TÌNH HUỐNG SỐ 400: TRƯỜNG TIỂU HỌC ÉP BUỘC PHỤ HUYNH PHẢI MUA ĐỒNG BỘ TỪ ĐỒNG PHỤC, SÁCH BÀI TẬP BỔ TRỢ, BẢO HIỂM TỰ NGUYỆN TẠI TRƯỜNG: XỬ LÝ CHẾ TÀI LẠM THU?

Bài viết thuộc chuỗi tình huống chuyên sâu tư vấn pháp luật trong lĩnh vực giáo dục

Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Đầu năm học 2026–2027, chị Nguyễn Thị A, phụ huynh có con là cháu Trần Văn B, học lớp 3 tại Trường Tiểu học X, xã Y, tỉnh Z, nhận được thông báo về các khoản cần chuẩn bị cho năm học mới.

Ngoài những nội dung phục vụ trực tiếp cho việc học tập, giáo viên chủ nhiệm gửi danh sách gồm nhiều khoản: bộ đồng phục mùa hè, đồng phục mùa đông, quần áo thể dục, áo khoác; một bộ sách bài tập, sách bổ trợ và tài liệu tham khảo; bảo hiểm tai nạn học sinh; cùng một số khoản dịch vụ khác.

Điều khiến phụ huynh bức xúc không hẳn nằm ở việc nhà trường giới thiệu các sản phẩm này, mà ở cách triển khai mang tính “đồng bộ – bắt buộc – mua tại trường”.

Chị A cho biết gia đình đã có một số bộ đồng phục của anh chị để lại vẫn còn sử dụng tốt nhưng được thông báo phải mua bộ mới để “đồng bộ toàn trường”. Một số sách bài tập bổ trợ được giáo viên đưa vào danh sách và yêu cầu học sinh phải có để làm bài. Bảo hiểm tai nạn vốn được giới thiệu là bảo hiểm tự nguyện nhưng lại xuất hiện trong tổng số tiền phụ huynh “cần nộp”.

Khi một số phụ huynh đặt câu hỏi trong nhóm lớp, họ nhận được những câu trả lời như: “Các lớp đều thực hiện như vậy”; “không mua thì con sẽ thiếu tài liệu làm bài”; hoặc “đây là chủ trương chung của trường”.

Từ một khoản tiền vài trăm nghìn đồng đối với từng gia đình, nếu nhân với hàng trăm hoặc hàng nghìn học sinh thì số tiền liên quan có thể rất lớn.

Vấn đề pháp lý được đặt ra là:

Nhà trường có quyền bắt buộc phụ huynh mua đồng phục, tài liệu bổ trợ và bảo hiểm tự nguyện tại trường hay không? Nếu biến những khoản tự nguyện thành bắt buộc thì có phải “lạm thu”? Ai phải chịu trách nhiệm và chế tài nào có thể được áp dụng?

Điều quan trọng cần khẳng định ngay là: không phải mọi khoản nhà trường triển khai đều là “lạm thu”. Muốn kết luận phải xem xét từng khoản tiền, căn cứ pháp lý, thẩm quyền quyết định, phương thức tổ chức và đặc biệt là yếu tố tự nguyện hay cưỡng ép.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Nguyên tắc đầu tiên: Trường học không phải là một “siêu thị bắt buộc”

Giáo dục là hoạt động đặc thù. Quan hệ giữa nhà trường và phụ huynh không thể bị biến thành quan hệ trong đó học sinh muốn được học tập bình thường thì gia đình phải mua một “combo” hàng hóa, dịch vụ do trường chỉ định.

Luật Giáo dục hiện hành xác lập quyền học tập của công dân, trách nhiệm của cơ sở giáo dục và những nguyên tắc quản lý hoạt động giáo dục. Luật Giáo dục 2019 đã có hiệu lực từ ngày 01/7/2020 và đến năm 2026 đã được hệ thống hóa trong Văn bản hợp nhất Luật Giáo dục.

