng văn hóa tôn trọng tài sản công không thể chỉ dựa vào các chế tài xử phạt, mà cần kết hợp song song với công tác tuyên truyền, giáo dục tâm lý – xã hội. Khi người dân hiểu rằng bảo vệ tài sản công chính là bảo vệ chất lượng cuộc sống của bản thân và gia đình, họ sẽ chuyển từ trạng thái “thụ động” sang “chủ động” đồng hành cùng Nhà nước trong việc quản lý và phát triển nguồn lực quốc gia.

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn và tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu quý độc giả hoặc tổ chức đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời:

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Hotline: 0898.627.762