TUYÊN TRUYỀN, GIÁO DỤC PHỔ BIẾN PHÁP LUẬT: NÂNG CAO AN TOÀN VÀ MINH BẠCH HỆ THỐNG TÍN DỤNG THEO LUẬT CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG 2024

TUYÊN TRUYỀN, GIÁO DỤC PHỔ BIẾN PHÁP LUẬT: NÂNG CAO AN TOÀN VÀ MINH BẠCH HỆ THỐNG TÍN DỤNG THEO LUẬT CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG 2024

Góc nhìn chuyên gia: ThS. Nguyễn Hữu Long

Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục

Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Dưới góc độ chuyên môn về Pháp lý, Tâm lý và Giáo dục, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về ngân hàng không đơn thuần là kỹ thuật lập pháp mà còn tác động trực tiếp tới niềm tin tiêu dùng, tâm lý thị trường và sự an toàn tài chính của cộng đồng. Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2024) đã mang đến nhiều điểm đổi mới mang tính đột phá nhằm tăng cường năng lực phòng ngừa rủi ro, hạn chế sở hữu chéo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền.

Dưới đây là phân tích chuyên sâu về những điểm mới cốt lõi của Luật Các tổ chức tín dụng 2024 so với quy định cũ, giúp cộng đồng và doanh nghiệp nắm vững để thực hiện đúng pháp luật:

I. THẮT CHẶT HẠN CHẾ CẤP TÍN DỤNG VÀ SIẾT CHẶT BÀI TOÁN SỞ HỮU CHÉO (ĐIỀU 134, 135, 136, 137)

Tâm lý trục lợi và thao túng vốn trong hệ thống ngân hàng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các rủi ro hệ thống. Hiện tượng “ngân hàng sân sau” hay sở hữu chéo từng khiến dòng vốn bị chi phối bởi một nhóm cổ đông lớn, gây rủi ro đe dọa an toàn toàn hệ thống. Nhằm triệt tiêu gốc rễ của tình trạng này, Luật 2024 đã bổ sung và thắt chặt các quy định:

1. Mở rộng đối tượng không được cấp tín dụng (Điều 134):

• Quy định: Luật mở rộng mạng lưới người có liên quan không được cấp tín dụng, bao gồm: cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em của thành viên Hội đồng quản trị (HĐQT), Hội đồng thành viên (HĐTV), Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó giám đốc) và các chức danh tương đương của TCTD.

• Phân tích: Việc mở rộng diện không được cấp tín dụng giúp loại bỏ triệt để sơ hở “ủy thác” hay đứng tên hộ người thân, ngăn chặn dòng vốn chảy vào các doanh nghiệp “gà nhà” của ban lãnh đạo ngân hàng.

2. Siết chặt việc cấp tín dụng để góp vốn, mua cổ phần (Điều 135):

• Quy định: Luật cấm TCTD cấp tín dụng cho khách hàng để góp vốn, mua cổ phần của chính TCTD đó; đồng thời không được cấp tín dụng trên cơ sở nhận bảo đảm bằng cổ phiếu của chính TCTD hoặc của công ty con/công ty liên kết của TCTD đó.

• Phân tích: Quy định này chặn đứng tình trạng “tăng vốn ảo” (dùng tiền vay của chính ngân hàng để mua cổ phiếu của ngân hàng đó nhằm nâng vốn điều lệ) và nguy cơ rủi ro dây chuyền khi giá cổ phiếu ngân hàng biến động.

3. Lộ trình giảm giới hạn cấp tín dụng (Điều 136):

• Quy định: Dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng và người có liên quan tại ngân hàng thương mại được siết chặt theo lộ trình giảm dần từng năm từ 2024 đến 2029 (xuống mức tối đa 10% vốn tự có đối với một khách hàng và 15% đối với khách hàng và người có liên quan từ ngày 01/01/2029).

• Phân tích: Việc đưa ra lộ trình giảm từ từ giúp doanh nghiệp và ngân hàng không bị “sốc” thanh khoản, đồng thời phân tán rủi ro tín dụng, buộc ngân hàng phải mở rộng dòng vốn cho nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ thay vì tập trung quá nhiều vốn vào một vài tập đoàn lớn.

4. Công khai thông tin cổ đông sở hữu từ 1% vốn điều lệ (Điều 49):

• Quy định: Cổ đông sở hữu từ 1% vốn điều lệ trở lên của TCTD phải thực hiện cung cấp thông tin về họ tên, mã số định danh, người có liên quan… để TCTD niêm yết công khai.

• Phân tích: Quy định tăng cường tính minh bạch này giúp cơ quan quản lý và thị trường dễ dàng nhận diện nhóm cổ đông lớn đứng sau chi phối, loại bỏ tình trạng che giấu sở hữu cổ phần qua nhiều cá nhân nhỏ lẻ.

II. CƠ CHẾ “CAN THIỆP SỚM” – ĐIỂM TỰA TÂM LÝ VÀ GIẢI PHÁP NGĂN NGỪA RỦI RO TỪ SỚM (CHƯƠNG IX, TỪ ĐIỀU 156 ĐẾN ĐIỀU 161)

Một trong những bước tiến mang tính giáo dục và phòng ngừa cao của Luật 2024 là hoàn thiện định chế Can thiệp sớm – chuyển trạng thái quản lý từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”:

1. Xây dựng phương án khắc phục từ trước (Điều 143, 156):

Ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải chủ động xây dựng phương án khắc phục sự cố dự kiến để sẵn sàng kích hoạt ngay khi xuất hiện dấu hiệu suy yếu tài chính.

