TÌNH HUỐNG SỐ 119: HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP TỈNH CHẤM TRƯỢT ĐỀ TÀI CÔNG NGHỆ CỦA DOANH NGHIỆP DO ĐỊNH KIẾN CÁ NHÂN – KHIẾU NẠI Ở ĐÂU?

TÌNH HUỐNG SỐ 119: HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP TỈNH CHẤM TRƯỢT ĐỀ TÀI CÔNG NGHỆ CỦA DOANH NGHIỆP DO ĐỊNH KIẾN CÁ NHÂN – KHIẾU NẠI Ở ĐÂU?

Trong hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, một đề tài có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để chuẩn bị. Doanh nghiệp bỏ tiền, huy động chuyên gia, xây dựng mô hình thử nghiệm và kỳ vọng được Nhà nước hỗ trợ để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Thế nhưng, nếu kết quả đánh giá của Hội đồng khoa học bị chi phối bởi định kiến cá nhân, thiếu minh bạch hoặc không tuân thủ quy trình, doanh nghiệp có thể đứng trước một nghịch lý: sản phẩm khoa học chưa được đánh giá đúng nhưng cơ hội tiếp cận nguồn lực công lại đã bị mất.

Vấn đề đặt ra không phải là doanh nghiệp có quyền “đòi Hội đồng chấm lại điểm” hay không, mà là: kết quả đánh giá đó có phải là quyết định hành chính hoặc một căn cứ để ban hành quyết định hành chính hay không; cơ quan nào là người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại; doanh nghiệp phải chứng minh sự thiếu khách quan như thế nào; và có thể yêu cầu đánh giá lại bởi một Hội đồng khác hay không.

Đặc biệt, pháp luật hiện hành yêu cầu hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải được tổ chức theo những nguyên tắc nhất định; trong khi Luật Khiếu nại đặt ra cơ chế để tổ chức, cá nhân yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi khi có căn cứ cho rằng quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống giả định dưới đây để tìm ra giải pháp vừa đúng pháp luật, vừa bảo vệ tính công bằng của hoạt động đánh giá khoa học.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Giả định Công ty Công nghệ A, tỉnh C, là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ môi trường.

Công ty xây dựng đề tài:

“Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ xử lý nước thải thông minh sử dụng hệ thống cảm biến và trí tuệ nhân tạo.”

Đề tài có:

• nhóm nghiên cứu gồm các kỹ sư và chuyên gia;
• mô hình thử nghiệm;
• kết quả nghiên cứu bước đầu;
• hồ sơ kỹ thuật;
• khả năng ứng dụng vào sản xuất;
• phương án thương mại hóa.

Công ty A nộp hồ sơ tham gia tuyển chọn nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp tỉnh.

Hồ sơ được đưa ra trước Hội đồng khoa học và công nghệ để đánh giá.

Kết quả:

Đề tài bị đánh giá không đạt.

Công ty A cho rằng kết quả này bất thường vì:

• một thành viên Hội đồng từng có tranh chấp với lãnh đạo Công ty;
• thành viên này đưa ra nhiều nhận xét mang tính cá nhân;
• một số tiêu chí trong hồ sơ không được phản biện đầy đủ;
• Công ty không được giải thích rõ cách tính điểm;
• một số nhận xét của Hội đồng không phù hợp với tài liệu kỹ thuật trong hồ sơ;
• doanh nghiệp không được cung cấp đầy đủ thông tin về quá trình đánh giá.

Công ty A cho rằng:

“Đề tài không trượt vì chất lượng khoa học mà vì định kiến cá nhân.”

Doanh nghiệp muốn khiếu nại và đề nghị:

1. xem xét lại kết quả;
2. xác minh tính khách quan của Hội đồng;
3. loại thành viên có xung đột lợi ích nếu có căn cứ;
4. tổ chức đánh giá lại;
5. thành lập Hội đồng khác hoặc Hội đồng độc lập để phản biện lại hồ sơ.

Câu hỏi:

Doanh nghiệp phải gửi đơn khiếu nại ở đâu?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Trước hết phải áp dụng đúng pháp luật hiện hành

Tại thời điểm hiện nay, căn cứ chính là Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/10/2025. Luật Khoa học và Công nghệ số 29/2013/QH13 đã hết hiệu lực kể từ thời điểm luật mới có hiệu lực, trừ một số trường hợp chuyển tiếp được quy định tại Điều 73.

