TÌNH HUỐNG SỐ 432: DOANH NGHIỆP KINH DOANH HẠ TẦNG CỤM CÔNG NGHIỆP TỰ Ý CẮT ĐIỆN, NƯỚC, BÍT LỐI RA VÀO CỦA NHÀ MÁY THỨ CẤP DO CHẬM NỘP PHÍ DỊCH VỤ CÓ ĐÚNG LUẬT KHÔNG?

TÌNH HUỐNG SỐ 432: DOANH NGHIỆP KINH DOANH HẠ TẦNG CỤM CÔNG NGHIỆP TỰ Ý CẮT ĐIỆN, NƯỚC, BÍT LỐI RA VÀO CỦA NHÀ MÁY THỨ CẤP DO CHẬM NỘP PHÍ DỊCH VỤ CÓ ĐÚNG LUẬT KHÔNG?

Nợ phí dịch vụ quản lý vận hành là chuyện thường gặp trong quan hệ giữa chủ đầu tư hạ tầng và các nhà máy thứ cấp tại cụm công nghiệp. Nhưng khi bên chủ nợ chọn cách “tự xử” bằng việc cắt điện, cắt nước, chặn cổng thay vì đi theo con đường pháp lý, ai mới là người vi phạm pháp luật nghiêm trọng hơn?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế

Công ty TNHH Sản xuất M thuê nhà xưởng gắn với hạ tầng kỹ thuật tại Cụm công nghiệp X, xã Y, tỉnh Z, do Công ty Cổ phần Đầu tư Hạ tầng K làm chủ đầu tư xây dựng, kinh doanh hạ tầng kỹ thuật. Hai bên đã ký Hợp đồng dịch vụ quản lý, vận hành cụm công nghiệp, theo đó công ty M phải nộp phí dịch vụ quản lý vận hành hằng tháng để công ty K duy tu đường nội bộ, hệ thống chiếu sáng, cấp thoát nước chung, an ninh, phòng cháy chữa cháy của cụm công nghiệp.

Do gặp khó khăn về dòng tiền, công ty M chậm nộp phí dịch vụ quản lý vận hành trong 3 tháng liên tiếp. Sau nhiều lần gửi văn bản nhắc nhở nhưng chưa nhận được phản hồi thỏa đáng, ông T.V.K – Giám đốc công ty K – đã chỉ đạo nhân viên kỹ thuật đến cắt cầu dao điện tổng dẫn vào nhà máy M, khóa van cấp nước, đồng thời điều xe công vụ đậu chắn ngang cổng ra vào duy nhất của nhà máy M nhằm gây sức ép buộc công ty M phải thanh toán ngay.

Việc bị cắt điện đột ngột trong nhiều giờ liền khiến hệ thống kho lạnh của công ty M ngừng hoạt động, hàng chục tấn nguyên liệu và thành phẩm có nguy cơ hư hỏng, dây chuyền sản xuất phải tạm dừng, công nhân phải nghỉ việc chờ khắc phục. Đồng thời, xe container chở lô hàng xuất khẩu không thể ra khỏi cổng đúng lịch giao hàng cho đối tác nước ngoài, khiến công ty M đứng trước nguy cơ bị phạt vi phạm hợp đồng ngoại thương. Ông N.V.H – Giám đốc công ty M – vô cùng bức xúc, cho rằng công ty K đã có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp mình.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

a) Về nghĩa vụ duy trì dịch vụ hạ tầng của doanh nghiệp kinh doanh hạ tầng cụm công nghiệp

Theo Điều 19 Nghị định số 32/2024/NĐ-CP về quản lý, phát triển cụm công nghiệp, chủ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp có nghĩa vụ:

“Điều 19. Nghĩa vụ của chủ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp
… Duy tu, bảo dưỡng, vận hành hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật chung của cụm công nghiệp trong suốt thời gian hoạt động; cung cấp các dịch vụ công cộng, tiện ích chung trong cụm công nghiệp…”

Như vậy, việc bảo đảm cung cấp liên tục điện, nước và quyền đi lại qua hệ thống đường nội bộ là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc của công ty K đối với toàn bộ doanh nghiệp thứ cấp trong cụm công nghiệp, không phải là một “đặc quyền” có thể tùy nghi cắt bỏ khi phát sinh tranh chấp về phí dịch vụ.

b) Về cách thức xử lý khi phát sinh tranh chấp phí dịch vụ

Khoản 3 Điều 17 Nghị định số 32/2024/NĐ-CP quy định rõ:

“Điều 17. …
3. Việc giải quyết các khiếu nại, tranh chấp phát sinh trong quản lý, cung cấp, sử dụng các dịch vụ công cộng, tiện ích chung trong cụm công nghiệp thực hiện theo quy định của pháp luật.”

