ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN THỦ TỤC THANH TRA THEO LUẬT THANH TRA NĂM 2025: NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP VÀ BỘ MÁY HÀNH CHÍNH ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN THỦ TỤC THANH TRA THEO LUẬT THANH TRA NĂM 2025: NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP VÀ BỘ MÁY HÀNH CHÍNH ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước, công tác thanh tra đóng vai trò như một “kính phóng đại” giúp phát hiện, xử lý vi phạm, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, trước đây, sự chồng chéo giữa các cơ quan thanh tra, kiểm toán, sự kéo dài trong việc ban hành kết luận, hay những khoảng trống pháp lý khi thu hồi tài sản tẩu tán từng là những “điểm nghẽn” khiến người dân, doanh nghiệp và chính lực lượng cán bộ làm công tác thanh tra băn khoăn, mệt mỏi.

Ngày 25/06/2025, Quốc hội khóa XV tại Kỳ họp thứ 9 đã chính thức thông qua Luật Thanh tra năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, thay thế Luật Thanh tra số 11/2022/QH15). Sự ra đời của Luật Thanh tra năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lớn trong việc tái cấu trúc bộ máy, đơn giản hóa quy trình và nâng cao hiệu lực, hiệu quả kiểm soát quyền lực nhà nước.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long (Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị), bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những điểm cốt lõi nhất của Luật Thanh tra năm 2025 và mang đến những góc nhìn nhân văn, thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” KINH ĐIỂN TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TRA TRƯỚC ĐÂY

Thực tế công tác giải quyết khiếu nại, hỗ trợ pháp lý và quản trị công cho thấy không ít tổ chức, cá nhân từng rơi vào những hoàn cảnh trớ trêu vì bất cập trong quy trình thanh tra cũ:

Câu chuyện của doanh nghiệp: Một doanh nghiệp sản xuất tại miền Trung từng tiếp đón 3 đoàn làm việc trong cùng một năm (Thanh tra chuyên ngành, Thanh tra tỉnh và Kiểm toán nhà nước) chỉ để làm rõ cùng một nội dung chi phí tài chính. Sự chồng chéo này khiến doanh nghiệp vừa tốn kém thời gian tiếp đoàn, vừa hoang mang về mặt tâm lý vì các kết luận ban đầu có sự lệch pha.

Câu chuyện thu hồi tài sản: Trong nhiều vụ việc sai phạm tài chính, khi phát hiện có hành vi chiếm dụng, nếu phải chờ đến khi ban hành Kết luận thanh tra chính thức (thường mất nhiều tháng), tài sản đã bị chuyển nhượng, tẩu tán qua nhiều khâu, dẫn đến việc thu hồi cho Nhà nước và người dân gặp muôn vàn khó khăn.

Câu chuyện xáo trộn bộ máy: Khi các cơ quan nhà nước thực hiện tinh gọn, sắp xếp lại tổ chức (như giải thể Thanh tra huyện, thu gọn Thanh tra chuyên ngành), nhiều kết luận thanh tra cũ rơi vào tình trạng “mất sổ gạo”, không ai đôn đốc, theo dõi khiến quyền lợi người dân bị treo lơ lửng.

Tâm lý chung của đối tượng thanh tra trước đây là e ngại, căng thẳng, còn người dân thì thiếu niềm tin vào tính dứt điểm của các kết luận thanh tra. Luật Thanh tra năm 2025 ra đời chính là “cứu cánh” tháo gỡ hoàn toàn các điểm nghẽn này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ LUẬT THANH TRA NĂM 2025

Luật Thanh tra năm 2025 đặt ra hành lang pháp lý toàn diện, minh bạch và mạnh mẽ. Dưới đây là các điểm cốt lõi người dân và doanh nghiệp cần nắm vững:

1. Đột phá về thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật

Cơ chế thu hồi ngay: Điều 49 Luật Thanh tra năm 2025 quy định đột phá: Người ra quyết định thanh tra có quyền ra quyết định thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật ngay khi phát hiện sai phạm mà không phải đợi đến khi ban hành kết luận thanh tra.

Phong tỏa và ngăn chặn: Kết hợp với quyền hạn phong tỏa tài khoản (Điều 48), niêm phong tài liệu (Điều 43), kiểm kê tài sản (Điều 44), quy định này triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ tẩu tán tài sản của các đối tượng vi phạm.

2. Công khai minh bạch Kết luận thanh tra và Trách nhiệm thực thi nghiêm ngặt

Bắt buộc công khai (Điều 37): Chậm nhất 10 ngày kể từ ngày ký, Kết luận thanh tra bắt buộc phải đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan thanh tra/cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp, kết hợp với các hình thức khác như họp báo, niêm yết hoặc thông báo trên đại chúng.

Mốc thời gian siết chặt trách nhiệm (Điều 53, 54):

Trong vòng 15 ngày kể từ ngày công khai, Thủ trưởng cơ quan QLNN cùng cấp (hoặc 30 ngày đối với Thủ tướng) phải có văn bản chỉ đạo thực hiện.

Đối tượng thanh tra phải chủ động xây dựng kế hoạch khắc phục; nếu có nội dung chưa thể thực hiện ngay, trong vòng 10 ngày phải báo cáo giải trình lý do và cam kết tiến độ.

3. Xử lý triệt để sự chồng chéo, trùng lặp trong hoạt động kiểm tra, kiểm toán

Quy tắc một nội dung – một cơ quan (Điều 56 – 58): Luật khẳng định rõ nguyên tắc phối hợp giữa Cơ quan Thanh tra và Kiểm toán Nhà nước ngay từ khâu lập kế hoạch. Một nội dung hoạt động của tổ chức, cá nhân chỉ là đối tượng của một cơ quan thanh tra hoặc kiểm toán.

