BƯỚC ĐỘT PHÁ TỪ LUẬT ĐỊA CHẤT VÀ KHOÁNG SẢN NĂM 2024: THÁO GỠ NÚT THẮT VÀ KIẾN TẠO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

BƯỚC ĐỘT PHÁ TỪ LUẬT ĐỊA CHẤT VÀ KHOÁNG SẢN NĂM 2024: THÁO GỠ NÚT THẮT VÀ KIẾN TẠO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

​Trong tiến trình phát triển kinh tế – xã hội và đẩy mạnh đầu tư xây dựng hạ tầng chiến lược của đất nước, tài nguyên địa chất và khoáng sản đóng vai trò là nguồn lực đầu vào vô cùng thiết yếu. Tuy nhiên, trong suốt nhiều năm thi hành, Luật Khoáng sản năm 2010 đã dần bộc lộ những điểm nghẽn, sự chồng chéo với các pháp luật chuyên ngành khác, gây ra không ít khó khăn cho công tác quản lý nhà nước cũng như làm chùn bước các nhà đầu tư.

​Ngày 29/11/2024, tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15. Đây là đạo luật mang tầm chiến lược, đánh dấu bước chuyển mình toàn diện trong tư duy quản lý tài nguyên từ “khai thác thuần túy” sang “quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị đa dạng của tài nguyên địa chất”.

​Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết này sẽ phân tích sâu sắc những điểm cốt lõi nhất của Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024 thông qua việc đối chiếu trực diện với luật cũ, qua đó truyền tải những thông điệp thiết thực đến cộng đồng.

I.GÓC NHÌN THỰC TIỄN VÀ TÂM LÝ XÃ HỘI: GIẢI TỎA ÁP LỰC CHO ĐẦU TƯ VÀ HẠ TẦNG

​Thực tiễn triển khai các dự án đầu tư công trọng điểm, đặc biệt là các tuyến cao tốc hay công trình giao thông quy mô lớn trong thời gian qua thường xuyên đối mặt với nghịch lý “đói vật liệu san lấp”. Dưới thời hiệu của Luật Khoáng sản năm 2010, các thủ tục cấp phép mỏ vật liệu thông thường bị gộp chung vào quy trình khảo sát, thăm dò phức tạp không kém khoáng sản lớn, khiến các nhà thầu thi công rơi vào cảnh “lực bất tòng tâm”, vừa làm vừa lo vi phạm pháp luật.

​Dưới góc nhìn tâm lý xã hội, khi hành lang pháp lý thiếu sự đồng bộ, minh bạch và quá rườm rà, người dân và doanh nghiệp dễ rơi vào trạng thái bất an, bị động, thậm chí e dè không dám nhận thầu các dự án lớn. Sự ra đời của Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024 chính là “liều thuốc tinh thần” quan trọng, củng cố niềm tin vững chắc vào một môi trường pháp lý công bằng, thông thoáng, tạo động lực tâm lý tích cực để các thành phần kinh tế yên tâm đầu tư và cống hiến.

II.ĐỐI CHIẾU PHÁP LÝ & NHỮNG ĐIỂM MỚI ĐỘT PHÁ: BẢN CHẤT SÂU SẮC CỦA LUẬT ĐỊA CHẤT VÀ KHOÁNG SẢN NĂM 2024 SO VỚI LUẬT NĂM 2010

​Để thấy rõ tầm vóc “bước đột phá” của đạo luật mới, cần đặt lên bàn cân đối chiếu trực diện giữa các quy định của Luật Khoáng sản năm 2010 và Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 qua các lát cắt pháp lý trọng tâm sau:

1. Sự lột xác trong hệ thống phân loại khoáng sản và tháo gỡ điểm nghẽn vật liệu san lấp

​Luật Khoáng sản 2010: Gộp chung nhiều loại khoáng sản vào các nhóm mang tính khái quát cao, thiếu sự phân định rõ ràng về đặc tính kỹ thuật đối với nhóm vật liệu làm vật liệu xây dựng thông thường và đất đá san lấp mặt bằng. Điều này dẫn đến tình trạng các mỏ vật liệu san lấp cho cao tốc bị áp dụng chung một quy trình thủ tục pháp lý nặng nề, gây chậm trễ tiến độ trầm trọng.

​Luật Địa chất và Khoáng sản 2024: Đã phân định cực kỳ rạch ròi hệ thống khoáng sản thành các nhóm cụ thể dựa trên đặc tính kỹ thuật và mục đích sử dụng (như khoáng sản kim loại, năng lượng; khoáng sản làm vật liệu xây dựng; vật liệu san lấp…). Sự minh bạch này giúp phân cấp triệt để thẩm quyền về cho địa phương, giải quyết tận gốc bài toán “khát” vật liệu san lấp cho các công trình trọng điểm quốc gia.