Vì vậy, cần phân biệt:

Khoản bắt buộc theo pháp luật khác với khoản tự nguyện;

nhu cầu phục vụ giáo dục khác với hoạt động thương mại hóa môi trường học đường;

và thống nhất mẫu mã hoàn toàn khác với bắt buộc mua hàng tại một địa điểm hoặc một nhà cung cấp nhất định.

2.2. Đối với đồng phục: Trường được quy định mẫu nhưng không đồng nghĩa được độc quyền bán

Thông tư số 26/2009/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về việc mặc đồng phục và lễ phục tốt nghiệp của học sinh, sinh viên là căn cứ quan trọng.

Theo Điều 7 Thông tư này, căn cứ điều kiện của nhà trường và sự đồng thuận của cha mẹ học sinh về chủ trương, hiệu trưởng quyết định việc mặc đồng phục, kiểu dáng, màu sắc và số ngày mặc đồng phục trong tuần. Khi thay đổi kiểu dáng, màu sắc phải có sự đồng ý của Hội đồng trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh. Đồng thời, phụ huynh hoặc Ban đại diện cha mẹ học sinh tổ chức may hoặc mua đồng phục theo quy định.

Điều đó cho thấy phải phân biệt hai vấn đề:

Một là, yêu cầu học sinh mặc đồng phục theo mẫu chung của trường. Việc này có cơ sở nếu được thực hiện đúng quy định.

Hai là, bắt buộc phụ huynh phải mua bộ đồng phục do chính trường bán hoặc tại một nhà cung cấp duy nhất. Đây lại là câu chuyện khác.

Nếu phụ huynh có thể tự may hoặc mua sản phẩm đáp ứng đúng kiểu dáng, màu sắc, chất liệu và yêu cầu hợp lý của nhà trường thì về nguyên tắc không nên biến việc “thống nhất đồng phục” thành “độc quyền nơi bán đồng phục”.

Đặc biệt, nếu nhà trường thay đổi mẫu đồng phục thường xuyên, yêu cầu mua mới không cần thiết hoặc gắn việc mua đồng phục với lợi ích kinh tế của cá nhân, đơn vị nào đó thì cơ quan quản lý cần kiểm tra tính minh bạch.

Đồng phục nhằm tạo sự bình đẳng giữa học sinh, chứ không thể trở thành công cụ tạo thêm gánh nặng tài chính cho phụ huynh.

2.3. Sách giáo khoa khác hoàn toàn sách bài tập, sách bổ trợ và tài liệu tham khảo

Đây là điểm phụ huynh rất dễ nhầm lẫn.

Theo Điều 18 Điều lệ trường tiểu học ban hành kèm Thông tư số 28/2020/TT-BGDĐT, trường tiểu học sử dụng sách giáo khoa được lựa chọn theo quy định; đồng thời phải cung cấp kịp thời, đầy đủ thông tin về sách giáo khoa sử dụng tại trường để học sinh và gia đình biết.

Đáng chú ý, khoản 3 Điều 18 quy định rất rõ:

Mọi tổ chức, cá nhân không được ép buộc học sinh phải mua tài liệu tham khảo.

Quy định này được thể hiện trực tiếp trong Điều lệ trường tiểu học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng từng yêu cầu các cơ sở giáo dục tuyệt đối không ép buộc học sinh mua tài liệu tham khảo; phụ huynh và học sinh tự mua theo nhu cầu thực tế.

Do đó, nếu giáo viên nói:

“Không mua sách này thì không có bài làm”;

“Cả lớp phải mua đủ bộ”;

“Nhà trường đã đặt rồi nên phụ huynh phải đóng tiền”;

hoặc biến tài liệu tham khảo thành điều kiện thực tế để học sinh hoàn thành nhiệm vụ bắt buộc, thì dù văn bản sử dụng chữ “tự nguyện”, bản chất của việc triển khai vẫn cần được kiểm tra.

Không thể có chuyện “tự nguyện trên giấy nhưng bắt buộc trong lớp học”.