Luật mới điều chỉnh cả:

• nghiên cứu khoa học;
• phát triển công nghệ;
• ứng dụng và chuyển giao công nghệ;
• đổi mới sáng tạo;
• khởi nghiệp sáng tạo;
• nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đây là điểm cần sửa trong toàn bộ chuỗi bài của anh nếu các tình huống được xây dựng theo pháp luật hiện hành năm 2026.

2. Hoạt động khoa học không thể được đánh giá tùy tiện

Luật hiện hành đặt hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong một khuôn khổ quản lý nhà nước nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Luật cũng xác định nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ là những hoạt động thuộc phạm vi điều chỉnh của luật.

Điều này rất quan trọng.

Một Hội đồng khoa học có quyền đánh giá chuyên môn.

Nhưng:

Đánh giá chuyên môn không đồng nghĩa với quyền đánh giá tùy tiện.

Nếu quy trình tuyển chọn, đánh giá có tiêu chí, thành phần, trình tự và phương thức làm việc được pháp luật hoặc quy định chuyên ngành xác định, các chủ thể tham gia phải tuân thủ quy trình đó.

3. “Tôi không đồng ý với điểm số” chưa đủ để khiếu nại

Đây là điểm doanh nghiệp phải đặc biệt lưu ý.

Không nên viết đơn theo kiểu:

“Hội đồng chấm sai vì tôi cho rằng đề tài của tôi rất tốt.”

Lập luận này yếu.

Doanh nghiệp cần chứng minh sai phạm hoặc bất thường trong quá trình đánh giá.

Ví dụ:

Vấn đề về thành viên Hội đồng

• có quan hệ lợi ích với đối tượng cạnh tranh;
• có xung đột lợi ích;
• có quan hệ cá nhân đặc biệt với người bị đánh giá;
• có lợi ích trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến kết quả.

Vấn đề về quy trình

• không đánh giá theo tiêu chí đã công bố;
• bỏ qua tài liệu quan trọng;
• áp dụng tiêu chí không có trong hồ sơ;
• không tuân thủ quy trình làm việc;
• không bảo đảm điều kiện họp hoặc biểu quyết theo quy định áp dụng.

Vấn đề về nội dung

• nhận xét sai sự thật;
• cho rằng doanh nghiệp không có công nghệ trong khi hồ sơ có tài liệu chứng minh;
• đánh giá sai số liệu kỹ thuật;
• mâu thuẫn giữa nhận xét và tiêu chí chấm điểm.

Đây mới là những điểm cần đưa vào đơn khiếu nại.

4. Hội đồng khoa học có phải là “cơ quan ra quyết định” không?

Không nhất thiết.

Đây là điểm rất quan trọng về thủ tục.

Trong nhiều cơ chế tuyển chọn nhiệm vụ khoa học, Hội đồng có vai trò tư vấn, đánh giá, chấm điểm; còn người đứng đầu cơ quan quản lý nhà nước mới là chủ thể ra quyết định hành chính cuối cùng.

Ngay trong Luật Khoa học và Công nghệ 2013 trước đây, Điều 20 đã quy định người đứng đầu cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ thành lập Hội đồng tuyển chọn; Hội đồng thực hiện chức năng tư vấn và chịu trách nhiệm về việc tư vấn.

Do đó, trong tình huống thực tế phải xác định chính xác:

Hội đồng chỉ ra kết quả tư vấn?

hay

cơ quan quản lý đã ban hành quyết định hành chính dựa trên kết quả đó?

Hai trường hợp này có ý nghĩa khác nhau khi xác định đối tượng và người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại.

5. Vậy doanh nghiệp khiếu nại ở đâu?

Câu trả lời pháp lý chính xác là:

Khiếu nại lần đầu đến người đã ban hành quyết định hành chính hoặc người có hành vi hành chính bị khiếu nại, theo Luật Khiếu nại.

Luật Khiếu nại 2011 điều chỉnh việc khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính khi người khiếu nại cho rằng quyết định hoặc hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Vì vậy, nếu:

Hội đồng chỉ tư vấn

nhưng:

Giám đốc Sở/cơ quan quản lý khoa học và công nghệ hoặc người có thẩm quyền ban hành quyết định không tuyển chọn đề tài,

thì doanh nghiệp cần tập trung khiếu nại quyết định hành chính của chủ thể có thẩm quyền, đồng thời trình bày rõ các sai phạm trong quá trình đánh giá của Hội đồng là căn cứ làm cho quyết định đó bị ảnh hưởng.

Không nên đơn giản ghi:

“Khiếu nại Hội đồng khoa học.”

mà không xác định quyết định/hành vi hành chính cụ thể.

6. Có thể yêu cầu thành lập Hội đồng khác không?

Có thể đề nghị, nhưng cần diễn đạt đúng.

Doanh nghiệp không nên viết:

“Tôi có quyền yêu cầu Nhà nước phải thành lập Hội đồng mới.”

Cách này quá tuyệt đối.

Nên viết:

“Đề nghị cơ quan có thẩm quyền xác minh tính khách quan của Hội đồng; trường hợp phát hiện thành viên có xung đột lợi ích, vi phạm quy trình hoặc kết quả đánh giá không bảo đảm khách quan, đề nghị xem xét tổ chức đánh giá lại theo quy định, trong đó có việc thành lập Hội đồng khác nếu pháp luật và quy trình chuyên ngành cho phép.”

Cách lập luận này chặt chẽ hơn.

7. “Định kiến cá nhân” phải được biến thành chứng cứ

Đây là phần khó nhất.

Doanh nghiệp không nên chỉ viết:

“Ông X ghét tôi.”

Phải chứng minh bằng:

• email;
• tin nhắn;
• phát biểu tại cuộc họp;
• biên bản họp;
• tài liệu thể hiện quan hệ lợi ích;
• bằng chứng về xung đột trước đó;
• nhận xét có tính xúc phạm hoặc không liên quan chuyên môn;
• sự khác biệt bất thường giữa tiêu chí và điểm số;
• tài liệu chứng minh Hội đồng bỏ qua dữ liệu quan trọng.

Cảm nhận về thiên vị là điểm xuất phát.

Chứng cứ về thiên vị mới là cơ sở pháp lý.

8. Luật Khiếu nại tạo cơ chế xác minh và đối thoại

Theo quy định tại Điều 5,điểm c khoản 2 Điều 14 Luật Khiếu nại 2011, quy định người giải quyết khiếu nại có trách nhiệm xác minh nội dung khiếu nại; trước khi ra quyết định giải quyết khiếu nại phải tổ chức đối thoại trong những trường hợp luật định. Kết quả đối thoại là một trong các căn cứ giải quyết khiếu nại.

Đây chính là cơ chế doanh nghiệp có thể tận dụng.

Doanh nghiệp có thể đưa ra:

Hồ sơ đề tài → tiêu chí chấm → phiếu đánh giá → nhận xét của Hội đồng → chứng cứ về xung đột lợi ích → yêu cầu xác minh.

Mục tiêu không phải là:

“Xin chấm cho chúng tôi đạt.”

Mà là:

“Xin kiểm tra xem quá trình đánh giá có khách quan, đúng quy trình và đúng tiêu chí hay không.”

9. Khiếu nại không đồng nghĩa với “ép Hội đồng chấm lại theo ý doanh nghiệp”

Đây là ranh giới rất quan trọng.

Cơ quan giải quyết khiếu nại không có nghĩa vụ biến mình thành một Hội đồng khoa học để quyết định:

“Đề tài này phải được 85 điểm thay vì 65 điểm.”

Vấn đề pháp lý trọng tâm là:

Quy trình đánh giá có hợp pháp không?

Người đánh giá có đủ điều kiện không?

Có xung đột lợi ích không?

Tiêu chí có được áp dụng đúng không?

Quyết định hành chính dựa trên kết quả đó có hợp pháp không?

Nếu có vi phạm, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét biện pháp khắc phục phù hợp theo quy định chuyên ngành.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Khoa học cần phản biện, nhưng phản biện không được biến thành định kiến

Một đề tài khoa học không cần Hội đồng phải đồng ý với tác giả.

Ngược lại, phản biện khoa học phải có quyền:

• nghi ngờ;
• đặt câu hỏi;
• chỉ ra điểm yếu;
• yêu cầu chứng minh;
• phản bác phương pháp.

Nhưng:

Phản biện khoa học phải dựa trên chuyên môn, không dựa trên cảm tình cá nhân.

2. Doanh nghiệp cũng phải học cách chấp nhận phản biện

Không phải cứ bị chấm thấp là bị đối xử bất công.

Có thể:

• công nghệ chưa đủ mới;
• phương pháp nghiên cứu chưa thuyết phục;
• khả năng ứng dụng thấp;
• dự toán chưa hợp lý;
• năng lực nhóm nghiên cứu chưa đáp ứng;
• mục tiêu quá tham vọng.

Vì vậy, doanh nghiệp phải tự hỏi:

“Chúng tôi đang phản đối một kết quả khoa học, hay đang phản đối một quy trình đánh giá thiếu công bằng?”

Hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

“ĐỪNG KHIẾU NẠI BẰNG CẢM XÚC – HÃY KHIẾU NẠI BẰNG HỒ SƠ.”

