14 / 100

Được cung cấp bởi Rank Math SEO

Điểm SEO

TRANH CHẤP BẢN QUYỀN MÃ NGUỒN PHẦN MỀM: HAI LẬP TRÌNH VIÊN HỢP TÁC VIẾT APP KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP, MỘT NGƯỜI ÂM THẦM XÓA SẠCH DỮ LIỆU TRÊN SERVER ĐÁM MÂY ĐỂ ÉP NGƯỜI KIA CHIA TIỀN?

ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục
Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

LỜI DẪN MỞ

Trong nền kinh tế số, tài sản của một doanh nghiệp không chỉ nằm ở máy móc, nhà xưởng hay tiền vốn. Mã nguồn phần mềm, cơ sở dữ liệu, tài khoản quản trị, máy chủ và dữ liệu khách hàng cũng có thể là những tài sản có giá trị đặc biệt đối với hoạt động kinh doanh.

Một ứng dụng kế toán được hai lập trình viên cùng xây dựng trong quá trình hợp tác có thể chứa hàng nghìn dòng mã, cơ sở dữ liệu khách hàng, lịch sử giao dịch, cấu hình hệ thống và nhiều tháng, thậm chí nhiều năm lao động trí tuệ.

Vì vậy, khi quan hệ hợp tác phát sinh mâu thuẫn về quyền sở hữu, tỷ lệ chia lợi ích hoặc quyền quản trị hệ thống, việc một người tự ý xóa dữ liệu, khóa tài khoản hoặc làm gián đoạn máy chủ để gây sức ép cho người còn lại có thể tạo ra nhiều vấn đề pháp lý đồng thời: quyền tác giả đối với phần mềm, quyền đối với dữ liệu, trách nhiệm dân sự và trong trường hợp đáp ứng đầy đủ dấu hiệu luật định, cả trách nhiệm hình sự.

Điều quan trọng nhất trong những tranh chấp dạng này là không biến một bất đồng về tiền bạc thành một hành vi can thiệp trái phép vào hệ thống số.

BỐI CẢNH THỰC TẾ

Giả định hai lập trình viên A và B cùng hợp tác phát triển một ứng dụng kế toán dành cho doanh nghiệp.

Hai bên cùng tham gia viết mã nguồn, thiết kế chức năng, kiểm thử, vận hành máy chủ và phát triển cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, ngay từ đầu, các bên chưa có thỏa thuận thật rõ ràng về:

ai là tác giả của từng phần mã nguồn;
ai là chủ sở hữu quyền tác giả;
tỷ lệ quyền lợi của mỗi bên;
ai có quyền quản trị server;
dữ liệu nào thuộc về dự án;
khi chấm dứt hợp tác thì tài khoản, mã nguồn và dữ liệu được xử lý như thế nào.

Sau khi phát sinh bất đồng về việc phân chia lợi nhuận, một người vẫn giữ quyền quản trị hệ thống và âm thầm xóa dữ liệu trên máy chủ đám mây, khóa tài khoản hoặc làm cho ứng dụng không thể vận hành bình thường.

Hậu quả có thể không chỉ là mất một số tệp tin.

Doanh nghiệp có thể phải tạm dừng hoạt động, không truy cập được dữ liệu kế toán, gián đoạn giao dịch với khách hàng, phát sinh chi phí khôi phục hệ thống và thậm chí mất cơ hội kinh doanh.

Từ một tranh chấp về quyền lợi, vụ việc có thể chuyển thành tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ và hành vi can thiệp vào hệ thống máy tính.

GÓC NHÌN PHÁP LÝ
Mã nguồn phần mềm là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả

Theo Điều 14 và Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, chương trình máy tính là một loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả và được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù được thể hiện dưới dạng mã nguồn hoặc mã máy.

Điều này có ý nghĩa quan trọng:

Việc hai người cùng viết một phần mềm không có nghĩa rằng một người có thể tự ý tuyên bố toàn bộ mã nguồn là của riêng mình.

