BÀI 3 NGÀY 28/6/2026 HIỂU ĐÚNG CHÍNH SÁCH THUẾ XĂNG, DẦU ĐỂ CHỦ ĐỘNG CHI TIÊU, SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH THEO NGHỊ ĐỊNH 34/2026: ND – CP

HIỂU ĐÚNG CHÍNH SÁCH THUẾ XĂNG, DẦU ĐỂ CHỦ ĐỘNG

CHI TIÊU, SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH

Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP của Chính phủ dưới góc nhìn pháp lý – tâm lý – giáo dục – quản trị Góc nhìn chuyên gia: ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

Xăng, dầu không chỉ là nhiên liệu cho phương tiện giao thông mà còn là một yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất, vận tải, nông nghiệp, ngư nghiệp, xây dựng, dịch vụ và đời sống hàng ngày.

Vì vậy, mỗi thay đổi trong chính sách thuế đối với xăng, dầu đều có thể tạo ra tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến chi phí sản xuất, giá thành hàng hóa, chi phí vận chuyển, thu nhập và sức mua của người dân.

Ngày 30/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP về việc kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu và nhiên liệu bay. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 30/9/2026.

Điều quan trọng là người dân không chỉ cần biết “thuế được giảm”, mà cần hiểu giảm loại thuế nào, áp dụng trong thời gian bao lâu, tác động như thế nào và mình cần làm gì để tận dụng chính sách một cách đúng pháp luật, hiệu quả và có trách nhiệm.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ TỪ NGHỊ QUYẾT

1. Xăng, dầu là chi phí có sức lan tỏa rất lớn:

Trong đời sống kinh tế, xăng dầu có tính chất đặc biệt vì nó không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng trực tiếp mà còn là đầu vào của nhiều ngành, lĩnh vực.

Một người dân sử dụng xe máy để đi làm phải chịu chi phí nhiên liệu. Một hộ kinh doanh phải trả tiền xăng cho hoạt động giao hàng. Doanh nghiệp vận tải phải tính chi phí nhiên liệu vào giá cước. Ngư dân phải tính nhiên liệu vào chi phí chuyến biển. Nông dân phải tính nhiên liệu cho máy bơm, máy kéo, máy gặt hoặc vận chuyển nông sản. Do đó, chính sách thuế đối với xăng dầu có thể tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều nhóm chủ thể trong xã hội.

2. Chính sách thuế được kéo dài trong một khoảng thời gian xác định:

Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP kéo dài thời hạn áp dụng Nghị quyết số 25/2026/NQ-CP và Nghị định số 72/2026/NĐ-CP đến hết ngày 30/9/2026 đối với chính sách thuế nhập khẩu ưu đãi liên quan đến xăng, dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu. Đồng thời, Chính phủ kéo dài đến hết ngày 30/9/2026 việc áp dụng chính sách về thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với các nhóm mặt hàng được quy định tại Nghị quyết số 19/2026/QH16 của Quốc hội.

Như vậy, đây là chính sách có thời hạn, không phải một quy định giảm thuế vĩnh viễn. Đây là điểm người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý để tránh hiểu nhầm khi lập kế hoạch tài chính.

3. Chính sách thuế không đồng nghĩa giá xăng dầu luôn giảm:

Một nhận thức cần được phổ biến rộng rãi là: Thuế giảm không có nghĩa giá bán lẻ chắc chắn giảm tương ứng. Giá xăng dầu chịu tác động của nhiều yếu tố như giá dầu thế giới, tỷ giá, chi phí nhập khẩu, chi phí kinh doanh, nguồn cung, các yếu tố thị trường và cơ chế điều hành giá.

