CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG QUẢN LÝ TEM ĐIỆN TỬ RƯỢU VÀ THUỐC LÁ: BƯỚC TIẾN CHÍNH SÁCH, TÂM LÝ BẢO VỆ VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI

CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG QUẢN LÝ TEM ĐIỆN TỬ RƯỢU VÀ THUỐC LÁ: BƯỚC TIẾN CHÍNH SÁCH, TÂM LÝ BẢO VỆ VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI

ThS. Nguyễn Hữu Long

Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục

Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Dưới góc độ chuyên môn về Pháp lý, Tâm lý ứng xử và Giáo dục cộng đồng, việc Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 93/2026/TT-BTC ngày 01 tháng 7 năm 2026 quy định việc in, phát hành, quản lý và sử dụng tem điện tử rượu và tem điện tử thuốc lá (có hiệu lực từ ngày 01/07/2026) không đơn thuần là một thao tác nghiệp vụ quản lý thuế hay hải quan. Đây là một bước chuyển biến quan trọng trong tiến trình minh bạch hóa thị trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hình thành thói quen tiêu dùng văn minh, thượng tôn pháp luật.

Dưới đây là những nội dung pháp lý trọng tâm của Thông tư 93/2026/TT-BTC cùng những phân tích đa chiều dưới góc nhìn pháp lý, tâm lý xã hội và giáo dục.

I. NHỮNG ĐIỂM MỚI VÀ QUY ĐỊNH TRỌNG TÂM CỦA THÔNG TƯ 93/2026/TT-BTC

1. Bản chất và công nghệ nhận diện tem điện tử (Điều 3)

• Khái niệm & Nhận diện: Tem điện tử rượu và tem điện tử thuốc lá là loại tem có dấu hiệu nhận biết bằng mắt thường, tích hợp mã QR chứa thông tin, dữ liệu phục vụ việc đọc, tra cứu, xác thực qua phương tiện kỹ thuật phù hợp. Dữ liệu tem được đồng bộ trên Hệ thống thông tin quản lý thuế hoặc Cổng thông tin điện tử Cục Hải quan.

• Quy chuẩn kỹ thuật & Bảo an: Tem được in bằng kỹ thuật bảo vệ đặc biệt (như mực in phát quang dưới tia cực tím, hoa văn đan xoe tinh xảo, hiệu ứng ánh sáng xiên UV đối với một số loại tem rượu) nhằm chống làm giả tuyệt đối.

2. Nguyên tắc dán tem và trách nhiệm thực hiện (Điều 3)

• Quy cách dán:

o Mỗi bao thuốc lá (bao cứng/bao mềm) hoặc chai rượu (chai, hũ, bình, can, hộp, thùng) tiêu thụ trong nước hoặc nhập khẩu chỉ được dán 01 tem điện tử.

o Nơi dán phải đảm bảo nguyên tắc: khi mở bao thuốc lá hoặc nắp chai rượu thì tem sẽ bị rách và không thể tái sử dụng.

o Trường hợp sản phẩm có bọc màng bóng kính bên ngoài, tem phải được dán vào bao/chai trước khi bọc màng bóng kính.

• Đơn vị thực hiện & Thời điểm dán:

o Sản phẩm sản xuất trong nước: Thực hiện dán tem tại địa điểm sản xuất sau khi đóng gói/đóng chai và trước khi đưa đi tiêu thụ.

o Sản phẩm nhập khẩu: Thực hiện trong quá trình làm thủ tục hải quan, sau khi hoàn thành thủ tục nhưng trước khi đưa ra thị trường, hoặc thực hiện ngay tại cơ sở sản xuất ở nước ngoài trước khi nhập khẩu vào Việt Nam.

3. Phân công quản lý và phân phối tem (Điều 4, Điều 5, Điều 6)

• Cơ quan Hải quan: In, phát hành và bán tem điện tử nhập khẩu cho các doanh nghiệp, tổ chức nhập khẩu hoặc mua hàng tịch thu, bán đấu giá theo quy định.

• Cơ quan Thuế: In, phát hành và bán tem điện tử sản xuất trong nước cho các tổ chức, cá nhân có giấy phép sản xuất hợp pháp.

• Nguyên tắc quản lý dữ liệu: Nghiêm cấm mọi hành vi mua, bán, trao đổi, vay, mượn hoặc cố ý làm mất, hư hỏng tem điện tử. Mọi thông tin về tem hỏng, mất, cháy hoặc hủy phải được báo cáo điện tử về cơ quan quản lý trong thời hạn quy định (từ 03 đến 05 ngày làm việc).

4. Quyền lợi tra cứu của người tiêu dùng và chế tài xử lý (Điều 5, Điều 6, Điều 8)

• Công khai thông tin: Người tiêu dùng có thể tự quét mã QR trên sản phẩm để tra cứu, xác thực các thông tin: Tên sản phẩm, đơn vị sản xuất/nhập khẩu, mã số thuế, ngày sản xuất, số seri tem, tờ khai hải quan…

• Xử lý vi phạm: Tổ chức, cá nhân vi phạm quy định về quản lý, sử dụng, làm mất, hỏng tem hoặc không báo cáo sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định pháp luật về thuế, hóa đơn (Nghị định 125/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi).