2.4. Bảo hiểm tự nguyện: Đã gọi là tự nguyện thì phụ huynh phải thực sự có quyền nói “không”

Ở đây cần đặc biệt tránh nhầm lẫn giữa bảo hiểm y tế học sinh theo pháp luật về bảo hiểm y tế với các sản phẩm bảo hiểm tai nạn, bảo hiểm thân thể hoặc bảo hiểm thương mại tự nguyện.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế năm 2024 đã có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.

Trong khi đó, bảo hiểm tai nạn học sinh thuộc nhóm sản phẩm bảo hiểm tự nguyện. Nguyên tắc tự nguyện đối với bảo hiểm toàn diện học sinh đã được ghi nhận trong các quy định và hướng dẫn về loại hình bảo hiểm này.

Vì vậy, nếu trường thông báo:

“Bảo hiểm tự nguyện: 150.000 đồng/học sinh”

nhưng lại cộng sẵn vào tổng tiền phải nộp, giao chỉ tiêu 100% cho giáo viên chủ nhiệm, gây áp lực đối với gia đình không tham gia hoặc làm phụ huynh hiểu rằng đây là nghĩa vụ bắt buộc thì chữ “tự nguyện” đã bị vô hiệu hóa trên thực tế.

Phụ huynh phải được cung cấp đầy đủ thông tin và được quyền lựa chọn tham gia hoặc không tham gia đối với sản phẩm bảo hiểm tự nguyện.

2.5. Khi nào có thể xem xét dấu hiệu “lạm thu”?

“Lạm thu” là cách gọi phổ biến trong đời sống và truyền thông. Khi xử lý pháp lý, cơ quan chức năng phải xác định chính xác hành vi vi phạm cụ thể, chứ không chỉ căn cứ vào tên gọi “lạm thu”.

Dấu hiệu đáng lưu ý xuất hiện khi cơ sở giáo dục:

• tự đặt ra khoản thu không có căn cứ hoặc không đúng thẩm quyền;
• biến khoản tự nguyện thành bắt buộc;
• ép mua hàng hóa, tài liệu hoặc dịch vụ không bắt buộc;
• không công khai hoặc không minh bạch thu – chi;
• lợi dụng Ban đại diện cha mẹ học sinh để triển khai khoản thu mà trường không được phép thu;
• gắn việc đóng tiền với đánh giá, đối xử hoặc quyền lợi học tập của học sinh;
• thu tiền nhưng không xuất chứng từ, không giải trình được mục đích hoặc dòng tiền.

Điều cần nhấn mạnh là không thể chỉ nhìn vào số tiền lớn hay nhỏ để xác định lạm thu.

Một khoản chỉ 100.000 đồng nhưng không có căn cứ, bị cưỡng ép đối với 1.000 học sinh vẫn là vấn đề cần kiểm tra.

2.6. Chế tài đối với hành vi thu tiền không đúng quy định

Một căn cứ trực tiếp là Điều 32 Nghị định số 04/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục.

Theo khoản 2 Điều 32, hành vi thu các khoản không đúng quy định của cấp có thẩm quyền có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng.

Không dừng lại ở tiền phạt.

Khoản 4 Điều 32 còn quy định biện pháp khắc phục hậu quả là buộc trả lại số tiền đã thu và chịu mọi chi phí tổ chức trả lại đối với hành vi thu khoản tiền không đúng quy định. Nếu không thể thực hiện việc trả lại thì pháp luật còn có cơ chế xử lý đối với số tiền thu được do hành vi vi phạm.

Như vậy, tư duy:

“Thu sai rồi cùng lắm rút kinh nghiệm”

là không chính xác.

Nếu đủ căn cứ xác định vi phạm, ngoài trách nhiệm quản lý, kiểm điểm hoặc kỷ luật người liên quan, còn có thể phát sinh xử phạt hành chính và nghĩa vụ hoàn trả khoản tiền đã thu.

Cũng cần lưu ý mức phạt cụ thể phải được xác định theo chủ thể vi phạm, tính chất hành vi và các quy định chung của Nghị định; không nên máy móc kết luận mọi phản ánh của phụ huynh đều đương nhiên bị phạt 20 triệu đồng.

2.7. Ai chịu trách nhiệm: Giáo viên chủ nhiệm, hiệu trưởng hay Ban đại diện cha mẹ học sinh?

Không thể mặc nhiên đẩy toàn bộ trách nhiệm cho giáo viên chủ nhiệm.

Cần truy ngược “chuỗi quyết định”:

Ai đề xuất khoản thu?

Ai phê duyệt?

Ai lựa chọn nhà cung cấp?

Ai quyết định giá?

Ai yêu cầu giáo viên triển khai?

Tiền chuyển vào tài khoản nào?

Có hóa đơn, chứng từ hay không?

Có khoản chiết khấu, hoa hồng hoặc lợi ích nào phát sinh hay không?

Nếu giáo viên chỉ truyền đạt quyết định của lãnh đạo thì phải xác định trách nhiệm quản lý của người ra chủ trương.

Ngược lại, nếu giáo viên tự ý tổ chức thu, ép học sinh mua tài liệu thì trách nhiệm cá nhân cũng phải được xem xét.

Ban đại diện cha mẹ học sinh cũng không thể trở thành một “cánh tay nối dài để hợp thức hóa khoản thu”.

Một khoản thu trái quy định không thể trở thành hợp pháp chỉ vì được đưa ra họp và có nhiều phụ huynh giơ tay đồng ý.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Điều nguy hiểm nhất không phải vài trăm nghìn đồng mà là sự mất niềm tin

Phụ huynh gửi con vào trường học với một niềm tin rất đặc biệt.

Họ tin rằng nhà trường đặt lợi ích của trẻ em lên trước lợi ích kinh tế.

Vì thế, chỉ cần xuất hiện nghi ngờ rằng đồng phục, sách bổ trợ hay bảo hiểm được triển khai vì hoa hồng hoặc lợi ích vật chất, quan hệ nhà trường – gia đình rất dễ rạn nứt.

Một khi phụ huynh bắt đầu đặt câu hỏi:

“Trường giới thiệu thứ này vì con tôi cần, hay vì có người được hưởng lợi?”

thì uy tín giáo dục đã bị tổn thương.

3.2. “Lòng tham vật chất” phải được ngăn chặn ngay từ cơ chế quản trị

Không nên vội vàng quy kết cá nhân khi chưa có chứng cứ.

Nhưng quản trị giáo dục phải nhận diện một nguy cơ rất thực tế: lợi ích vật chất có thể len vào những hoạt động tưởng như bình thường nhất của nhà trường.

Một bộ đồng phục lời 30.000 đồng có vẻ nhỏ.

Một cuốn sách bổ trợ chiết khấu 10% có vẻ không đáng kể.

Một hợp đồng bảo hiểm có tỷ lệ hỗ trợ kinh phí nhất định cũng có vẻ bình thường.

Nhưng khi nhân với hàng nghìn học sinh, lợi ích kinh tế có thể trở thành động lực khiến “khuyến khích” dần biến thành “vận động”, rồi từ “vận động” thành “bắt buộc”.

Đây chính là nơi quản trị phải đi trước.

Đừng chỉ chống lòng tham bằng đạo đức; hãy thiết kế cơ chế khiến lòng tham không có cơ hội biến thành quyền lực.

3.3. Đừng để đứa trẻ trở thành “con tin tâm lý” giữa phụ huynh và nhà trường

Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng.

Phụ huynh có quyền phản ánh.

Nhà trường có quyền giải trình.

Cơ quan quản lý có quyền thanh tra.

Nhưng học sinh hoàn toàn không có lỗi.

Không được để xảy ra tình trạng trẻ không mua sách bổ trợ thì bị giáo viên nhắc trước lớp; không mua đồng phục mới thì bị nhìn khác biệt; cha mẹ phản ánh khoản thu thì con bị chú ý; không mua bảo hiểm tự nguyện thì học sinh cảm thấy mình là người “không chấp hành”.

Những hành vi tưởng nhỏ như vậy có thể tạo ra áp lực tâm lý rất lớn đối với trẻ tiểu học.