Tôi đề xuất doanh nghiệp thực hiện 7 bước:

Bước 1 – Lấy toàn bộ hồ sơ đánh giá

Yêu cầu và lưu giữ các tài liệu mà pháp luật/quy chế chuyên ngành cho phép tiếp cận:

• kết quả chấm;
• nhận xét;
• tiêu chí;
• biên bản;
• thông báo kết quả;
• quyết định hành chính liên quan.

Bước 2 – Xác định chính xác “đối tượng khiếu nại”

Không ghi chung chung:

“Khiếu nại Hội đồng.”

Phải xác định:

quyết định nào?

ngày nào?

ai ban hành?

hành vi nào?

Bước 3 – Lập “Bảng đối chiếu 3 cột”

Tiêu chí	Hội đồng đánh giá	Chứng cứ phản bác
Tính mới	Không đạt	Bằng sáng chế/tài liệu nghiên cứu
Khả năng ứng dụng	Thấp	Kết quả thử nghiệm
Phương pháp	Không phù hợp	Tài liệu chuyên môn
Nhân lực	Không đáp ứng	Hồ sơ chuyên gia
Hiệu quả	Không rõ	Mô hình tính toán

Đây là cách biến khiếu nại từ cảm xúc thành lập luận khoa học.

Bước 4 – Tách riêng vấn đề “chuyên môn” và “xung đột lợi ích”

Đừng trộn tất cả thành một.

Hai nhóm yêu cầu:

1. Đánh giá khoa học có chính xác không?
2. Người đánh giá có bảo đảm tính khách quan không?

Bước 5 – Đề nghị xác minh độc lập

Đề nghị cơ quan có thẩm quyền:

• xác minh thành phần Hội đồng;
• xác minh xung đột lợi ích;
• kiểm tra quy trình;
• kiểm tra việc áp dụng tiêu chí;
• xem xét tổ chức đánh giá lại nếu có căn cứ.

Bước 6 – Khiếu nại đúng cấp

Nếu quyết định do người đứng đầu cơ quan quản lý cấp tỉnh ban hành, doanh nghiệp thực hiện khiếu nại lần đầu theo đúng chủ thể có thẩm quyền theo Luật Khiếu nại.

Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết lần đầu hoặc hết thời hạn mà không được giải quyết, doanh nghiệp có thể xem xét khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính, tùy trường hợp và thẩm quyền. Luật Khiếu nại quy định cơ chế giải quyết lần đầu, lần hai và quyền khởi kiện theo pháp luật tố tụng hành chính.

Bước 7 – Không biến tranh chấp khoa học thành “cuộc chiến truyền thông”

Không nên ngay lập tức đăng:

“Hội đồng khoa học cấp tỉnh trù dập doanh nghiệp.”

Nên sử dụng thông điệp:

“Doanh nghiệp tôn trọng quyền phản biện khoa học và chỉ đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra tính khách quan, minh bạch và đúng quy trình của kết quả đánh giá.”

Đây là cách bảo vệ cả doanh nghiệp lẫn uy tín của hoạt động khoa học.

KẾT LUẬN

Trong tình huống này, doanh nghiệp không nên khiếu nại chỉ vì “không đồng ý với điểm số”.

Doanh nghiệp phải chứng minh rằng có căn cứ cho thấy:

quy trình đánh giá không đúng;

tiêu chí bị áp dụng không đúng;

thành viên Hội đồng có xung đột lợi ích hoặc không bảo đảm khách quan;

hoặc quyết định hành chính dựa trên kết quả đánh giá có dấu hiệu trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Đặc biệt, cần nhớ:

Hội đồng khoa học thường có chức năng tư vấn, đánh giá; không phải trong mọi trường hợp Hội đồng là chủ thể ban hành quyết định hành chính.

Vì vậy, muốn khiếu nại đúng, trước tiên phải xác định ai là người ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khiếu nại. Luật Khiếu nại là cơ sở để xác định trình tự, thẩm quyền giải quyết.

Và thông điệp của chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long:

“Khoa học cần được phản biện bằng khoa học; nhưng khi quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi một quy trình thiếu khách quan, doanh nghiệp hoàn toàn có quyền yêu cầu Nhà nước kiểm tra lại quy trình đó bằng pháp luật.”

Đừng biến khiếu nại thành cuộc chiến giữa doanh nghiệp và Hội đồng.

Hãy biến nó thành một yêu cầu chính đáng:

Minh bạch hơn – khách quan hơn – phản biện khoa học hơn – và một kết quả mà tất cả các bên đều có thể kiểm chứng.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.