Việc giáo viên chủ nhiệm tự ý giữ điện thoại của học sinh suốt 1 tháng để xử lý vi phạm kỷ luật đang gây nhiều tranh cãi, làm dấy lên nghi vấn về giới hạn quyền kỷ luật và khả năng xâm phạm quyền sở hữu tài sản của học sinh.
1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)
Tại trường THPT M, trong giờ học môn Lịch sử, học sinh Nguyễn Văn X lớp 11 đã tự ý sử dụng điện thoại để nhắn tin và lướt mạng xã hội, vi phạm nội quy nhà trường đặt ra. Sau khi phát hiện, giáo viên bộ môn đã lập biên bản và bàn giao điện thoại cùng biên bản cho giáo viên chủ nhiệm xử lý. Giáo viên chủ nhiệm sau đó quyết định tịch thu điện thoại trong thời hạn 01 tháng nhằm mục đích răn đe, giáo dục học sinh không tái phạm. Tuy nhiên, do việc thu giữ quá lâu, nên phụ huynh đề nghị nhận lại điện thoại để phục vụ việc liên lạc và đưa đón, giáo viên đã từ chối với lý do phải thực hiện đúng hình thức xử phạt đã đưa ra. Sự việc khiến phụ huynh bức xúc và cho rằng giáo viên đã xâm phạm quyền sở hữu tài sản của học sinh được pháp luật bảo vệ.
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
Xét về mặt pháp luật, việc giáo viên tự ý giữ điện thoại của học sinh trong thời hạn lên đến 01 tháng mà không dựa trên các quy định pháp luật rõ ràng hoặc quy chế hợp pháp của nhà trường là vấn đề cần xem xét về tính đúng thẩm quyền và giới hạn áp dụng biện pháp xử lý kỷ luật đối với tài sản của người học.
1. Quy định về quyền sở hữu tài sản của công dân
Theo khoản 1 Điều 164 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền tự bảo vệ, ngăn chặn bất kỳ người nào có hành vi xâm phạm quyền của mình bằng những biện pháp không trái với quy định của pháp luật. Điện thoại di động là tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của học sinh hoặc cha mẹ học sinh. Do đó, việc tự ý thu giữ tài sản trong một thời gian dài là không đúng với các quy định bảo vệ quyền sở hữu, và người sở hữu có quyền yêu cầu hoàn trả bằng các phương thức ôn hòa, đúng pháp luật.
2. Nguyên tắc về trách nhiệm và nghĩa vụ của người học trong giáo dục
Việc học sinh khi dùng điện thoại không đúng mục đích cũng đã vi phạm quy chế, nội quy của nhà trường. Hành vi đó cũng nằm trong quy định pháp luật theo khoản 2 Điều 82 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2026):
“2. Tôn trọng nhà giáo, cán bộ và người lao động của cơ sở giáo dục; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, rèn luyện; thực hiện nội quy, điều lệ, quy chế của cơ sở giáo dục; chấp hành quy định của pháp luật.
Áp dụng vào tình huống
- Trong vụ việc, học sinh Nguyễn Văn X đã vi phạm quy chế khi sử dụng điện thoại sai mục đích trong giờ học. Tuy nhiên, việc giáo viên chủ nhiệm tự ý giữ điện thoại trong suốt 01 tháng và từ chối trả lại cho phụ huynh là biện pháp xử lý có dấu hiệu vượt quá thẩm quyền và không phù hợp với quy định bảo vệ quyền tài sản. Lỗi không phải đến từ một phía; học sinh phải tuân thủ nội quy học đường, đồng thời biện pháp xử lý của giáo viên cũng phải nằm trong khuôn khổ pháp lý.