Mọi tranh chấp tài chính của người lớn phải dừng lại trước cổng tâm hồn trẻ em.

3.4. Quản trị rủi ro tài sản cá nhân của phụ huynh

Ở góc độ gia đình, phụ huynh cũng cần thay đổi một thói quen: không đóng tiền chỉ vì thấy thông báo trong nhóm lớp.

Trước một khoản thu chưa rõ, phụ huynh nên xác định ba vấn đề:

Khoản này bắt buộc hay tự nguyện?

Căn cứ pháp lý hoặc quyết định nào cho phép thu?

Nếu tự nguyện, tôi có quyền không tham gia mà con vẫn được bảo đảm quyền học tập bình thường hay không?

Phụ huynh cũng nên lưu giữ thông báo thu tiền, phiếu thu, hóa đơn, ảnh chụp nội dung nhóm lớp và tài liệu liên quan.

Đây không phải biểu hiện của sự “đối đầu với giáo viên”, mà là một kỹ năng quản trị rủi ro tài sản cá nhân.

3.5. Tinh thần “hòa giải xóm giềng” cần được đưa vào văn hóa trường học

Trong cộng đồng truyền thống, khi hàng xóm có mâu thuẫn, người có uy tín thường khuyên hai bên ngồi lại, nói rõ vấn đề trước khi biến bất đồng nhỏ thành xung đột lớn.

Quan hệ phụ huynh – nhà trường cũng vậy.

Không phải cứ nghi ngờ lạm thu là lập tức quay video, đăng mạng xã hội và gọi tên giáo viên.

Nhưng cũng không thể lấy hai chữ “tập thể” hay “vì nhà trường” để buộc phụ huynh im lặng.

Cách xử lý tốt nhất là:

Đối thoại trước – giải trình rõ – sửa sai nhanh – thanh tra khi cần – xử lý nghiêm nếu có lợi ích bất chính.

Hòa giải không đồng nghĩa với bỏ qua vi phạm.

Hòa giải đúng nghĩa là giải quyết xung đột nhưng vẫn bảo vệ nguyên tắc pháp luật.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo quan điểm của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, để xử lý tận gốc tình trạng lạm thu hoặc “tự nguyện giả – bắt buộc thật”, không nên chỉ xử lý từng vụ việc sau khi phụ huynh phản ánh mà phải xây dựng cơ chế phòng ngừa từ đầu.

Giải pháp thứ nhất: Công khai “bản đồ các khoản thu” ngay đầu năm học

Nhà trường nên công khai từng khoản theo ba nhóm:

Nhóm A – khoản phải thực hiện theo quy định pháp luật;

Nhóm B – khoản dịch vụ có căn cứ và điều kiện triển khai cụ thể;

Nhóm C – khoản hoàn toàn tự nguyện.

Với nhóm tự nguyện phải ghi rõ:

“Phụ huynh có quyền tham gia hoặc không tham gia; việc không tham gia không ảnh hưởng đến quyền học tập và quyền lợi của học sinh.”

Chỉ một câu như vậy có thể loại bỏ phần lớn sự mập mờ.

Giải pháp thứ hai: Tách quyền quy định mẫu đồng phục khỏi quyền bán đồng phục

Nhà trường có thể công khai mẫu, màu sắc, chất liệu, logo, yêu cầu kỹ thuật.

Sau đó phụ huynh được quyền lựa chọn nơi may hoặc mua sản phẩm đáp ứng yêu cầu.

Nếu tổ chức mua chung để giảm giá thì phải bảo đảm công khai, tự nguyện, minh bạch, tránh tạo độc quyền cho một nhà cung cấp.

Đồng phục phải phục vụ giáo dục về nề nếp, không được biến thành hoạt động kinh doanh trá hình.

Giải pháp thứ ba: Chấm dứt cơ chế “bán sách qua áp lực bài tập”

Giáo viên tuyệt đối không nên biến sách bổ trợ thành điều kiện để học sinh hoàn thành nhiệm vụ bắt buộc khi tài liệu đó thuộc nhóm tham khảo.

Điều lệ trường tiểu học đã quy định rõ không được ép buộc học sinh mua tài liệu tham khảo.

Nếu giới thiệu tài liệu, giáo viên cần nói rõ mục đích, tính chất tham khảo và quyền lựa chọn của gia đình.

Đặc biệt, không nên có bất kỳ cơ chế lợi ích kinh tế nào khiến người giới thiệu sách được hưởng lợi từ số lượng sách học sinh mua.

Giải pháp thứ tư: Bảo hiểm tự nguyện phải trả lại đúng nghĩa hai chữ “tự nguyện”

Nhà trường có thể tuyên truyền về lợi ích của bảo hiểm phù hợp quy định nhưng không nên biến giáo viên chủ nhiệm thành nhân viên bán bảo hiểm.

Không giao chỉ tiêu tỷ lệ tham gia.

Không công khai danh sách học sinh chưa mua để gây áp lực.

Không cộng tiền bảo hiểm tự nguyện vào một “tổng khoản bắt buộc”.

Không làm phụ huynh hiểu rằng không mua bảo hiểm sẽ ảnh hưởng đến việc học của con.

Và đặc biệt phải phân biệt rõ BHYT theo pháp luật về bảo hiểm y tế với bảo hiểm tai nạn hoặc sản phẩm bảo hiểm thương mại tự nguyện.

Giải pháp thứ năm: Thiết lập cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích

Mọi hợp đồng hoặc thỏa thuận liên quan đến cung cấp đồng phục, sách, tài liệu, bảo hiểm và dịch vụ cho số lượng lớn học sinh phải được kiểm soát chặt chẽ.

Cần làm rõ:

Nhà cung cấp được lựa chọn bằng cách nào?

Giá thị trường bao nhiêu?

Có chiết khấu hay không?

Chiết khấu thuộc về ai?

Có cá nhân trong trường có quan hệ lợi ích với nhà cung cấp hay không?

Nếu có nguồn tiền hỗ trợ hợp pháp cho hoạt động của trường thì được hạch toán, công khai và sử dụng như thế nào?

Minh bạch chính là vaccine tốt nhất chống lại lòng tham vật chất trong môi trường giáo dục.

Giải pháp thứ sáu: Xử lý phản ánh theo “5 bước”, không biến trường học thành chiến trường

Khi nghi ngờ có lạm thu, phụ huynh nên đi theo trình tự:

Bước 1: Yêu cầu giáo viên hoặc nhà trường giải thích khoản thu và căn cứ thực hiện.

Bước 2: Đề nghị Ban giám hiệu đối thoại, công khai văn bản, chứng từ và tính chất bắt buộc/tự nguyện.

Bước 3: Nếu chưa được giải quyết thỏa đáng, phản ánh đến cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền.

Bước 4: Trường hợp có dấu hiệu vi phạm về tài chính, đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, thanh tra và xử lý.

Bước 5: Nếu phát hiện dấu hiệu chiếm đoạt, tư lợi hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm thì chuyển thông tin, tài liệu đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét theo pháp luật.

Điều cần tránh là chưa xác minh đầy đủ đã đưa tên tuổi giáo viên, hiệu trưởng lên mạng xã hội và kết luận họ “tham ô”, “ăn chặn”, “nhận hoa hồng”. Việc phản ánh sai sự thật có thể tạo ra một tranh chấp pháp lý khác.

Giải pháp thứ bảy: Nếu thu sai – phải trả lại, xin lỗi và sửa cơ chế

Khi cơ quan có thẩm quyền xác định khoản thu trái quy định, vấn đề không nên kết thúc bằng câu:

“Nhà trường nghiêm túc rút kinh nghiệm.”

Điều 32 Nghị định 04/2021/NĐ-CP đã đặt ra chế tài đối với việc thu khoản không đúng quy định và biện pháp buộc trả lại số tiền đã thu.

Nếu sai thì phải sửa.

Nếu thu sai thì phải hoàn trả theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Nếu cá nhân vi phạm thì xem xét trách nhiệm cá nhân.