Cần xác định:

Ai trực tiếp sáng tạo phần nào → ai là tác giả → ai là chủ sở hữu quyền tác giả → hai bên có thỏa thuận gì về quyền tài sản và khai thác phần mềm.

Đặc biệt, trường hợp chương trình máy tính được tạo ra trong quan hệ thuê hoặc giao nhiệm vụ, hoặc có sự đầu tư của tổ chức, doanh nghiệp, việc xác định chủ sở hữu quyền tác giả còn phải căn cứ vào quy định pháp luật và thỏa thuận giữa các bên.

Vì vậy, ngay từ khi bắt đầu dự án, các lập trình viên nên có văn bản xác định rõ quyền đối với mã nguồn thay vì chỉ thỏa thuận bằng lời nói.

Không nên đồng nhất “mã nguồn” với toàn bộ dữ liệu trên server

Đây là một điểm thường bị bỏ qua.

Mã nguồn phần mềm và dữ liệu được phần mềm lưu trữ có thể là những đối tượng pháp lý khác nhau.

Ví dụ:

mã nguồn ứng dụng;
cơ sở dữ liệu khách hàng;
dữ liệu kế toán;
thông tin tài khoản;
tài liệu kỹ thuật;
cấu hình hệ thống;
khóa truy cập;
bản sao lưu.

Mỗi loại có thể liên quan đến quyền và nghĩa vụ pháp lý khác nhau.

Do đó, khi một người xóa toàn bộ server, cần xác định chính xác đã xóa những gì, thuộc quyền quản lý của ai, có quyền truy cập hợp pháp hay không và việc xóa đó gây hậu quả gì

III. ĐIỀU 287 BỘ LUẬT HÌNH SỰ: XÓA DỮ LIỆU ĐỂ LÀM TÊ LIỆT HỆ THỐNG CÓ THỂ PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

Điều 287 Bộ luật Hình sự quy định về Tội cản trở hoặc gây rối loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử.

Điều luật đề cập đến các hành vi như:

tự ý xóa dữ liệu điện tử;
làm tổn hại hoặc thay đổi dữ liệu điện tử;
ngăn chặn trái phép việc truyền tải dữ liệu;
hoặc thực hiện hành vi khác cản trở, gây rối loạn hoạt động của hệ thống,

khi thuộc các trường hợp và mức hậu quả mà điều luật quy định.

Đáng chú ý, Điều 287 không chỉ nhìn vào động cơ “muốn lấy tiền” mà còn xem xét hành vi cụ thể và hậu quả pháp lý của hành vi.

Chẳng hạn, nếu việc tự ý xóa dữ liệu dẫn đến thiệt hại đạt ngưỡng luật định hoặc làm tê liệt, gián đoạn, ngưng trệ hoạt động của hệ thống trong khoảng thời gian thuộc điều kiện của điều luật, hành vi có thể được xem xét theo Điều 287.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp xóa một tệp dữ liệu đều cấu thành tội phạm. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm, bao gồm hành vi, hậu quả hoặc điều kiện luật định, lỗi và các yếu tố liên quan.

Cần phân biệt Điều 287 với Điều 289 Bộ luật Hình sự

Nếu người thực hiện hành vi đã vượt qua cảnh báo, mã truy cập, tường lửa hoặc sử dụng quyền quản trị của người khác để xâm nhập trái phép, sau đó thay đổi hoặc hủy hoại dữ liệu, vụ việc còn có thể đặt ra vấn đề về Điều 289 – Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác.

Do đó, không nên chỉ nhìn thấy việc “xóa dữ liệu” rồi kết luận ngay Điều 287.

Cần làm rõ:

Người đó có quyền truy cập không?
Quyền truy cập đến đâu?
Có vượt quá quyền được cấp không?
Có xâm nhập trái phép không?
Dữ liệu nào bị xóa?
Hệ thống bị ảnh hưởng như thế nào?
Thiệt hại thực tế ra sao?

Đây là những câu hỏi quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xác định tội danh phù hợp.

GÓC NHÌN VỀ LUẬT AN NINH MẠNG VÀ AN TOÀN HỆ THỐNG

Luật An ninh mạng đặt ra yêu cầu về bảo vệ an ninh mạng, phòng ngừa và xử lý hành vi xâm phạm an ninh mạng. Hệ thống pháp luật hiện hành cũng đã tiếp tục được bổ sung bằng các quy định mới về bảo vệ an ninh mạng đối với hệ thống thông tin.

Đối với doanh nghiệp sử dụng hệ thống đám mây, bài học quản trị không chỉ là “đừng chia sẻ mật khẩu”.

Doanh nghiệp cần quan tâm đến:

phân quyền quản trị;
xác thực nhiều yếu tố;
ghi nhật ký truy cập;
phân quyền theo nguyên tắc cần thiết;
sao lưu độc lập;
lưu trữ bản sao dự phòng;
quản lý tài khoản quản trị;
quy trình thu hồi quyền khi một thành viên rời dự án;
phương án khôi phục khi xảy ra sự cố.

Một tài khoản có quyền “xóa toàn bộ hệ thống” nhưng chỉ được kiểm soát bởi một cá nhân sẽ tạo ra rủi ro đáng kể đối với dự án có nhiều người cùng tham gia.

VI BẰNG ĐIỆN TỬ VÀ BẢO TOÀN CHỨNG CỨ: CẦN HIỂU ĐÚNG

Khi phát hiện dữ liệu bị xóa, nhiều người có tâm lý lập tức yêu cầu “lập vi bằng để phục hồi toàn bộ server”.

Cách hiểu này chưa chính xác.

Theo quy định về Thừa phát lại, vi bằng là văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi có thật mà Thừa phát lại trực tiếp chứng kiến, được sử dụng làm nguồn chứng cứ trong những trường hợp pháp luật cho phép. Quy định hiện hành về Thừa phát lại đã được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 3478/VBHN-BTP năm 2026.

Vì vậy, trong một vụ tranh chấp phần mềm, vi bằng có thể được cân nhắc để ghi nhận những sự kiện có thể quan sát, chẳng hạn:

trạng thái tài khoản tại thời điểm ghi nhận;
nội dung hiển thị trên hệ thống;
tình trạng ứng dụng không thể truy cập;
thông báo lỗi;
giao diện quản trị;
thông tin, tài liệu điện tử mà Thừa phát lại trực tiếp chứng kiến theo phạm vi pháp luật cho phép.

Nhưng vi bằng không tự mình kết luận rằng một người đã phạm tội, không xác định người đó có phải tác giả hay chủ sở hữu mã nguồn và cũng không thay thế hoạt động điều tra, giám định dữ liệu điện tử.

Đặc biệt, Thừa phát lại không có thẩm quyền “bắt giữ” hoặc “khởi tố” người vi phạm.

QUY TRÌNH BẢO TOÀN CHỨNG CỨ KHI SERVER BỊ XÓA DỮ LIỆU

Khi phát hiện sự cố, điều quan trọng là không làm mất thêm chứng cứ.

Bước 1: Khóa nguy cơ tiếp tục phá hoại

Doanh nghiệp cần kiểm soát lại tài khoản quản trị, quyền truy cập và các khóa bảo mật theo phương án kỹ thuật phù hợp.

Bước 2: Không tự ý xóa hoặc ghi đè log

Log truy cập, lịch sử thao tác, lịch sử đăng nhập, lịch sử thay đổi quyền và các bản sao lưu có thể là nguồn thông tin quan trọng.

Nếu tiếp tục thao tác thiếu kiểm soát, dữ liệu có thể bị ghi đè hoặc thay đổi.

Bước 3: Làm việc với nhà cung cấp dịch vụ đám mây

Cần yêu cầu nhà cung cấp hỗ trợ xác định:

thời điểm xảy ra sự cố;
tài khoản đã thực hiện thao tác;
địa chỉ IP hoặc thông tin kỹ thuật có liên quan nếu được lưu trữ và cung cấp theo quy định;
lịch sử xóa hoặc thay đổi dữ liệu;
khả năng khôi phục từ bản sao lưu.

Bước 4: Bảo toàn bản sao dữ liệu

Nếu còn backup, cần ưu tiên bảo toàn bản sao và hạn chế thao tác trực tiếp trên bản dữ liệu gốc.

Bước 5: Lập vi bằng khi phù hợp

Nếu cần ghi nhận hiện trạng hoặc sự kiện điện tử có nguy cơ thay đổi, có thể cân nhắc lập vi bằng theo quy định về Thừa phát lại.

Bước 6: Trưng cầu hoặc yêu cầu giám định khi cần thiết

Việc xác định ai đã thao tác, thao tác bằng tài khoản nào, dữ liệu có bị xóa hay thay đổi và mức độ ảnh hưởng có thể cần đến phân tích kỹ thuật số/giám định dữ liệu điện tử.

Bước 7: Trình báo, tố giác nếu có dấu hiệu tội phạm

Nếu có căn cứ cho rằng hành vi có dấu hiệu tội phạm, người bị thiệt hại có thể cung cấp tài liệu cho cơ quan có thẩm quyền để được xem xét, xác minh, điều tra theo quy định.

Không nên tự mình truy cập ngược vào tài khoản của người bị nghi ngờ, cài phần mềm theo dõi hoặc “hack lại” để tìm chứng cứ, bởi cách xử lý đó có thể tạo thêm vấn đề pháp lý.

VII. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Tranh chấp giữa những người cùng xây dựng một sản phẩm công nghệ thường không bắt đầu bằng ý định xấu.

Nó có thể bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản:

“Ai đóng góp nhiều hơn?”

Sau đó là:

“Ai có quyền quyết định?”

Và cuối cùng có thể trở thành:

“Nếu không chia tiền cho tôi, tôi sẽ không cho anh sử dụng hệ thống.”

Đây là thời điểm tranh chấp lợi ích có nguy cơ chuyển thành hành vi gây tổn hại cho chính tài sản chung.

Từ góc độ tâm lý, việc sử dụng quyền quản trị hệ thống như một công cụ gây sức ép có thể làm xung đột leo thang, bởi người bị ảnh hưởng không chỉ mất quyền truy cập mà còn cảm thấy thành quả lao động của mình bị đe dọa.

Từ góc độ quản trị, nguyên nhân sâu xa nhiều khi nằm ở việc thiếu thỏa thuận ngay từ đầu.

Hai lập trình viên có thể rất giỏi về công nghệ nhưng vẫn thiếu một “kiến trúc pháp lý” cho dự án.

Ngay khi bắt đầu hợp tác, nên có văn bản quy định:

Ai là tác giả?
Ai là chủ sở hữu quyền tác giả?
Tỷ lệ quyền lợi của từng người?
Ai được quyền sửa mã nguồn?
Ai quản trị server?
Dữ liệu thuộc về ai?
Có được sao chép mã nguồn ra ngoài không?
Khi một người rút khỏi dự án thì quyền truy cập được xử lý thế nào?
Nếu tranh chấp xảy ra thì cơ chế giải quyết ra sao?

Một hợp đồng rõ ràng thường có giá trị phòng ngừa tranh chấp lớn hơn rất nhiều so với việc tìm cách giải quyết hậu quả sau khi server đã bị xóa.

VIII. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn pháp lý, tâm lý và quản trị, tôi khuyến nghị các nhóm lập trình, startup và doanh nghiệp công nghệ đặc biệt lưu ý 6 nguyên tắc:

Viết thỏa thuận trước khi viết mã nguồn

Đừng chờ đến khi phần mềm tạo ra doanh thu mới xác định quyền.

Tách quyền sở hữu trí tuệ khỏi quyền quản trị kỹ thuật

Người có quyền quản trị server không mặc nhiên trở thành chủ sở hữu toàn bộ mã nguồn.

Ngược lại, người có quyền tác giả cũng không vì thế mà được tự ý can thiệp vào toàn bộ hạ tầng nếu không có quyền quản trị tương ứng.

Áp dụng nguyên tắc “không một người duy nhất có thể xóa toàn bộ”

Đối với hệ thống quan trọng, nên thiết lập phân quyền, xác thực nhiều lớp và cơ chế phê duyệt đối với thao tác có mức độ rủi ro cao.

Luôn có bản sao lưu độc lập

Backup không nên chỉ nằm cùng một tài khoản hoặc cùng một hệ thống có nguy cơ bị xóa.

Khi xảy ra sự cố, ưu tiên bảo toàn chứng cứ

Không tự ý xóa log, không ghi đè backup, không thay đổi hiện trạng kỹ thuật nếu chưa có phương án bảo toàn dữ liệu.

Phân biệt tranh chấp dân sự với dấu hiệu tội phạm

Tranh chấp về tiền, tỷ lệ sở hữu hoặc quyền khai thác phần mềm có thể được giải quyết bằng các cơ chế dân sự, thương mại hoặc sở hữu trí tuệ.

Nhưng nếu một người thực hiện hành vi xóa dữ liệu, làm gián đoạn hệ thống hoặc xâm nhập trái phép và đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu của tội phạm thì vụ việc có thể được xem xét ở trách nhiệm hình sự theo quy định tương ứng.

Không nên dùng cụm từ “chắc chắn bị bắt” hoặc “chắc chắn bị khởi tố” trước khi cơ quan có thẩm quyền xác minh và đánh giá chứng cứ.

THÔNG ĐIỆP PHÁP LUẬT

Trong môi trường số, một quyền quản trị có thể tạo ra sức mạnh rất lớn, nhưng quyền quản trị kỹ thuật không phải là quyền đứng ngoài pháp luật.

Mã nguồn là thành quả lao động trí tuệ.

Dữ liệu là tài sản cần được quản trị.

Server là hạ tầng cần được bảo vệ.

Và tranh chấp về tiền bạc không nên được giải quyết bằng cách làm tê liệt hệ thống mà nhiều người cùng xây dựng.

Khi xảy ra sự cố, hãy nhớ:

BẢO TOÀN DỮ LIỆU
→ GIỮ NGUYÊN CHỨNG CỨ
→ XÁC ĐỊNH QUYỀN ĐỐI VỚI MÃ NGUỒN
→ KIỂM TRA QUYỀN TRUY CẬP
→ PHÂN TÍCH LOG VÀ DỮ LIỆU KỸ THUẬT
→ XÁC ĐỊNH THIỆT HẠI
→ PHÂN LOẠI TRÁCH NHIỆM
→ LỰA CHỌN BIỆN PHÁP PHÁP LÝ PHÙ HỢP.

Đó là cách tiếp cận giúp bảo vệ thành quả sáng tạo, hạn chế thiệt hại và giải quyết tranh chấp công nghệ trên cơ sở pháp luật, chứng cứ và trách nhiệm.

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục.

Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ hướng đến việc cung cấp lá chắn pháp lý vững chắc, mà còn cung cấp các giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện, hướng tới sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý, hãy liên hệ với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại:

https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hotline: 0898.627.762

TRANH CHẤP BẢN QUYỀN MÃ NGUỒN PHẦN MỀM: HAI LẬP TRÌNH VIÊN HỢP TÁC VIẾT APP KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP, MỘT NGƯỜI ÂM THẦM XÓA SẠCH DỮ LIỆU TRÊN SERVER ĐÁM MÂY ĐỂ ÉP NGƯỜI KIA CHIA TIỀN?

ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

LỜI DẪN MỞ

Điều quan trọng nhất trong những tranh chấp dạng này là không biến một bất đồng về tiền bạc thành một hành vi can thiệp trái phép vào hệ thống số.

BỐI CẢNH THỰC TẾ

Giả định hai lập trình viên A và B cùng hợp tác phát triển một ứng dụng kế toán dành cho doanh nghiệp.

Hai bên cùng tham gia viết mã nguồn, thiết kế chức năng, kiểm thử, vận hành máy chủ và phát triển cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, ngay từ đầu, các bên chưa có thỏa thuận thật rõ ràng về:

ai là tác giả của từng phần mã nguồn;

ai là chủ sở hữu quyền tác giả;

tỷ lệ quyền lợi của mỗi bên;

ai có quyền quản trị server;

dữ liệu nào thuộc về dự án;

khi chấm dứt hợp tác thì tài khoản, mã nguồn và dữ liệu được xử lý như thế nào.

Sau khi phát sinh bất đồng về việc phân chia lợi nhuận, một người vẫn giữ quyền quản trị hệ thống và âm thầm xóa dữ liệu trên máy chủ đám mây, khóa tài khoản hoặc làm cho ứng dụng không thể vận hành bình thường.

Hậu quả có thể không chỉ là mất một số tệp tin.

Doanh nghiệp có thể phải tạm dừng hoạt động, không truy cập được dữ liệu kế toán, gián đoạn giao dịch với khách hàng, phát sinh chi phí khôi phục hệ thống và thậm chí mất cơ hội kinh doanh.

Từ một tranh chấp về quyền lợi, vụ việc có thể chuyển thành tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ và hành vi can thiệp vào hệ thống máy tính.

GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Mã nguồn phần mềm là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả

Theo Điều 14 và Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, chương trình máy tính là một loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả và được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù được thể hiện dưới dạng mã nguồn hoặc mã máy.

Điều này có ý nghĩa quan trọng:

Việc hai người cùng viết một phần mềm không có nghĩa rằng một người có thể tự ý tuyên bố toàn bộ mã nguồn là của riêng mình.

Cần xác định:

Ai trực tiếp sáng tạo phần nào → ai là tác giả → ai là chủ sở hữu quyền tác giả → hai bên có thỏa thuận gì về quyền tài sản và khai thác phần mềm.

Vì vậy, ngay từ khi bắt đầu dự án, các lập trình viên nên có văn bản xác định rõ quyền đối với mã nguồn thay vì chỉ thỏa thuận bằng lời nói.

Không nên đồng nhất “mã nguồn” với toàn bộ dữ liệu trên server

Đây là một điểm thường bị bỏ qua.

Mã nguồn phần mềm và dữ liệu được phần mềm lưu trữ có thể là những đối tượng pháp lý khác nhau.

Ví dụ:

mã nguồn ứng dụng;

cơ sở dữ liệu khách hàng;

dữ liệu kế toán;

thông tin tài khoản;

tài liệu kỹ thuật;

cấu hình hệ thống;

khóa truy cập;

bản sao lưu.

Mỗi loại có thể liên quan đến quyền và nghĩa vụ pháp lý khác nhau.

Do đó, khi một người xóa toàn bộ server, cần xác định chính xác đã xóa những gì, thuộc quyền quản lý của ai, có quyền truy cập hợp pháp hay không và việc xóa đó gây hậu quả gì

III. ĐIỀU 287 BỘ LUẬT HÌNH SỰ: XÓA DỮ LIỆU ĐỂ LÀM TÊ LIỆT HỆ THỐNG CÓ THỂ PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

Điều 287 Bộ luật Hình sự quy định về Tội cản trở hoặc gây rối loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử.

Điều luật đề cập đến các hành vi như:

tự ý xóa dữ liệu điện tử;

làm tổn hại hoặc thay đổi dữ liệu điện tử;

ngăn chặn trái phép việc truyền tải dữ liệu;

hoặc thực hiện hành vi khác cản trở, gây rối loạn hoạt động của hệ thống,

khi thuộc các trường hợp và mức hậu quả mà điều luật quy định.

Đáng chú ý, Điều 287 không chỉ nhìn vào động cơ “muốn lấy tiền” mà còn xem xét hành vi cụ thể và hậu quả pháp lý của hành vi.

Cần phân biệt Điều 287 với Điều 289 Bộ luật Hình sự

Do đó, không nên chỉ nhìn thấy việc “xóa dữ liệu” rồi kết luận ngay Điều 287.

Cần làm rõ:

Người đó có quyền truy cập không? Quyền truy cập đến đâu? Có vượt quá quyền được cấp không? Có xâm nhập trái phép không? Dữ liệu nào bị xóa? Hệ thống bị ảnh hưởng như thế nào? Thiệt hại thực tế ra sao?

Đây là những câu hỏi quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xác định tội danh phù hợp.

GÓC NHÌN VỀ LUẬT AN NINH MẠNG VÀ AN TOÀN HỆ THỐNG

Đối với doanh nghiệp sử dụng hệ thống đám mây, bài học quản trị không chỉ là “đừng chia sẻ mật khẩu”.

Doanh nghiệp cần quan tâm đến:

phân quyền quản trị;

xác thực nhiều yếu tố;

ghi nhật ký truy cập;

phân quyền theo nguyên tắc cần thiết;

sao lưu độc lập;

lưu trữ bản sao dự phòng;

quản lý tài khoản quản trị;

quy trình thu hồi quyền khi một thành viên rời dự án;

phương án khôi phục khi xảy ra sự cố.

Một tài khoản có quyền “xóa toàn bộ hệ thống” nhưng chỉ được kiểm soát bởi một cá nhân sẽ tạo ra rủi ro đáng kể đối với dự án có nhiều người cùng tham gia.

VI BẰNG ĐIỆN TỬ VÀ BẢO TOÀN CHỨNG CỨ: CẦN HIỂU ĐÚNG

Khi phát hiện dữ liệu bị xóa, nhiều người có tâm lý lập tức yêu cầu “lập vi bằng để phục hồi toàn bộ server”.

Cách hiểu này chưa chính xác.

Vì vậy, trong một vụ tranh chấp phần mềm, vi bằng có thể được cân nhắc để ghi nhận những sự kiện có thể quan sát, chẳng hạn:

trạng thái tài khoản tại thời điểm ghi nhận;

nội dung hiển thị trên hệ thống;

tình trạng ứng dụng không thể truy cập;

thông báo lỗi;

giao diện quản trị;

thông tin, tài liệu điện tử mà Thừa phát lại trực tiếp chứng kiến theo phạm vi pháp luật cho phép.

Nhưng vi bằng không tự mình kết luận rằng một người đã phạm tội, không xác định người đó có phải tác giả hay chủ sở hữu mã nguồn và cũng không thay thế hoạt động điều tra, giám định dữ liệu điện tử.

Đặc biệt, Thừa phát lại không có thẩm quyền “bắt giữ” hoặc “khởi tố” người vi phạm.

QUY TRÌNH BẢO TOÀN CHỨNG CỨ KHI SERVER BỊ XÓA DỮ LIỆU

Khi phát hiện sự cố, điều quan trọng là không làm mất thêm chứng cứ.

ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục
Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Người đó có quyền truy cập không?
Quyền truy cập đến đâu?
Có vượt quá quyền được cấp không?
Có xâm nhập trái phép không?
Dữ liệu nào bị xóa?
Hệ thống bị ảnh hưởng như thế nào?
Thiệt hại thực tế ra sao?