Kết luận pháp lý: Việc tạm giữ điện thoại của học sinh nhằm duy trì trật tự lớp học nếu kéo dài quá lâu, không đúng quy trình và không có căn cứ từ quy chế hợp pháp của nhà trường thì có dấu hiệu không phù hợp với quy định pháp luật. Học sinh và phụ huynh có quyền yêu cầu trả lại tài sản, đồng thời cơ quan quản lý giáo dục có thể kiểm tra, chấn chỉnh để đảm bảo môi trường học đường lành mạnh, an toàn và đúng quy định.
3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”
Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)
Sự phản kháng, ức chế của học sinh thường xuất hiện khi các biện pháp kỷ luật quá cứng nhắc hoặc việc thu giữ điện thoại kéo dài khiến các em cảm thấy quyền và lợi ích của mình không được tôn trọng. Cách xử lý thiếu linh hoạt không chỉ làm giảm hiệu quả giáo dục mà còn dễ hình thành tâm lý chống đối, ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh.
Giáo dục luôn hướng đến việc giúp học sinh nhận ra sai phạm bằng sự thuyết phục, tôn trọng và đồng hành. Kỷ luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi góp phần thay đổi nhận thức, chứ không tạo thêm áp lực hay khoảng cách trong môi trường học đường.
Về khía cạnh Quản trị rủi ro học đường
Bài học quản trị đặt ra ở đây chính là ranh giới giữa kỷ luật sư phạm và vi phạm quyền công dân. Nếu thiếu quy định rõ ràng và cơ chế giám sát, việc thu giữ điện thoại có thể bị lạm dụng, vượt quá mục đích giáo dục và ảnh hưởng đến quyền sở hữu, sử dụng tài sản hợp pháp của học sinh và gia đình.
Quản trị quy chế nội bộ trường học thấu lý đạt tình đòi hỏi nhà trường phải ban hành quy định minh bạch về việc quản lý điện thoại, thời hạn tạm giữ và trách nhiệm hoàn trả. Đây là nền tảng để bảo đảm kỷ cương, tạo sự đồng thuận giữa gia đình và nhà trường, đồng thời xây dựng môi trường giáo dục công bằng, nhân văn.
4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia
Để bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu giáo dục kỷ luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của học sinh, chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất giải pháp theo 3 bước sau:
- Bước 1 – Thiết lập cơ chế quản lý tài sản minh bạch và có quy trình: Nhà trường cần ban hành các nội quy, quy chế rõ ràng, cụ thể về việc quản lý điện thoại di động trong lớp học. Quy định phải nêu rõ thời hạn tạm giữ (chỉ trong phạm vi cần thiết hoặc theo buổi học/ngày học) và quy trình hoàn trả tài sản chặt chẽ, tránh việc lưu giữ quá lâu không có căn cứ.
- Bước 2 – Bảo đảm quyền phối hợp giáo dục và giảm áp lực chống đối: Thay vì áp dụng các hình thức cưỡng chế, cứng nhắc, giáo viên cần giải thích rõ mục đích giáo dục cho học sinh hiểu rõ lỗi sai, đồng thời chủ động liên lạc, lắng nghe ý kiến và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh để giao trả thiết bị, cùng tìm giải pháp uốn nắn học sinh một cách thấu hiểu, đồng hành.
- Bước 3 – Chuẩn hóa vai trò xử lý kỷ luật của giáo viên và tập huấn quy chế: Nhà trường cần phổ biến và tập huấn rõ ràng cho đội ngũ giáo viên về giới hạn quyền hạn sư phạm, không lạm dụng biện pháp kỷ luật xâm phạm quyền công dân. Đồng thời xây dựng quy chế quản lý tài sản nghiêm ngặt để hạn chế rủi ro hư hỏng, mất mát tài sản gây phát sinh trách nhiệm bồi thường và thiệt hại kinh tế, uy tín cho các bên.
Thông điệp: “Kỷ luật học đường phải song hành với sự tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh”
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.
Từ khóa: Tư vấn; Bộ luật Dân sự; Luật Giáo dục; Quản trị giáo dục; Quyền tài sản