Nếu cơ chế quản trị tạo ra vi phạm thì phải sửa cơ chế.

Nếu có dấu hiệu vụ lợi thì phải làm rõ dòng tiền.

Đó mới là cách xử lý có tác dụng phòng ngừa.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Một ngôi trường tốt không được đo bằng việc học sinh có mặc những bộ đồng phục mới giống hệt nhau hay không.

Cũng không được đo bằng việc 100% học sinh mua cùng một bộ sách bổ trợ hoặc 100% phụ huynh tham gia một sản phẩm bảo hiểm tự nguyện.

Một ngôi trường tốt trước hết phải là nơi trẻ em được tôn trọng, phụ huynh được minh bạch thông tin và người thầy không bị đặt vào những quan hệ lợi ích vật chất không đáng có.

Đồng phục có thể giống nhau, nhưng hoàn cảnh kinh tế của mỗi gia đình không giống nhau.

Một khoản vài trăm nghìn đồng với gia đình này có thể nhỏ, nhưng với người lao động đang nuôi ba đứa con ăn học lại là một khoản phải cân nhắc.

Bởi vậy, đừng biến hai chữ “tự nguyện” thành chiếc áo khoác bên ngoài của sự bắt buộc.

Đừng biến Ban đại diện cha mẹ học sinh thành công cụ hợp thức hóa những khoản mà nhà trường không được phép thu.

Đừng để lòng tham vật chất, dù chỉ bắt đầu từ một khoản chiết khấu rất nhỏ, phá vỡ niềm tin mà người dân dành cho giáo dục.

Và cũng đừng để sự bức xúc của phụ huynh biến thành cuộc chiến trên mạng xã hội trước khi đối thoại và pháp luật có cơ hội lên tiếng.

Pháp luật là “lá chắn vững chắc” để ngăn chặn lạm thu; tâm lý – giáo dục – quản trị là “chìa khóa nhân văn” để giữ gìn quan hệ giữa gia đình và nhà trường.

Một nền giáo dục tử tế phải bắt đầu từ một nguyên tắc rất giản dị:

Khoản nào bắt buộc – phải có căn cứ.

Khoản nào tự nguyện – phải thực sự được quyền từ chối.
Khoản nào đã thu – phải công khai, minh bạch.
Và lợi ích của trẻ em phải luôn đứng trước lợi ích vật chất của người lớn.

Căn cứ pháp lý trọng tâm

1. Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 và văn bản hợp nhất Luật Giáo dục hiện hành.
2. Thông tư số 28/2020/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ trường tiểu học, đặc biệt Điều 18 về sách giáo khoa, tài liệu tham khảo; trong đó quy định không được ép buộc học sinh mua tài liệu tham khảo.
3. Thông tư số 26/2009/TT-BGDĐT quy định về việc mặc đồng phục và lễ phục tốt nghiệp của học sinh, sinh viên.
4. Các quy định của Bộ GDĐT về quản lý, sử dụng xuất bản phẩm tham khảo trong cơ sở giáo dục; Bộ GDĐT đã yêu cầu không ép buộc học sinh mua tài liệu tham khảo.
5. Nghị định số 04/2021/NĐ-CP, đặc biệt Điều 32 về vi phạm quy định thu, chi tài chính của cơ sở giáo dục: hành vi thu khoản không đúng quy định của cấp có thẩm quyền có thể bị phạt từ 10–20 triệu đồng, đồng thời bị buộc hoàn trả khoản tiền thu sai theo quy định.
6. Nghị định số 238/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 03/9/2025, quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.
7. Pháp luật hiện hành về bảo hiểm y tế, trong đó Luật số 51/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế có hiệu lực từ ngày 01/7/2025; cần phân biệt chế độ BHYT với các sản phẩm bảo hiểm tai nạn thương mại tự nguyện.

Lưu ý: Tên nhân vật, trường học và địa danh trong tình huống trên đều được giả định nhằm phục vụ mục đích tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật; không nhằm phản ánh hoặc quy kết hành vi của bất kỳ cá nhân, cơ sở giáo dục cụ thể nào.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.