Thực tế, trong kỳ điều hành ngày 1/7/2026, giá xăng E5RON92 và E10RON95-III được điều chỉnh tăng trong khi một số mặt hàng dầu giữ nguyên, mặc dù chính sách thuế tiếp tục được kéo dài. Điều này cho thấy người dân cần nhìn chính sách thuế trong tổng thể cơ chế thị trường và điều hành giá, thay vì chỉ nhìn vào một yếu tố.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ TỪ NGHỊ QUYẾT

1. Cần phân biệt rõ “Nghị quyết” và “Nghị định”:

Trước hết, về mặt pháp lý, văn bản người dân cần tìm hiểu trong bài viết này là: Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP của Chính phủ, không phải Nghị định. Nghị quyết được Chính phủ ban hành ngày 30/6/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Việc xác định đúng tên, số hiệu, cơ quan ban hành và thời điểm có hiệu lực là nguyên tắc cơ bản khi tiếp cận pháp luật. Người dân khi tìm hiểu chính sách nên hình thành thói quen kiểm tra ít nhất 4 yếu tố: Tên văn bản – số hiệu – ngày ban hành – ngày có hiệu lực.

2. Chính sách về thuế nhập khẩu ưu đãi:

Điều 1 Nghị quyết 34/2026/NQ-CP quy định kéo dài thời hạn áp dụng Nghị quyết số 25/2026/NQ-CP và Nghị định số 72/2026/NĐ-CP đến hết ngày 30/9/2026.  Chính sách này liên quan đến thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng, dầu và nguyên liệu sản xuất xăng, dầu.

Về bản chất pháp lý, chính sách này tác động trước hết đến khâu nhập khẩu và chi phí của chủ thể kinh doanh, nhập khẩu. Từ đó có thể tạo ảnh hưởng đến thị trường trong nước.

3. Thuế bảo vệ môi trường được tiếp tục áp dụng theo chính sách đặc biệt:

Nghị quyết 34/2026/NQ-CP kéo dài đến hết ngày 30/9/2026 chính sách tại Nghị quyết số 19/2026/QH16 đối với thuế bảo vệ môi trường.

Theo Nghị quyết 19/2026/QH16, mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, trừ etanol, dầu diezel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay là 0 đồng/lít trong thời gian chính sách được áp dụng. Đây là một chính sách có ý nghĩa trực tiếp đối với chi phí nhiên liệu.

4. Về thuế giá trị gia tăng: cần hiểu đúng bản chất

Một điểm rất đáng chú ý là đối với xăng, dầu diezel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay thuộc phạm vi Nghị quyết 19/2026/QH16: Không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào.

Đây là vấn đề có tính kỹ thuật về thuế và kế toán, đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh và người làm công tác kế toán – tài chính. Do đó, không nên đơn giản hóa thành cách hiểu “xăng dầu được miễn tất cả các loại thuế”.

5. Thuế tiêu thụ đặc biệt cần được tách riêng

Nghị quyết 34/2026/NQ-CP quy định thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng thực hiện theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Nói cách khác, người dân và doanh nghiệp cần phân biệt:

• Thuế nhập khẩu ưu đãi;
• Thuế bảo vệ môi trường;
• Thuế giá trị gia tăng;
• Thuế tiêu thụ đặc biệt.

Mỗi sắc thuế có đối tượng, căn cứ, mức thuế và cơ chế áp dụng khác nhau.

6. Chính sách có thời hạn và có cơ chế điều chỉnh:

Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 30/9/2026. Đồng thời, Nghị quyết cho phép xem xét điều chỉnh thời gian áp dụng trong trường hợp cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định thị trường xăng dầu. Vì vậy, doanh nghiệp và người dân không nên xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn dựa trên giả định rằng mức ưu đãi hiện tại sẽ chắc chắn được duy trì sau ngày 30/9/2026.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

1. Từ “lo lắng về giá” sang “chủ động quản trị chi phí”

Giá nhiên liệu tăng hoặc giảm thường tác động rất nhanh đến tâm lý xã hội. Khi giá tăng, người dân dễ hình thành tâm lý lo lắng, còn doanh nghiệp có thể phản ứng bằng cách tăng giá bán để bù chi phí. Nhưng dưới góc độ tâm lý – quản trị, điều quan trọng không phải chỉ là “giá xăng hôm nay bao nhiêu?”, mà phải là: “Chi phí nhiên liệu đang chiếm bao nhiêu phần trong tổng chi phí của gia đình, hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp?” Đây là sự chuyển đổi từ tâm lý phản ứng sang tư duy chủ động quản trị.

2. Đối với hộ gia đình: giáo dục kỹ năng quản trị tài chính

Gia đình nên theo dõi:

• Chi phí xăng dầu mỗi tháng;
• Số lần di chuyển;
• Quãng đường sử dụng phương tiện;
• Các chuyến đi không cần thiết;
• Chi phí nhiên liệu trong tổng chi tiêu.

Không nên vì chính sách giảm thuế mà hình thành tâm lý “nhiên liệu đang rẻ nên sử dụng thoải mái”. Tiết kiệm nhiên liệu cũng chính là một hình thức quản trị tài chính gia đình.

3. Đối với hộ kinh doanh: không nên tăng giá theo cảm tính

Hộ kinh doanh cần tính toán chi phí theo thực tế thay vì phản ứng ngay khi nghe thông tin giá xăng thay đổi. Ví dụ, nếu chi phí nhiên liệu chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong giá thành sản phẩm, việc tăng giá quá mức có thể làm giảm sức cạnh tranh và ảnh hưởng đến niềm tin của khách hàng.

Ngược lại, nếu nhiên liệu thực sự chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí, cần có phương án điều chỉnh giá dựa trên căn cứ chi phí, hợp đồng, thỏa thuận với khách hàng và quy định pháp luật có liên quan.

4. Đối với doanh nghiệp: cần chuyển từ “ứng phó” sang “quản trị rủi ro”

Doanh nghiệp có mức tiêu thụ nhiên liệu lớn cần xây dựng hệ thống quản trị: Theo dõi – dự báo – kiểm soát – đánh giá – điều chỉnh.

Đặc biệt, doanh nghiệp vận tải, logistics, xây dựng, sản xuất, đánh bắt thủy sản và các ngành sử dụng nhiều nhiên liệu cần xác định rõ:

• Nhiên liệu chiếm bao nhiêu % giá thành;
• Mức tiêu hao nhiên liệu trên mỗi đơn vị sản phẩm/dịch vụ;
• Mức độ phụ thuộc vào giá xăng dầu;
• Khả năng chuyển chi phí nhiên liệu vào giá bán;
• Khả năng tiết kiệm hoặc thay thế nhiên liệu;
• Rủi ro khi chính sách ưu đãi thuế hết thời hạn.

5. Đối với nông dân, ngư dân và người lao động

Nhóm có mức độ phụ thuộc lớn vào nhiên liệu cần đưa chi phí nhiên liệu vào giá thành thực tế.

Đối với nông dân, cần tính nhiên liệu vào chi phí máy móc, bơm tưới, vận chuyển, thu hoạch.

Đối với ngư dân, nhiên liệu là một trong những khoản chi phí quan trọng của mỗi chuyến biển. Việc quản trị nhiên liệu phải gắn với sản lượng dự kiến, thời gian khai thác, quãng đường và hiệu quả chuyến biển.

Đối với người lao động, việc đi lại hàng ngày cũng cần được nhìn nhận như một khoản chi phí cố định hoặc bán cố định trong ngân sách cá nhân.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Dưới góc nhìn của một chuyên gia pháp lý, tâm lý và giáo dục, tôi cho rằng người dân và doanh nghiệp cần tiếp cận chính sách này theo nguyên tắc:

1. Hiểu pháp luật trước khi hành động

Đừng chỉ nghe thông tin truyền miệng rằng: “Nhà nước giảm thuế xăng dầu.”

Hãy đặt câu hỏi:

• Giảm thuế gì?
• Giảm cho mặt hàng nào?
• Ai là đối tượng chịu tác động trực tiếp?
• Áp dụng từ thời điểm nào?
• Đến bao giờ?
• Sau thời điểm đó chính sách thế nào?

Đây chính là năng lực pháp luật cơ bản của công dân trong xã hội hiện đại.

2. Không đồng nhất “giảm thuế” với “giảm giá bán”

Giá bán xăng dầu là kết quả của nhiều yếu tố. Vì vậy, người dân cần tránh tâm lý kỳ vọng rằng cứ giảm thuế thì giá bán lẻ phải giảm tương ứng. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần minh bạch trong việc giải thích các yếu tố cấu thành chi phí khi điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ.

