PHẦN I. NỘI DUNG PHẢN ÁNH, KIẾN NGHỊ

Ông A và ông B là anh em họ, sinh sống cùng một địa phương. Năm 2007, do hoàn cảnh gia đình ông B gặp nhiều khó khăn, chưa có điều kiện mua đất để xây dựng nhà ở nên ông A đồng ý cho ông B mượn khoảng 500 m² đất phía sau nhà để dựng nhà tạm và sinh sống. Vì là người thân trong gia đình nên việc cho mượn chỉ được thỏa thuận bằng lời nói, không lập hợp đồng, không xác định thời hạn mượn đất và cũng không có người làm chứng.

Sau khi được giao đất, ông B xây dựng một căn nhà cấp bốn, bếp, nhà vệ sinh, sân bê tông, hàng rào và trồng nhiều loại cây ăn quả lâu năm. Trong suốt gần 20 năm sinh sống, ông B nhiều lần sửa chữa, nâng cấp nhà ở, đầu tư hệ thống điện, nước, xây thêm nhà kho và chuồng chăn nuôi với tổng chi phí hơn một tỷ đồng. Gia đình ông B sinh sống ổn định, đăng ký hộ khẩu, đóng các khoản phí tại địa phương và không phát sinh tranh chấp với ai.

Đến năm 2026, các con của ông A lập gia đình và có nhu cầu sử dụng phần đất trên để xây dựng nhà ở. Ông A nhiều lần đề nghị ông B trả lại đất theo thỏa thuận ban đầu, đồng thời hứa sẽ hỗ trợ một phần chi phí tháo dỡ nhà và di chuyển tài sản.

Tuy nhiên, ông B không đồng ý. Ông cho rằng mình đã sinh sống ổn định gần 20 năm, đã đầu tư rất nhiều tiền bạc và công sức để cải tạo đất, xây dựng nhà cửa nên việc yêu cầu trả lại đất là không hợp lý. Ông B còn cho rằng nếu ông A chỉ có ý định cho mượn thì phải yêu cầu lấy lại đất từ nhiều năm trước, còn việc để gia đình ông sinh sống ổn định trong thời gian dài thể hiện ý chí cho luôn quyền sử dụng đất.

Hai bên nhiều lần tranh cãi gay gắt. Người thân trong gia đình đứng ra hòa giải nhưng không thành. Chính quyền địa phương tổ chức hòa giải nhiều lần, ông A vẫn giữ quan điểm yêu cầu trả lại đất, còn ông B yêu cầu được tiếp tục sử dụng hoặc nếu phải trả đất thì ông A phải thanh toán toàn bộ giá trị nhà ở, công trình xây dựng, cây trồng và các chi phí đầu tư trong nhiều năm qua.

Mâu thuẫn ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến tình cảm họ hàng, gây mất đoàn kết trong gia đình và địa phương. Không thống nhất được phương án giải quyết, cả hai bên cùng gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền để đề nghị giải quyết theo quy định của pháp luật.

 

PHẦN II. CƠ SỞ PHÁP LÝ

Căn cứ Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Quyền sử dụng đất chỉ được chuyển giao khi đáp ứng đầy đủ điều kiện và thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Việc cho người khác mượn đất để sử dụng tạm thời không làm phát sinh quyền sử dụng đất cho người mượn nếu không có căn cứ pháp lý khác chứng minh việc chuyển quyền.

Người mượn đất có nghĩa vụ sử dụng đúng mục đích, giữ gìn tài sản và hoàn trả khi bên cho mượn có yêu cầu hoặc khi chấm dứt việc mượn. Trong trường hợp người mượn đầu tư xây dựng tài sản hợp pháp trên đất thì việc xử lý tài sản phải bảo đảm hài hòa quyền và lợi ích hợp pháp của cả hai bên.

Khi phát sinh tranh chấp, Nhà nước khuyến khích các bên thương lượng, hòa giải. Trường hợp không hòa giải được thì các bên có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo trình tự pháp luật. Việc giải quyết phải dựa trên nguồn gốc đất, quá trình sử dụng, chứng cứ của các bên, ý chí khi xác lập giao dịch và quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi bên.

Ngoài việc xác định quyền sử dụng đất, cơ quan có thẩm quyền còn xem xét trách nhiệm hoàn trả tài sản, bồi thường chi phí đầu tư hợp lý và các quyền lợi khác có liên quan nhằm bảo đảm công bằng, khách quan.

 

PHẦN III. CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG XEM XÉT

Góc nhìn tâm lý

Đây là một trong những dạng tranh chấp dân sự phổ biến nhất hiện nay, đặc biệt tại khu vực nông thôn. Nguyên nhân không xuất phát từ việc các bên cố tình vi phạm pháp luật mà chủ yếu bắt nguồn từ sự tin tưởng lẫn nhau giữa những người thân trong gia đình.

Ở thời điểm ban đầu, ông A chỉ mong muốn giúp đỡ người thân vượt qua khó khăn nên không nghĩ đến việc lập giấy tờ. Trong khi đó, sau gần hai mươi năm sinh sống ổn định, đầu tư nhiều công sức và tiền bạc, ông B dần hình thành tâm lý xem đây là tài sản của gia đình mình. Khi quyền lợi của hai bên xung đột, mỗi người đều cho rằng mình có lý, từ đó rất khó tìm được tiếng nói chung.

Điều đáng tiếc là một giao dịch xuất phát từ tình cảm lại có nguy cơ làm rạn nứt quan hệ huyết thống, ảnh hưởng đến nhiều thế hệ trong gia đình. Nếu không được giải quyết khéo léo, tranh chấp có thể kéo dài nhiều năm, gây tốn kém thời gian, chi phí và tạo nên những mâu thuẫn khó hàn gắn.

Góc nhìn pháp lý

Bản chất của vụ việc là tranh chấp về quyền sử dụng đất phát sinh từ việc cho mượn đất bằng lời nói. Do đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ không chỉ căn cứ vào lời khai của các bên mà còn xem xét toàn bộ chứng cứ như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quá trình quản lý, sử dụng đất, việc đóng thuế, hồ sơ địa chính, lời khai của người làm chứng và các tài liệu khác có liên quan.

Việc ông B sử dụng đất trong thời gian dài không đương nhiên làm phát sinh quyền sử dụng đất nếu không có căn cứ pháp luật chứng minh việc chuyển quyền. Tuy nhiên, những tài sản hợp pháp do ông B tạo lập trên đất cũng cần được xem xét bảo vệ theo quy định của pháp luật.

Trong quá trình giải quyết, cơ quan có thẩm quyền sẽ ưu tiên hòa giải để các bên tự thống nhất phương án xử lý. Nếu không đạt được thỏa thuận thì sẽ xem xét toàn diện quyền, nghĩa vụ của mỗi bên nhằm bảo đảm tính khách quan, công bằng và đúng quy định pháp luật.

Góc nhìn giáo dục

Qua tình huống trên có thể thấy, rất nhiều tranh chấp đáng tiếc có thể được phòng tránh nếu ngay từ đầu các bên lập văn bản ghi nhận việc cho mượn đất, xác định rõ thời hạn, mục đích sử dụng, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên cũng như phương án xử lý khi phát sinh tranh chấp.

Đối với các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất, dù giữa cha mẹ và con, anh em hay họ hàng thân thích thì cũng cần thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý. Điều này không phải vì thiếu niềm tin mà nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tất cả các bên.

Khi phát sinh mâu thuẫn, các bên nên giữ thái độ bình tĩnh, thiện chí, ưu tiên thương lượng và hòa giải. Việc đưa tranh chấp ra cơ quan có thẩm quyền chỉ nên là giải pháp cuối cùng khi không còn khả năng tự thỏa thuận.

 

PHẦN IV. GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ

Đề nghị các bên tiếp tục thương lượng trên tinh thần thiện chí, tôn trọng tình cảm gia đình và quyền, lợi ích hợp pháp của nhau nhằm tìm ra phương án giải quyết phù hợp trước khi vụ việc kéo dài.

Đề nghị cơ quan có thẩm quyền xác minh đầy đủ nguồn gốc đất, quá trình sử dụng, mục đích cho mượn và giá trị tài sản gắn liền với đất để giải quyết khách quan, đúng quy định và bảo đảm quyền lợi của các bên.

Đề nghị chính quyền địa phương tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật về đất đai và dân sự, hướng dẫn người dân lập văn bản đối với các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất, kể cả giữa những người thân trong gia đình.

Kiến nghị người dân khi cho mượn, cho thuê, chuyển nhượng hoặc tặng cho quyền sử dụng đất cần thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định, lưu giữ tài liệu và chứng cứ cần thiết để hạn chế tranh chấp về sau.

Mỗi cá nhân cần nhận thức rằng sự rõ ràng trong các giao dịch dân sự không làm mất đi tình cảm gia đình mà ngược lại còn góp phần bảo vệ quyền lợi của các bên, hạn chế mâu thuẫn, giữ gìn sự đoàn kết và bảo đảm ổn định trật tự xã hội.

! Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vấn đề vướng mắc về pháp lý, hãy để lại câu hỏi cho chuyên gia tại hệ thống cổng thông tin: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.