Điều này có nghĩa là khi công ty M chậm nộp phí dịch vụ, công ty K chỉ được xử lý thông qua các biện pháp pháp lý (thương lượng, áp dụng lãi chậm trả theo hợp đồng, khởi kiện ra Tòa án…), chứ không có quyền tự ý cắt dịch vụ hạ tầng để gây sức ép.

c) Về hành vi cắt điện

Khoản 6 Điều 9 Luật Điện lực năm 2024 quy định rõ đây là một trong các hành vi bị nghiêm cấm:

“Điều 9. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động điện lực và sử dụng điện
… 6. Đóng điện, cắt điện trái quy định của pháp luật…”

Pháp luật điện lực chỉ cho phép ngừng cấp điện trong một số trường hợp nhất định, trong đó có trường hợp bên mua điện không thanh toán tiền điện theo khoản 4 Điều 48 Luật Điện lực năm 2024 – và ngay cả khi đó, cũng phải thông báo trước theo đúng trình tự, thủ tục luật định. Trong tình huống này, khoản nợ giữa công ty M và công ty K là phí dịch vụ quản lý vận hành cụm công nghiệp, hoàn toàn khác với khoản nợ tiền điện. Do đó, việc công ty K cắt điện để gây sức ép đòi một khoản nợ không liên quan đến hợp đồng mua bán điện là hành vi cắt điện trái quy định của pháp luật, không thuộc bất kỳ trường hợp được phép nào.

d) Về hành vi cắt nước

Theo khoản 2 Điều 45 Nghị định số 117/2007/NĐ-CP về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch, đơn vị cấp nước chỉ được ngừng dịch vụ cấp nước khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền nước hoặc vi phạm hợp đồng dịch vụ cấp nước, và phải thông báo trước cho khách hàng trong một khoảng thời gian nhất định trước khi ngừng cấp. Tương tự như hành vi cắt điện, khoản nợ trong tình huống này là phí dịch vụ quản lý vận hành, không phải tiền nước, nên việc công ty K khóa van nước của công ty M vừa sai về căn cứ, vừa sai về trình tự thông báo theo quy định.

e) Về hành vi bít lối ra vào

Đây là hành vi nghiêm trọng nhất trong tình huống, vi phạm trực tiếp nguyên tắc tự bảo vệ quyền dân sự được quy định tại Điều 12 Bộ luật Dân sự năm 2015:

“Điều 12. Tự bảo vệ quyền dân sự
Việc tự bảo vệ quyền dân sự phải phù hợp với tính chất, mức độ xâm phạm đến quyền dân sự đó và không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 của Bộ luật này.”

Công ty K có quyền dân sự hợp pháp là được thanh toán phí dịch vụ, nhưng việc “tự bảo vệ” quyền này bằng cách phong tỏa hoàn toàn lối ra vào duy nhất của nhà máy M là biện pháp hoàn toàn không tương xứng, vượt quá mức độ cần thiết và trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực trong quan hệ dân sự. Đây thực chất là hành vi cản trở trái pháp luật hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp khác.

f) Về quyền yêu cầu bảo vệ của công ty M

Trước các hành vi vi phạm nêu trên, công ty M hoàn toàn có quyền yêu cầu bảo vệ theo Điều 11 Bộ luật Dân sự năm 2015:

“Điều 11. Các phương thức bảo vệ quyền dân sự
Khi quyền dân sự của cá nhân, pháp nhân bị xâm phạm thì chủ thể đó có quyền tự bảo vệ theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan hoặc yêu cầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền: 1. Công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền dân sự của mình. 2. Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm… 6. Buộc bồi thường thiệt hại…”

