ĐỌC HIỂU NHÃN DINH DƯỠNG THỰC PHẨM: NHỮNG ĐIỂM MỚI NGƯỜI TIÊU DÙNG CẦN BIẾT TỪ THÔNG TƯ SỐ 30/2026/TT-BYT

ĐỌC HIỂU NHÃN DINH DƯỠNG THỰC PHẨM: NHỮNG ĐIỂM MỚI NGƯỜI TIÊU DÙNG CẦN BIẾT TỪ THÔNG TƯ SỐ 30/2026/TT-BYT

Mỗi ngày, hàng triệu người tiêu dùng Việt Nam cầm trên tay một hộp sữa, một gói bánh, một chai nước giải khát và lướt qua bảng thành phần dinh dưỡng in phía sau nhãn sản phẩm mà không thực sự hiểu hết ý nghĩa của những con số ấy. Trong khi đó, tỷ lệ người mắc các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống như thừa cân béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp đang gia tăng nhanh chóng, thì việc ghi nhãn dinh dưỡng minh bạch, dễ hiểu chính là công cụ then chốt giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe của mình.

Thông tư được ban hành ngày 09/7/2026, Bộ Y tế đã chính thức ký ban hành Thông tư số 30/2026/TT-BYT hướng dẫn nội dung, cách ghi thành phần dinh dưỡng, giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10/7/2026, thay thế Thông tư số 29/2023/TT-BYT trước đây. Đây là văn bản có tác động trực tiếp đến hàng chục nghìn doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn và hàng triệu người tiêu dùng trên cả nước.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Sức khỏe cộng đồng – Tâm lý tiêu dùng của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những nội dung quan trọng nhất của Thông tư số 30/2026/TT-BYT và mang đến những lời khuyên thiết thực cho cộng đồng.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ – KHI NHÃN DINH DƯỠNG CÒN LÀ “ẨN SỐ” VỚI NGƯỜI TIÊU DÙNG

Thực tế cho thấy, không ít gia đình và người tiêu dùng từng lúng túng, thậm chí bị đánh lừa bởi cách ghi nhãn dinh dưỡng thiếu thống nhất, thiếu minh bạch trên thị trường:

Giả định: Một người mẹ khi chọn mua sữa và bánh ăn dặm cho con thường xuyên phải “đoán mò” vì nhiều sản phẩm không ghi rõ hàm lượng đường tổng số hay chất béo bão hòa, trong khi đây lại là những thông tin chị quan tâm nhất để kiểm soát nguy cơ thừa cân, sâu răng cho trẻ.

Câu chuyện của người bệnh mãn tính(ông S) người có tiền sử tăng huyết áp, chia sẻ rằng việc thiếu thông tin hàm lượng natri rõ ràng, thống nhất trên nhãn thực phẩm chế biến sẵn khiến ông rất khó kiểm soát lượng muối nạp vào cơ thể mỗi ngày theo lời khuyên của bác sĩ.

Câu chuyện của doanh nghiệp sản xuất thực phẩm: Nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn cũng gặp vướng mắc khi áp dụng quy định cũ, nhất là với các sản phẩm mới, các sản phẩm có thêm đường hoặc được chế biến bằng phương pháp chiên rán, do quy định trước đây chưa bao quát hết các trường hợp phát sinh trên thực tế.

Tâm lý chung của người tiêu dùng khi đối diện với những bảng thành phần dinh dưỡng thiếu thống nhất là hoang mang, thiếu tin tưởng và khó so sánh giữa các sản phẩm. Thông tư số 30/2026/TT-BYT ra đời chính là “lời giải” cho thực trạng này, hướng tới một hệ thống ghi nhãn dinh dưỡng thống nhất, khoa học và dễ tiếp cận.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “CẨM NANG” GHI NHÃN DINH DƯỠNG TỪ THÔNG TƯ SỐ 30/2026/TT-BYT

Thông tư số 30/2026/TT-BYT được ban hành trên cơ sở Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, thiết lập khung pháp lý đầy đủ cho việc ghi thành phần, giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm. Dưới đây là các điểm cốt lõi người dân và doanh nghiệp cần nắm vững:

1. Phạm vi và đối tượng áp dụng

Theo Điều 1 và Điều 2 Thông tư số 30/2026/TT-BYT, Thông tư hướng dẫn nội dung, cách ghi thành phần dinh dưỡng, giá trị dinh dưỡng và lộ trình thực hiện đối với thực phẩm bao gói sẵn được sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh, lưu thông tại Việt Nam, áp dụng đối với tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm ghi nhãn hàng hóa là thực phẩm và các cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm có liên quan. Một số nhóm thực phẩm được loại trừ khỏi phạm vi điều chỉnh như: nguyên liệu không bán trực tiếp cho người tiêu dùng, thực phẩm chỉ có một thành phần nguyên liệu duy nhất, nước khoáng thiên nhiên và nước uống đóng chai, muối thực phẩm, giấm ăn, hương liệu, phụ gia, men thực phẩm, chè – cà phê không có thành phần bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đồ uống có cồn và thực phẩm do cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ sản xuất.

2. Các thành phần dinh dưỡng bắt buộc phải ghi trên nhãn

Theo Điều 5 Thông tư, thực phẩm bao gói sẵn phải ghi 05 thành phần dinh dưỡng cơ bản: năng lượng, chất đạm, carbohydrat, chất béo và natri. Riêng đối với nước giải khát, sữa chế biến có thêm đường và các thực phẩm khác có cho thêm đường, phải ghi bổ sung thành phần đường tổng số; đối với thực phẩm chế biến dưới hình thức chiên rán, phải ghi bổ sung thành phần chất béo bão hòa. Trường hợp giá trị dinh dưỡng của một thành phần nhỏ hơn ngưỡng quy định tại Phụ lục I kèm theo Thông tư (ví dụ: năng lượng ≤ 4 kcal/100ml, natri ≤ 0,005 g/100g…) thì không bắt buộc phải ghi thành phần đó trên nhãn.

3. Cách ghi thành phần dinh dưỡng, giá trị dinh dưỡng

Điều 6 Thông tư quy định thống nhất về đơn vị đo lường: năng lượng tính bằng ki-lô-ca-lo (kcal); chất đạm, carbohydrat, chất béo, chất béo bão hòa, đường tổng số tính bằng gam (g); natri tính bằng miligam (mg). Thông tin dinh dưỡng được biểu thị trong 100g hoặc 100ml thực phẩm, hoặc theo khẩu phần ăn, hoặc theo mỗi phần đóng gói khi số phần trong bao gói được công bố. Tổ chức, cá nhân được biểu thị thêm phần trăm (%) giá trị dinh dưỡng tham chiếu theo hướng dẫn tại Phụ lục II, giúp người tiêu dùng dễ dàng hình dung mức đóng góp của sản phẩm vào nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày.

4. Giá trị dinh dưỡng tham chiếu – “thước đo chung” cho người Việt Nam

Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư xác lập giá trị dinh dưỡng tham chiếu dựa trên nhu cầu dinh dưỡng của người Việt Nam và khuyến cáo của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex) cũng như Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cụ thể: năng lượng 2000 kcal, chất đạm 50g, carbohydrat 325g, chất béo 56g (trong đó chất béo bão hòa 20g) và natri 2000mg. Đây là căn cứ khoa học, thống nhất để tính phần trăm (%) giá trị dinh dưỡng tham chiếu khi doanh nghiệp tự nguyện công bố trên nhãn.

5. Nguyên tắc bảo đảm tính chính xác, dễ hiểu và lộ trình chuyển tiếp

Điều 4 Thông tư yêu cầu việc ghi thành phần, giá trị dinh dưỡng phải chính xác, không gây hiểu sai lệch, nhầm lẫn, dễ nhận biết, dễ hiểu và không tẩy xóa được. Đồng thời, Điều 8 quy định thực phẩm có nhãn chưa ghi theo Thông tư này nhưng đã được sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, lưu thông trước ngày 01/01/2026 vẫn được tiếp tục lưu thông, sử dụng cho đến hết hạn sử dụng ghi trên nhãn, tạo điều kiện để doanh nghiệp có thời gian chuyển đổi phù hợp.