II. BÀI PHÂN TÍCH VÀ TUYÊN TRUYỀN DƯỚI GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

1. Góc nhìn Pháp lý: SIẾT CHẶT QUẢN LÝ DỰA TRÊN NỀN TẢNG CÔNG NGHỆ SỐ

Dưới góc độ pháp lý, Thông tư 93/2026/TT-BTC thể hiện tư duy quản lý hiện đại: chuyển từ “tiền kiểm” thủ công sang “hậu kiểm” bằng dữ liệu số.

• Tính minh bạch và liên thông: Việc mã hóa dữ liệu qua mã QR và quản lý tập trung trên Hệ thống quản lý thuế / Hải quan giúp truy xuất nguồn gốc sản phẩm nhanh chóng. Điều này tạo hành lang pháp lý vững chắc để ngăn chặn hành vi trốn thuế, buôn lậu, gian lận thương mại và sản xuất hàng giả.

• Xác định rõ trách nhiệm pháp lý: Thông tư phân định rõ ràng nghĩa vụ của doanh nghiệp trong từng khâu (đăng ký kế hoạch, dán tem, truyền dữ liệu, báo cáo sự cố). Việc dán tem rách khi mở niêm phong tạo ra dấu hiệu pháp lý vật lý không thể chối cãi để người tiêu dùng và cơ quan chức năng nhận biết sản phẩm đã bị can thiệp hoặc tái sử dụng trái phép.

2. Góc nhìn Tâm lý xã hội: XÂY DỰNG NIỀM TIN VÀ ĐIỀU CHỈNH HÀNH VI TIÊU DÙNG

Ở góc độ tâm lý học hành vi, sự xuất hiện của tem điện tử có tác động sâu sắc đến tâm lý của các bên tham gia thị trường:

• Giải tỏa tâm lý lo âu của người tiêu dùng: Rượu giả, thuốc lá nhập lậu từ lâu đã là “cơn ác mộng” ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người. Việc cho phép người dân chủ động “quét mã – tra thông tin” giúp trao quyền kiểm soát cho người tiêu dùng, tạo ra tâm lý an tâm, tin tưởng khi lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

• Tác động tâm lý răn đe đối với chủ thể kinh doanh bất chính: Dữ liệu tem điện tử được lưu vết điện tử và kết nối liên thông. Sự kiểm soát chặt chẽ này làm gia tăng “chi phí rủi ro” đối với các hành vi gian lận, từ đó đánh gục ý định trục lợi bất chính ngay từ trong tư tưởng.

• Hình thành thói quen kiểm tra pháp lý: Việc quét mã QR dần trở thành một “phản xạ tiêu dùng văn minh”, giúp cộng đồng nâng cao cảnh giác và chủ động tẩy chay các sản phẩm không rõ nguồn gốc.

3. Góc nhìn Giáo dục: NÂNG CAO Ý THỨC CHẤP HÀNH PHÁP LUẬT VÀ TRÁCH NHIỆM CỘNG ĐỒNG

Giáo dục pháp luật không chỉ là dạy cho dân biết luật, mà là giúp người dân hiểu và tự giác chấp hành luật vì lợi ích của chính mình.

• Giáo dục ý thức “Thượng tôn pháp luật”: Mỗi con tem điện tử trên chai rượu, bao thuốc lá là một “thông điệp pháp lý” thu nhỏ. Doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc việc dán tem không chỉ là tuân thủ nghĩa vụ thuế, mà còn thể hiện đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội đối với sức khỏe cộng đồng.

• Tuyên truyền nhận thức về tác hại sản phẩm: Thuốc lá và rượu là những mặt hàng kinh doanh có điều kiện và chịu sự kiểm soát đặc biệt do ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe. Việc quản lý tem điện tử nghiêm ngặt góp phần hỗ trợ các chính sách phòng, chống tác hại của rượu, bia và thuốc lá, hướng tới một lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ.

III. LỜI KHUYÊN DÀNH CHO CỘNG ĐỒNG VÀ DOANH NGHIỆP

1. Đối với Doanh nghiệp, Tổ chức, Cá nhân sản xuất, nhập khẩu:

Cần chủ động nghiên cứu kỹ các quy trình đăng ký, lập kế hoạch mua tem, quy cách dán tem và truyền dữ liệu về cơ quan Thuế/Hải quan theo đúng thời hạn Thông tư 93/2026/TT-BTC quy định. Tuyệt đối không tham gia các hành vi mua bán, cho mượn tem hoặc dán tem lên hàng hóa không rõ nguồn gốc.

2. Đối với Người tiêu dùng:

Hãy là “Người tiêu dùng thông thái”! Hãy tạo cho mình thói quen kiểm tra tem niêm phong và dùng smartphone quét mã QR trước khi quyết định mua các sản phẩm rượu, thuốc lá. Khi phát hiện các sản phẩm có dấu hiệu tem giả, tem bị rách trước khi mở, hoặc thông tin tra cứu không trùng khớp, cần kiên quyết từ chối sử dụng và phản ánh cho cơ quan chức năng.

Chấp hành nghiêm túc quy định về tem điện tử là góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và toàn xã hội!

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết được phát triển dựa trên sự tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi hướng tới việc cung cấp giải pháp toàn diện về pháp lý, quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu quý độc giả hoặc tổ chức có thắc mắc cần giải đáp, xin vui lòng liên hệ:

• Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

• Hotline: 0898.627.762