Trên cơ sở đó, công ty M có quyền yêu cầu công ty K chấm dứt ngay hành vi vi phạm, khôi phục cấp điện, cấp nước và giải tỏa lối ra vào; đồng thời có quyền yêu cầu bồi thường mọi thiệt hại phát sinh (thiệt hại về hàng hóa, chi phí ngừng sản xuất, chi phí phạt hợp đồng với đối tác…) theo quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý

Hành động của ông T.V.K phần nào xuất phát từ tâm lý bức xúc khi công nợ kéo dài mà không thấy đối tác thể hiện thiện chí phản hồi, dẫn đến việc chọn giải pháp “nhanh, mạnh” theo cảm tính thay vì kiên trì con đường pháp lý vốn mất nhiều thời gian hơn. Về phía công ty M, sự im lặng trước các văn bản nhắc nợ – dù có thể do đang gặp khó khăn thực sự – lại vô tình đẩy đối tác vào trạng thái mất kiên nhẫn, tạo tiền đề cho phản ứng thái quá.

Về khía cạnh quản trị rủi ro hợp đồng

Đây là bài học kinh điển về quản trị hợp đồng dịch vụ trong các cụm công nghiệp: hợp đồng cần quy định rõ ràng, chi tiết về chế tài xử lý chậm thanh toán (mức lãi chậm trả, lộ trình nhắc nợ, biện pháp được phép áp dụng và biện pháp bị cấm), tránh để xảy ra tình huống một bên tự ý hành động vượt quá thẩm quyền theo hợp đồng và pháp luật. Đồng thời, doanh nghiệp thứ cấp khi gặp khó khăn tài chính cũng cần chủ động, minh bạch thông báo tình hình và đề xuất phương án trả nợ, thay vì im lặng khiến đối tác nghi ngờ về thiện chí hợp tác.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý dứt điểm mâu thuẫn, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của cả hai bên, vừa tránh những hậu quả pháp lý nghiêm trọng hơn, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất phương án 3 bước:

Bước 1 – Chấm dứt ngay hành vi vi phạm, khôi phục hiện trạng: Công ty K cần lập tức cấp điện, cấp nước trở lại và giải tỏa xe chắn cổng cho công ty M. Đây không chỉ là yêu cầu bắt buộc theo pháp luật mà còn là điều kiện tiên quyết để tránh việc thiệt hại tiếp tục phát sinh và tránh rủi ro bị khởi kiện với mức bồi thường có thể lớn hơn nhiều lần khoản phí dịch vụ còn nợ.

Bước 2 – Đối thoại, xây dựng lộ trình trả nợ (Hòa giải nhân văn): Hai bên ngồi lại thống nhất lộ trình thanh toán phí dịch vụ theo từng đợt phù hợp với khả năng tài chính của công ty M, có thể kèm theo lãi chậm trả theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng dịch vụ. Đồng thời, hai bên nên rà soát, bổ sung điều khoản chế tài rõ ràng, đúng pháp luật cho hợp đồng dịch vụ quản lý vận hành trong thời gian tới để tránh tái diễn tranh chấp tương tự.

Bước 3 – Khởi kiện dân sự (Giải pháp cuối cùng): Nếu công ty K tiếp tục có hành vi cản trở hoặc công ty M vẫn cố tình không thực hiện nghĩa vụ thanh toán sau khi đã thống nhất lộ trình, bên bị thiệt hại có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, buộc thanh toán khoản nợ và bồi thường thiệt hại theo đúng quy định của pháp luật dân sự.

Quan hệ giữa chủ đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp thứ cấp trong cụm công nghiệp vốn là quan hệ cộng sinh lâu dài. Đòi nợ đúng luật mới bền vững; còn hành vi “tự xử” bằng cắt điện, cắt nước, chặn lối đi chỉ khiến cả hai bên cùng chịu thiệt, thậm chí bên chủ nợ có thể trở thành bên phải bồi thường nhiều hơn số nợ ban đầu.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về hợp đồng dịch vụ, hạ tầng cụm công nghiệp hoặc tranh chấp thương mại, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.