3. Hộ kinh doanh cần xây dựng “sổ theo dõi chi phí nhiên liệu”

Một giải pháp rất đơn giản nhưng hiệu quả là mỗi hộ kinh doanh nên theo dõi riêng: Chi phí nhiên liệu/ngày → tuần → tháng → quý. Từ đó xác định tỷ lệ: Chi phí nhiên liệu / Tổng chi phí kinh doanh. Khi có dữ liệu, người kinh doanh sẽ không còn điều hành dựa trên cảm tính.

4. Doanh nghiệp cần xây dựng kịch bản giá

Không nên chỉ lập một phương án kinh doanh. Có thể xây dựng ít nhất ba kịch bản: Kịch bản 1: Chi phí nhiên liệu ổn định. Kịch bản 2: Chi phí nhiên liệu tăng. Kịch bản 3: Chính sách ưu đãi thuế thay đổi hoặc kết thúc. Mỗi kịch bản cần xác định rõ ảnh hưởng đến giá thành, lợi nhuận, dòng tiền và khả năng cạnh tranh.

5. Không lợi dụng chính sách để tạo tâm lý hoặc hành vi trục lợi

Chính sách thuế được ban hành nhằm góp phần hỗ trợ kinh tế, ổn định thị trường và giảm áp lực chi phí trong những điều kiện nhất định. Do đó, không nên lợi dụng thông tin về chính sách để: • Tung tin sai sự thật; • Tạo tâm lý hoang mang; • Găm hàng, đầu cơ trái pháp luật; • Tăng giá bất hợp lý; • Đưa thông tin gây hiểu lầm cho người tiêu dùng. Trong kinh doanh, tuân thủ pháp luật phải đi cùng với đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội.

6. Cơ quan, tổ chức và cộng đồng cần tăng cường giáo dục pháp luật theo hướng dễ hiểu

Phổ biến pháp luật không nên dừng ở việc đọc số hiệu văn bản. Một chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân hiểu được:

Quy định pháp luật → tác động thực tế → quyền và nghĩa vụ → cách ứng xử phù hợp. Đặc biệt, với những chính sách tác động trực tiếp đến đời sống như thuế xăng dầu, thông tin pháp luật cần được truyền tải bằng ngôn ngữ ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu và gắn với tình huống thực tế.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN: Pháp luật không chỉ là những điều khoản khô cứng trong văn bản. Đằng sau một chính sách thuế là bữa cơm của một gia đình, chi phí của một chuyến xe, chuyến biển của ngư dân, mùa vụ của người nông dân, đơn hàng của hộ kinh doanh và kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp. Vì vậy, khi Nhà nước điều chỉnh chính sách thuế đối với xăng dầu, điều cần thiết không chỉ là hiểu “thuế bao nhiêu”, mà còn phải hiểu chính sách đang hướng đến việc hỗ trợ đời sống và hoạt động kinh tế như thế nào.

Ở chiều ngược lại, sự hỗ trợ của chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi mỗi người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp biết sử dụng cơ hội đó một cách có trách nhiệm. Đừng chỉ chờ giá nhiên liệu giảm – hãy học cách quản trị chi phí.

Đừng chỉ lo lắng trước biến động thị trường – hãy chủ động xây dựng phương án ứng phó. Đừng chỉ biết mình được hưởng lợi gì từ chính sách – hãy hiểu mình cần tuân thủ điều gì.

Và quan trọng nhất: Một chính sách tốt chỉ thực sự có ý nghĩa khi được người dân hiểu đúng, thực hiện đúng và chuyển hóa thành những giá trị tốt đẹp trong đời sống.

LỜI NHẮN GỬI TỪ THS. NGUYỄN HỮU LONG “Hiểu pháp luật để không bị động trước thay đổi; hiểu kinh tế để biết quản trị chi phí; hiểu tâm lý để không hoang mang trước biến động; và hiểu trách nhiệm cộng đồng để mỗi quyết định của mình không chỉ có lợi cho bản thân mà còn góp phần xây dựng một thị trường minh bạch, ổn định và nhân văn.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.