TÌNH HUỐNG SỐ 95: TRƯỜNG HỌC PHẠT TIỀN HỌC SINH NÓI TỤC: GIÁO DỤC HAY LẠM QUYỀN?

Việc xây dựng một môi trường học đường văn minh, không nói tục chửi thề là mục tiêu chính đáng của mọi cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, cách thức để đạt được mục tiêu đó lại bộc lộ tư duy và tầm vóc của người làm quản lý. Khi một trường học tự ý ban hành quy định “phạt tiền” đối với hành vi vi phạm nội quy của học sinh, họ đã bước qua lằn ranh của phương pháp sư phạm để lấn sân sang lĩnh vực chế tài hành chính của cơ quan công quyền.

Hãy cùng phân tích sự việc này dưới góc độ pháp luật và quản trị giáo dục để bóc trần những “bẫy lạm thu” núp bóng kỷ luật.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Văn phòng tư vấn pháp luật tiếp nhận phản ánh từ nhiều phụ huynh của một trường THCS với nội dung như sau:

• Sự việc: Nhằm chấn chỉnh tình trạng học sinh sử dụng ngôn từ thiếu chuẩn mực, Ban giám hiệu nhà trường đã tự ý ban hành một quy định nội bộ và áp dụng cho toàn thể các lớp: Bất kỳ học sinh nào bị phát hiện nói bậy, nói tục sẽ bị phạt 50.000 đồng/lần.
• Quá trình thực thi: Số tiền phạt này sẽ do Ban cán sự lớp thu, sau đó nộp vào “quỹ lớp” để sử dụng cho các hoạt động liên hoan, mua sắm cuối kỳ. Chỉ trong một tuần đầu áp dụng, có những học sinh cá biệt đã phải nộp tới 300.000 đồng tiền phạt.
• Tranh chấp phát sinh: Phụ huynh vô cùng bức xúc, cho rằng nhà trường không có quyền “móc túi” phụ huynh cho những vi phạm của con trẻ trên lớp. Giáo viên chủ nhiệm thì lập luận rằng tiền này “vào quỹ lớp chứ thầy cô không tư lợi” nên việc này là hoàn toàn bình thường, cốt để các em “xót tiền mà sợ”.

2. Góc nhìn Pháp lý 

Việc nhà trường tự ý ban hành chế tài phạt tiền đối với học sinh là một văn bản trái pháp luật hoàn toàn, vô hiệu ngay từ khi ban hành do vi phạm nghiêm trọng các đạo luật sau:

Thứ nhất, lạm quyền và vi phạm thẩm quyền xử phạt (Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, sửa đổi 2025):

• Trọng tâm điều luật (Điều 21 và Điều 38 đến Điều 51): Pháp luật quy định “Phạt tiền là một trong những hình thức xử phạt vi phạm hành chính”. Việc ra quyết định xử phạt tiền chỉ được thực hiện bởi “những người có thẩm quyền quản lý hành chính nhà nước” (như Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, Lực lượng Công an, Thanh tra chuyên ngành…).
• Áp dụng vào tình huống: Cơ sở giáo dục, Hiệu trưởng hay Giáo viên chủ nhiệm tuyệt đối không có tư cách pháp nhân và không có thẩm quyền pháp lý để ban hành hoặc áp dụng chế tài “phạt tiền” đối với công dân (ở đây là học sinh). Hành vi tự ý đặt ra mức phạt 50.000 đồng là hành vi chiếm quyền của cơ quan nhà nước.

Thứ hai, áp dụng sai hình thức kỷ luật học sinh (Luật Giáo dục 2019, sửa đổi 2025):

• Trọng tâm điều luật (Khoản 4 Điều 83): Luật Giáo dục quy định quyền của người học”Được học tập trong môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.”. Việc kỷ luật học sinh phải tuân thủ mục tiêu, nguyên lý giáo dục, chỉ được phép sử dụng các biện pháp giáo dục kỷ luật tích cực (nhắc nhở, khiển trách, tạm dừng học tập ở trường…).
• Áp dụng vào tình huống: Pháp luật giáo dục hoàn toàn không có bất kỳ điều khoản nào cho phép dùng tiền để xử lý vi phạm đạo đức, nội quy của học sinh. Việc dùng tiền để phạt vừa sai luật, vừa vi phạm nguyên tắc phi thương mại trong giáo dục công lập.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị 