Ưu tiên cơ quan thanh tra: Trường hợp có sự trùng lặp giữa thanh tra và kiểm tra mà các bên không thống nhất được, ưu tiên cơ quan thanh tra tiến hành thanh tra nhằm tránh gây phiền hà cho doanh nghiệp và người dân.

4. Quy định chuyển tiếp chặt chẽ, bảo vệ quyền lợi liên tục (Điều 64)

Xử lý khoảng trống bộ máy: Đối với các cơ quan sau khi sắp xếp tổ chức không còn cơ quan thanh tra (như Thanh tra huyện), Luật giao trách nhiệm cho Thanh tra tỉnh tiếp tục theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra.

Tiếp tục giải quyết khiếu nại, tố cáo: Các vụ việc khiếu nại, tố cáo về thanh tra đang dở dang sẽ do cơ quan tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ mới tiếp tục xử lý, bảo đảm không bị đứt gãy hay bỏ trống trách nhiệm.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật Thanh tra năm 2025 không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thuần túy mà còn chứa đựng triết lý quản trị công hiện đại và tâm lý xã hội sâu sắc:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Giải tỏa áp lực và xây dựng “Xã hội niềm tin”

Xóa bỏ tâm lý bất an: Việc minh bạch hóa quy trình, rút ngắn thời hạn và loại bỏ sự trùng lặp giúp đối tượng thanh tra giải tỏa trạng thái tâm lý lo âu, ức chế do bị kiểm tra kéo dài. Doanh nghiệp yên tâm tập trung sản xuất, kinh doanh.

Củng cố niềm tin công lý: Việc cho phép thu hồi tài sản ngay khi phát hiện sai phạm và công khai kết luận thanh tra rộng rãi trên môi trường số giúp người dân thấy được tính nghiêm minh, kịp thời của pháp luật, từ đó gia tăng niềm tin vào bộ máy quản lý nhà nước.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công & Giáo dục tinh thần tuân thủ

Quản trị hiện đại & Nâng cao năng lực (Điều 59, 60): Luật cho phép trích một phần từ các khoản tiền thu hồi qua thanh tra để đầu tư nâng cao năng lực, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu thanh tra. Điều này chuyển dịch phương thức quản trị từ “thủ công, cảm tính” sang “dựa trên dữ liệu và công nghệ”.

Giáo dục trách nhiệm giải trình: Các mốc thời gian 10 ngày, 15 ngày buộc người đứng đầu các cơ quan, tổ chức phải rèn luyện thói quen chủ động, tự giác và chịu trách nhiệm đến cùng đối với các sai phạm được chỉ ra, thay vì tâm lý ỷ ôi, né tránh.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người dân, doanh nghiệp và các cán bộ quản lý chủ động ứng xử đúng pháp luật khi Luật Thanh tra năm 2025 chính thức có hiệu lực (từ ngày 01/07/2025), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên hành động thiết thực:

Chủ động tra cứu Kết luận thanh tra công khai: Người dân và doanh nghiệp có quyền và nên chủ động truy cập Cổng thông tin điện tử của các cơ quan thanh tra để nắm bắt các kết luận liên quan đến ngành, lĩnh vực hoặc địa bàn mình sinh sống, nhằm giám sát việc thực hiện của các bên liên quan.

Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình tự kiểm tra (Pre-audit): Thay vì bị động chờ đoàn thanh tra, các doanh nghiệp nên chủ động rà soát pháp lý nội bộ, chuẩn bị hồ sơ sổ sách minh bạch. Khi làm việc với đoàn thanh tra, nếu phát hiện có sự trùng lặp nội dung với cơ quan kiểm toán/thanh tra khác, doanh nghiệp có quyền đưa ra bằng chứng để đề nghị xử lý chồng chéo theo Điều 56 của Luật.

Tuân thủ thời hạn giải trình và khắc phục sai phạm: Khi có kết luận thanh tra, đối tượng thanh tra cần khẩn trương lập kế hoạch khắc phục. Trong trường hợp bất khả kháng chưa thể hoàn thành ngay, bắt buộc phải có văn bản giải trình lý do gửi cơ quan thẩm quyền trong vòng 10 ngày để tránh bị truy cứu trách nhiệm nặng hơn do cố tình trì hoãn.

Hiểu đúng về quyền hạn của Đoàn thanh tra để hợp tác và bảo vệ quyền lợi: Cán bộ và người dân cần nắm rõ ranh giới thẩm quyền giữa Trưởng đoàn thanh tra, Thanh tra viên và các thành viên khác. Đồng thời, nhận thức rõ việc cơ quan thanh tra có quyền thu hồi tài sản ngay khi phát hiện vi phạm để tự giác chấp hành, tránh hành vi tẩu tán tài sản dẫn đến nguy cơ bị xử lý hình sự.

Thông điệp nhân văn:

“Thanh tra không phải là công cụ để gây khó khăn hay tạo áp lực, mà là chiếc gương phản chiếu tính minh bạch và sự công bằng. Luật Thanh tra năm 2025 với những đổi mới đột phá không chỉ giúp tinh gọn bộ máy, bảo vệ tài sản công mà còn tạo dựng một môi trường pháp lý an toàn, nơi niềm tin của nhân dân và tinh thần thượng tôn pháp luật được đặt ở vị trí trung tâm.”

 

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục; Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, cần tư vấn về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại tố cáo hoặc quản trị rủi ro, hãy liên hệ ngay với chúng tôi:

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Số Hotline: 0898.627.762

(Để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời)