ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM: NHỮNG ĐIỂM SÁNG VÀ NỘI DUNG TRỌNG TÂM TỪ LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM

 

ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM: NHỮNG ĐIỂM SÁNG VÀ NỘI DUNG TRỌNG TÂM TỪ LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, thị trường bảo hiểm đóng vai trò là “bệ đỡ” tài chính quan trọng cho an sinh xã hội và sự phát triển của doanh nghiệp. Để bịt kín những khoảng trống pháp lý, nâng cao năng lực quản trị, tính minh bạch và bảo vệ tối đa quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, ngày 10 tháng 12 năm 2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XV đã chính thức thông qua Luật số 139/2025/QH15 – Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết này sẽ phân tích chi tiết những điểm cốt lõi nhất của văn bản luật mới này, giúp cộng đồng và các chủ thể kinh doanh nắm bắt và tuân thủ hiệu quả.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ VÀ TÍNH TẤT YẾU CỦA LUẬT 139/2025/QH15

Thực tiễn thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian qua đã chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, tuy nhiên cũng bộc lộ không ít thách thức:

• Áp lực về năng lực tài chính và quản trị rủi ro: Một số doanh nghiệp bảo hiểm chưa thực sự tách bạch rõ ràng giữa nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn phí bảo hiểm, dẫn đến rủi ro trong quản lý dòng tiền.
• Tiêu chuẩn nhân sự cấp cao: Việc kiểm soát chất lượng đội ngũ quản lý, kiểm soát, chuyên gia tính toán đôi khi còn lỏng lẻo, chưa tương xứng với mức độ phức tạp của các sản phẩm tài chính hiện đại.
• Rào cản tâm lý của người dân: Niềm tin của một bộ phận người tiêu dùng từng bị lung lay trước những tranh chấp về hợp đồng, đại lý bảo hiểm kiêm nhiệm mập mờ hoặc thông tin sản phẩm chưa thực sự minh bạch.

Sự ra đời của văn bản sửa đổi lần này chính là lời giải chiến lược nhằm chuẩn hóa toàn diện thị trường, chuyển đổi từ tư duy quản lý truyền thống sang quản trị rủi ro hiện đại dựa trên nền tảng an toàn vốn quốc tế.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – PHÂN TÍCH CHI TIẾT CÁC ĐIỀU KHOẢN TRỌNG TÂM CỦA LUẬT 139/2025/QH15
2. Mở rộng quyền tham gia góp vốn và quy định chặt chẽ về thời hạn hoạt động

• Về quyền góp vốn: Khoản 1 Điều 1 Luật 139/2025/QH15 bổ sung khoản 3 vào sau khoản 2 Điều 3, quy định rõ: Tổ chức, cá nhân có quyền tham gia góp vốn thành lập, quản lý, kiểm soát doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam, trừ trường hợp pháp luật về doanh nghiệp cấm.
• Về thời hạn chính thức hoạt động: Khoản 3 Điều 1 Luật 139/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 73, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm, tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam phải chính thức hoạt động trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày được cấp giấy phép. Trường hợp bất khả kháng, có thể được Bộ Tài chính chấp thuận gia hạn tối đa thêm 12 tháng bằng văn bản. Trước khi hoạt động, doanh nghiệp bắt buộc phải hoàn thành việc đóng đủ vốn điều lệ, bầu nhân sự cốt cán, xây dựng bộ máy kiểm soát nội bộ và ký quỹ đầy đủ tại ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

2. Tiêu chuẩn khắt khe đối với người quản lý, người kiểm soát và quy định chống kiêm nhiệm

• Tiêu chuẩn nhân sự cấp cao (Sửa đổi Điều 81 tại khoản 5 Điều 1 Luật 139/2025/QH15): Người quản lý, người kiểm soát không được bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, không bị sa thải do vi phạm quy trình nội bộ trong 03 năm liên tục trước khi bổ nhiệm, và không bị cơ quan có thẩm quyền khởi tố. Chủ tịch HĐQT/HĐTV phải có bằng đại học trở lên và có ít nhất 05 năm làm việc trực tiếp (hoặc 03 năm quản lý, điều hành) trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm. Giám đốc/Tổng giám đốc phải có chuyên môn phù hợp và ít nhất 05 năm kinh nghiệm (trong đó 3 năm ở vị trí quản lý trực tiếp).
• Nguyên tắc “Không kiêm nhiệm” để kiểm soát độc lập (Khoản 6 Điều 1 Luật 139/2025/QH15): Sửa đổi Điều 82, quy định rõ các chức danh cốt lõi như Chuyên gia tính toán, Trưởng bộ phận quản trị rủi ro, Trưởng bộ phận kiểm soát tuân thủ không được kiêm nhiệm bất kỳ chức danh quản lý nào tại cùng tổ chức (trừ trường hợp Chuyên gia tính toán kiêm trưởng bộ phận định phí) và không được đồng thời làm việc tại doanh nghiệp bảo hiểm khác tại Việt Nam. Tương tự, Kế toán trưởng, Trưởng bộ phận kiểm toán nội bộ cũng bị giới hạn nghiêm ngặt về việc kiêm nhiệm để đảm bảo tính khách quan tối đa.

3. Minh bạch hóa sản phẩm bảo hiểm và Tách bạch nguồn tài chính

• Quản lý phí bảo hiểm: Khoản 7 Điều 1 Luật 139/2025/QH15 sửa đổi Điều 87, yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, sức khỏe phải đăng ký và được Bộ Tài chính chấp thuận phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm. Đối với sản phẩm bảo hiểm xe cơ giới (trừ TNDS chủ xe), doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ phải thông báo bằng văn bản cho Bộ Tài chính trước khi áp dụng hoặc thay đổi.
• Tách nguồn vốn (Sửa đổi Điều 101 tại khoản 8 Điều 1 Luật 139/2025/QH15): Doanh nghiệp bảo hiểm bắt buộc phải thực hiện việc tách, ghi nhận và theo dõi riêng biệt đối với nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn phí bảo hiểm, bao gồm cả tài sản, doanh thu, chi phí, kết quả đầu tư và quỹ dự phòng nghiệp vụ nhằm bảo vệ tài chính cho người mua bảo hiểm.

4. Chấn chỉnh hoạt động đại lý bảo hiểm và quy tắc đầu tư của môi giới

• Siết chặt quy định đại lý (Khoản 9 Điều 1 Luật 139/2025/QH15): Sửa đổi khoản 1 Điều 127, quy định cá nhân đang làm đại lý bảo hiểm cho một doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ/phi nhân thọ/sức khỏe không được đồng thời làm đại lý cho doanh nghiệp bảo hiểm khác cùng loại hình. Quy định này triệt tiêu tình trạng chèo kéo khách hàng, cạnh tranh không lành mạnh và xung đột lợi ích.
• Nguyên tắc đầu tư của doanh nghiệp môi giới (Khoản 11 Điều 1 Luật 139/2025/QH15): Việc đầu tư của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm phải bảo đảm nguyên tắc an toàn, thanh khoản, hiệu quả; tuyệt đối không được đầu tư dưới mọi hình thức cho các cổ đông, thành viên góp vốn hoặc người có liên quan theo Luật Doanh nghiệp, ngoại trừ tiền gửi tại tổ chức tín dụng.

5. Lộ trình hiệu lực và chuyển đổi vốn an toàn

Khoản 14 và 15 Điều 1 Luật 139/2025/QH15 sửa đổi Điều 156 và 157, đặt ra lộ trình chuyển tiếp rõ ràng:

• Các quy định về quản lý vốn và tỷ lệ an toàn vốn đặc thù sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2028.
• Giai đoạn từ 01/01/2028 đến 31/12/2030 là thời gian bản lề để các doanh nghiệp theo dõi, quản lý vốn, tính toán tỷ lệ an toàn vốn và xây dựng lộ trình tăng vốn theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính.
• Chứng chỉ đại lý bảo hiểm được cấp trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục sử dụng đến hết ngày 30 tháng 6 năm 2026 để Bộ Tài chính triển khai việc chuyển đổi đồng bộ.
• Về hiệu lực chung, Luật 139/2025/QH15 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2026 (ngoại trừ một số khoản có lộ trình riêng).