III. GÓC NHÌN SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG – TÂM LÝ TIÊU DÙNG: “CHÌA KHÓA” CHO LỐI SỐNG LÀNH MẠNH

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Thông tư số 30/2026/TT-BYT không chỉ là một văn bản kỹ thuật về ghi nhãn mà còn mang giá trị giáo dục sức khỏe và tâm lý tiêu dùng sâu sắc:

1. Trao quyền chủ động cho người tiêu dùng

Khi thông tin dinh dưỡng được ghi thống nhất, rõ ràng theo cùng một đơn vị đo lường và có thể quy đổi ra phần trăm giá trị tham chiếu, người tiêu dùng – đặc biệt là các bậc phụ huynh, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính – sẽ dễ dàng so sánh giữa các sản phẩm, từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bản thân và gia đình, thay vì phải “đoán mò” như trước đây.

2. Góp phần phòng ngừa bệnh không lây nhiễm từ gốc

Việc bắt buộc ghi rõ đường tổng số đối với nước giải khát, sữa có thêm đường và chất béo bão hòa đối với thực phẩm chiên rán cho thấy tư duy quản lý sức khỏe cộng đồng chủ động, hướng đến kiểm soát các yếu tố nguy cơ hàng đầu gây thừa cân béo phì, đái tháo đường, tim mạch – vốn đang là gánh nặng bệnh tật ngày càng lớn tại Việt Nam. Đây cũng là bước đi phù hợp với xu hướng quản lý dinh dưỡng của nhiều quốc gia trên thế giới.

3. Xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm và niềm tin thị trường

Đối với doanh nghiệp, việc tuân thủ nghiêm túc quy định ghi nhãn không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách xây dựng uy tín, niềm tin với người tiêu dùng. Đối với người tiêu dùng, việc hình thành thói quen đọc và hiểu nhãn dinh dưỡng trước khi mua sắm chính là một biểu hiện của lối sống có trách nhiệm với sức khỏe bản thân và gia đình.

1. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người tiêu dùng và doanh nghiệp thụ hưởng tối đa lợi ích từ Thông tư số 30/2026/TT-BYT (có hiệu lực từ ngày 10/7/2026), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên thiết thực:

Tập thói quen đọc bảng thành phần dinh dưỡng trước khi mua: Người tiêu dùng, đặc biệt là các gia đình có trẻ nhỏ hoặc người mắc bệnh mạn tính, nên dành vài giây quan sát 5 thành phần dinh dưỡng cơ bản (năng lượng, chất đạm, carbohydrat, chất béo, natri) và các thành phần bổ sung như đường tổng số, chất béo bão hòa (nếu có) trước khi lựa chọn sản phẩm.

Biết cách quy đổi theo phần trăm giá trị dinh dưỡng tham chiếu: Khi sản phẩm có ghi thêm tỷ lệ phần trăm (%) giá trị dinh dưỡng tham chiếu theo Phụ lục II, người tiêu dùng có thể ước lượng nhanh mức đóng góp của một khẩu phần vào nhu cầu dinh dưỡng cả ngày (dựa trên mức tham chiếu 2000 kcal), từ đó cân đối khẩu phần ăn hợp lý hơn.

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát, cập nhật nhãn sản phẩm: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn cần rà soát lại toàn bộ nhãn sản phẩm đang lưu hành để bảo đảm tuân thủ đúng nội dung, cách ghi theo Thông tư số 30/2026/TT-BYT trước và sau thời điểm hiệu lực, đồng thời lưu ý quy định chuyển tiếp đối với hàng hóa đã sản xuất trước ngày 01/01/2026.

Chủ động phản ánh khi phát hiện nhãn sai lệch: Người tiêu dùng khi phát hiện thông tin dinh dưỡng trên nhãn không chính xác, gây hiểu nhầm có quyền phản ánh tới cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm (Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế hoặc Sở Y tế, Sở An toàn thực phẩm tại địa phương) để được xem xét, xử lý kịp thời.

Thông điệp nhân văn: “Một dòng chữ nhỏ trên nhãn thực phẩm có thể là căn cứ cho một quyết định lớn về sức khỏe. Thông tư số 30/2026/TT-BYT không chỉ thống nhất cách ghi nhãn dinh dưỡng, mà còn trao cho mỗi người tiêu dùng Việt Nam quyền được biết, được hiểu và được lựa chọn thực phẩm phù hợp nhất cho sức khỏe của chính mình và những người thân yêu.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.