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục:

Việc dùng chế tài tiền tệ trái thẩm quyền pháp luật trong môi trường sư phạm là một bước lùi thảm hại về triết lý giáo dục. Thay vì dạy trẻ hiểu tại sao nói tục là hành vi thiếu văn hóa, nhà trường lại gửi đi một thông điệp vô cùng độc hại: “Chỉ cần có tiền, em có quyền nói bậy”. Những học sinh con nhà khá giả sẵn sàng nộp tiền để được… nói tục cho thỏa mãn. Sự trừng phạt bằng tiền không làm trẻ tốt lên, mà chỉ biến những vi phạm đạo đức thành một cuộc giao dịch sòng phẳng mang tính “mua bán lỗi lầm”.

Về khía cạnh Quản trị học đường:

Dưới lớp vỏ bọc “kỷ luật răn đe”, quy định này thực chất tạo ra một bẫy biến tướng quỹ lớp. Tiền phạt được hợp thức hóa thành quỹ tiêu xài của lớp, vô hình trung kích thích việc cán sự lớp đi “rình rập” bạn bè để thu tiền, phá vỡ tinh thần đoàn kết học đường. Đây là hành vi lạm thu, bóc lột tài chính của phụ huynh (vì học sinh không làm ra tiền, người nộp phạt thực chất là cha mẹ các em).

4. Giải pháp toàn diện 

Để chấm dứt ngay lập tức quy định phản giáo dục này và khôi phục kỷ cương pháp lý, Chuyên gia kiến nghị áp dụng quy trình xử lý 3 bước sau:

Bước 1 – Phụ huynh phản đối và phong tỏa nộp phạt:

Ban đại diện cha mẹ học sinh cần lập tức phát thông báo yêu cầu tất cả phụ huynh ngừng nộp khoản “tiền phạt” này. Gửi văn bản kiến nghị trực tiếp lên Hiệu trưởng, trích dẫn rõ Luật Xử lý vi phạm hành chính để chứng minh nhà trường đã vượt quá thẩm quyền.

Bước 2 – Kích hoạt quy trình thanh tra buộc trường hủy bỏ nội quy thu tiền sai luật:

Nếu nhà trường không rút lại quy định, phụ huynh làm đơn phản ánh gửi đến Thanh tra Phòng Giáo dục và Đào tạo. Thanh tra Giáo dục sẽ vào cuộc, ra quyết định buộc nhà trường phải lập tức bãi bỏ nội quy phạt tiền trái luật. Đồng thời, yêu cầu giáo viên chủ nhiệm phải xuất toán, hoàn trả 100% số tiền đã thu của học sinh từ trước đến nay. Hiệu trưởng phải chịu hình thức kiểm điểm, khiển trách vì để xảy ra tình trạng lạm thu và ban hành nội quy trái pháp luật.

Bước 3 – Thay thế bằng “Kỷ luật tích cực”:

Nhà trường phải xây dựng lại bộ quy tắc ứng xử nội bộ, thay thế tiền phạt bằng các hình thức lao động công ích phù hợp với lứa tuổi: Học sinh vi phạm nói tục sẽ phải trực nhật lớp thêm 1 tuần, phải viết bản tự kiểm điểm, phải xuống thư viện đọc và tóm tắt một cuốn sách về đạo đức ứng xử, hoặc phải hỗ trợ các phong trào của Đoàn/Đội. Đó mới là sức mạnh thực sự của giáo dục.

Thông điệp đúc kết: “Tiền bạc không bao giờ mua được nhân cách, và càng không thể dùng làm công cụ để trừng phạt học sinh. Giáo dục bằng sự cưỡng ép tài chính là sự bất lực của phương pháp, chỉ có sự thấu cảm và những bài học kỷ luật tích cực mới đủ sức uốn nắn những tâm hồn đang lớn.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.