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “SỰ CHUYỂN DỊCH TỪ LÒNG TIN MÙ QUÁNG SANG NIỀM TIN DỰA TRÊN QUẢN TRỊ RỦI RO”

Dưới lăng kính tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, những thay đổi mang tính bước ngoặt trong Luật 139/2025/QH15 mang lại những tầng ý nghĩa sâu sắc về mặt xã hội và quản trị:

1. Giải tỏa áp lực tâm lý cho người tiêu dùng:

Trước đây, người dân thường mang tâm lý lo âu khi tham gia các gói bảo hiểm dài hạn do thiếu sự minh bạch trong cơ chế tài chính hoặc lo ngại rủi ro từ phía doanh nghiệp. Quy định tách bạch nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn phí bảo hiểm cùng việc cấm đại lý “hai mang” đã tạo ra một “tấm khiên” tâm lý vững chắc, giúp khách hàng cảm thấy an toàn và được tôn trọng trọn vẹn quyền lợi.

2. Nâng tầm văn hóa quản trị doanh nghiệp (Corporate Governance):

Việc siết chặt tiêu chuẩn nhân sự cấp cao và triệt tiêu tình trạng kiêm nhiệm ở các vị trí kiểm soát tuân thủ, quản trị rủi ro buộc các doanh nghiệp bảo hiểm phải từ bỏ tư duy quản trị hình thức. Đây là bài học giáo dục sâu sắc về tính liêm chính trong kinh doanh: muốn bảo vệ người khác, trước hết doanh nghiệp phải tự bảo vệ mình bằng một hệ thống kiểm soát nội bộ độc lập và minh bạch.

1. LỜI KHUYÊN THỰC TIỄN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Nhằm thích ứng nhanh chóng và bảo vệ tối đa quyền lợi cá nhân cũng như doanh nghiệp dưới sự điều chỉnh của Luật 139/2025/QH15, ThS. NguyễnHữu Long khuyến nghị các chủ thể lưu ý 4 điểm vàng sau:

• Đối với người tham gia bảo hiểm: Hãy chủ động tìm hiểu kỹ về tư cách pháp lý của đại lý bảo hiểm (đảm bảo không vi phạm quy định kiêm nhiệm đại lý độc quyền/chéo) và nắm rõ quyền lợi của mình đối với các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, sức khỏe, phi nhân thọ đã được pháp luật chuẩn hóa.
• Đối với các doanh nghiệp bảo hiểm và trung gian bảo hiểm: Cần rà soát ngay lập tức cơ cấu nhân sự cấp cao, các chức danh kiểm soát tuân thủ, quản trị rủi ro, chuyên gia tính toán để đảm bảo tuân thủ tuyệt đối quy định không kiêm nhiệm theo Luật 139/2025/QH15.
• Chuẩn bị lộ trình tài chính: Các doanh nghiệp phải bám sát lộ trình quản lý vốn và tính toán tỷ lệ an toàn vốn có hiệu lực từ năm 2028 để chủ động phương án tăng vốn, tái cấu trúc tài chính đúng hạn.
• Đề cao tính tuân thủ pháp luật nội bộ: Xây dựng văn hóa doanh nghiệp gắn liền với trách nhiệm giải trình, công khai minh bạch phương pháp tính phí và quy tắc bảo hiểm để tạo dựng uy tín vững chắc trên thị trường.

Thông điệp kết nối: “Pháp luật về kinh doanh bảo hiểm không phải là những điều khoản khắt khe trói buộc, mà là khung pháp lý nhân văn kiến tạo một thị trường minh bạch, nơi niềm tin của người dân được đặt đúng chỗ và sự phát triển của doanh nghiệp được bảo chứng bằng sự an toàn bền vững.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ HỖ TRỢ PHÁP LÝ

Bài viết này được xây dựng và tham vấn chuyên môn bởi ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải bất kỳ vướng mắc nào liên quan đến hợp đồng bảo hiểm, tranh chấp quyền lợi hoặc tư vấn pháp lý doanh nghiệp, hãy kết nối ngay với chúng tôi:

• Hệ thống trực tuyến: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn
• Hotline hỗ trợ chuyên sâu: 0898.627.762