2. Mở rộng tư duy quản lý: Từ “Khoáng sản truyền thống” sang “Tài nguyên địa chất” và “Không gian ngầm”

​Luật Khoáng sản 2010: Phạm vi điều chỉnh chỉ tập trung thu hẹp vào các loại khoáng sản nằm trong lòng đất dưới dạng rắn, lỏng, khí có thể khai thác được, hoàn toàn bỏ ngỏ các giá trị về di sản địa chất, tài nguyên vị thế hay không gian ngầm.

​Luật Địa chất và Khoáng sản 2024: Lần đầu tiên luật hóa toàn diện các khái niệm về tài nguyên địa chất (bao gồm di chỉ địa chất, di sản địa chất, tài nguyên địa nhiệt, tài nguyên vị thế và không gian lòng đất). Đây là bước nhảy vọt về tư duy lập pháp, chuyển từ việc chỉ “khai thác tận thu” sang quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị đa dạng của không gian địa chất phục vụ kinh tế xanh và du lịch bền vững.

1. Thắt chặt trách nhiệm pháp lý đối với tài nguyên chưa khai thác

​Luật Khoáng sản 2010: Các quy định về nghĩa vụ bảo vệ khoáng sản chưa khai thác trong quá trình thi công công trình, dự án đầu tư còn khá lỏng lẻo, chưa có chế tài hoặc hướng dẫn cụ thể về cơ chế xử lý khi chủ đầu tư tình cờ phát hiện khoáng sản trong lúc đào đất san lấp.

​Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 (Điển hình tại Điều 7): Quy định rất chặt chẽ: tổ chức, cá nhân khi thực hiện dự án đầu tư hoặc các hoạt động khác nếu phát hiện khoáng sản có trách nhiệm bảo vệ nguyên trạng, tuyệt đối không tự ý khai thác và phải báo cáo ngay cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Quy định này vừa bảo vệ triệt để tài sản quốc gia, vừa tạo ra “chiếc khiên pháp lý” giúp các đơn vị thi công tránh được những rủi ro hình sự hoặc hành chính ngoài ý muốn.

1. Đổi mới cơ chế đấu giá và phân định rành mạch thẩm quyền cấp phép

​Luật Khoáng sản 2010: Sự chồng chéo về thẩm quyền cấp phép giữa trung ương và địa phương trong một số trường hợp mỏ nhỏ, mỏ vật liệu xây dựng thông thường đã tạo ra nhiều tầng nấc trung gian, phát sinh thủ tục phiền hà.

​Luật Địa chất và Khoáng sản 2024: Làm rõ tường minh các trường hợp đấu giá và không đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, quốc phòng hoặc phục vụ các dự án trọng điểm quốc gia. Thẩm quyền cấp phép thăm dò, khai thác được phân định rạch ròi giữa cơ quan trung ương (quản lý khoáng sản lớn, chiến lược) và địa phương (UBND cấp tỉnh quản lý vật liệu xây dựng thông thường), cắt giảm tối đa thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

III.HIỆU LỰC THI HÀNH VÀ GIẢI PHÁP THỰC TIỄN

​Thời hiệu chung: Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2025.

​Hiệu lực sớm: Đặc biệt, các quy định liên quan đến khoáng sản nhóm IV (vật liệu san lấp) có hiệu lực sớm từ ngày 15/01/2025 nhằm tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn về vật liệu cho các dự án đầu tư công, bảo đảm tiến độ thi công công trình quốc gia.

​Lời khuyên từ chuyên gia Nguyễn Hữu Long:

​Nâng cao nhận thức pháp luật: Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng và khai khoáng cần chủ động nghiên cứu kỹ lưỡng các quy định mới về phân nhóm khoáng sản và nghĩa vụ bảo vệ tài nguyên chưa khai thác để thích ứng kịp thời với khung pháp lý mới.

​Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình báo cáo: Khi triển khai các dự án đầu tư hạ tầng có liên quan đến đất đá, vật liệu san lấp, các chủ đầu tư cần tuân thủ đúng cơ chế phối hợp với chính quyền địa phương để tránh mọi rủi ro pháp lý phát sinh.

​Thông điệp nhân văn: “Quản lý tài nguyên địa chất và khoáng sản không chỉ là bài toán kinh tế hay kỹ thuật, mà còn là thước đo về tầm nhìn phát triển bền vững và sự tôn trọng đối với thiên nhiên. Một hành lang pháp lý minh bạch sẽ là điểm tựa vững chắc để khơi thông nguồn lực, kiến tạo một tương lai thịnh vượng cho cộng đồng.”

​THÔNG TIN LIÊN HỆ:

​Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

​Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.