2. Kích hoạt can thiệp sớm linh hoạt (Điều 156):

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) sẽ xem xét áp dụng can thiệp sớm khi TCTD rơi vào các trường hợp:

• Số lỗ lũy kế lớn hơn 15% giá trị vốn điều lệ/vốn được cấp và các quỹ dự trữ.

• Vi phạm tỷ lệ an toàn vốn hoặc tỷ lệ khả năng chi trả kéo dài.

• Xếp hạng tín nhiệm dưới mức trung bình theo quy định của NHNN.

• Bị rút tiền hàng loạt.

3. Hệ thống biện pháp hỗ trợ và hạn chế (Điều 157, 158):

TCTD thuộc diện can thiệp sớm sẽ chịu sự giám sát chặt chẽ: bắt buộc cắt giảm chi phí hoạt động, dừng chia cổ tức/lợi nhuận, hạn chế tăng trưởng tín dụng. Đồng thời, TCTD nhận được các cơ chế hỗ trợ tái cơ cấu nợ, vay hỗ trợ thanh khoản để nhanh chóng khôi phục trạng thái an toàn.

III. QUY ĐỊNH CỤ THỂ VỀ ỨNG PHÓ TÌNH TRẠNG RÚT TIỀN HÀNG LOẠT (CHƯƠNG XI, TỪ ĐIỀU 191 ĐẾN ĐIỀU 195)

Tâm lý đám đông khi xuất hiện thông tin thất thiệt thường dẫn đến hiện tượng rút tiền hàng loạt (bank-run), đe dọa trực tiếp an toàn hệ thống ngân hàng. Luật 2024 đã bổ sung riêng Chương XI quy định quy trình xử lý khủng hoảng truyền thông và thanh khoản:

1. Hành động khẩn cấp của TCTD (Điều 191):

Khi xảy ra tình trạng bị rút tiền hàng loạt, TCTD phải báo cáo ngay lập tức cho NHNN, đồng thời kích hoạt ngay phương án khắc phục tình huống khẩn cấp: ngừng chia cổ tức bằng tiền mặt, tạm dừng hoặc hạn chế cấp tín dụng, tập trung mọi nguồn lực để chi trả cho người gửi tiền.

2. Công cụ hỗ trợ thanh khoản tối đa từ Nhà nước (Điều 192, 193, 194):

TCTD bị rút tiền hàng loạt được mở rộng tối đa các kênh hỗ trợ thanh khoản:

• Được phép bán giấy tờ có giá cho NHNN trên thị trường mở với lãi suất 0%.

• Thực hiện các giao dịch ngoại tệ để đáp ứng nhu cầu chi trả.

• Được vay đặc biệt từ NHNN, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, Ngân hàng Hợp tác xã và các TCTD khác với lãi suất ưu đãi (có thể đến 0%).

IV. LUẬT HÓA CÁC QUY ĐỊNH XỬ LÝ NỢ XẤU VÀ TÀI SẢN BẢO ĐẢM (CHƯƠNG XII, TỪ ĐIỀU 196 ĐẾN ĐIỀU 209)

Luật 2024 đã kế thừa, hoàn thiện và nâng cấp nhiều quy định hiệu quả từ Nghị quyết số 42/2017/QH14 trước đây thành các điều khoản chính thức trong Luật:

1. Minh bạch hóa việc mua bán nợ xấu (Điều 198, 199):

TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức mua bán và xử lý nợ có quyền bán nợ xấu và tài sản bảo đảm. Giá bán có thể cao hơn hoặc thấp hơn dư nợ gốc tùy theo thỏa thuận thị trường.

2. Mở rộng quyền thế chấp cho bên mua nợ (Điều 200):

Bên mua khoản nợ xấu từ TCTD (mà khoản nợ đó có tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất) được quyền nhận thế chấp và đăng ký thế chấp chính tài sản đó, giải quyết dứt điểm vướng mắc pháp lý kéo dài nhiều năm qua.

3. Thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm (Điều 203):

Số tiền thu được từ xử lý tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được ưu tiên thanh toán theo thứ tự rõ ràng: (1) Chi phí bảo quản, thu giữ và xử lý tài sản; (2) Án phí, lệ phí và các khoản thuế trực tiếp liên quan đến chuyển nhượng tài sản; (3) Nghĩa vụ nợ gốc và lãi cho TCTD; (4) Các nghĩa vụ tài chính khác.

4. Chuyển nhượng dự án bất động sản là tài sản bảo đảm (Điều 204):

Cho phép TCTD, công ty quản lý tài sản (VAMC), công ty mua bán nợ chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án bất động sản là tài sản bảo đảm để thu hồi nợ mà không bắt buộc áp dụng quy định về điều kiện chủ thể kinh doanh bất động sản đối với bên chuyển nhượng.

V. THÔNG ĐIỆP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VÀ KHUYẾN NGHỊ CỘNG ĐỒNG

Từ góc độ tâm lý – giáo dục cộng đồng, ThS. Nguyễn Hữu Long gửi gắm đến người dân và doanh nghiệp:

1. Đối với người gửi tiền: Cần giữ tâm lý bình tĩnh, sáng suốt trước các tin đồn thất thiệt. Luật Các TCTD 2024 đã thiết lập “màng bọc” pháp lý đa tầng (từ Can thiệp sớm, Kiểm soát đặc biệt đến Vay đặc biệt thanh khoản 0%) để bảo vệ an toàn hệ thống và bảo đảm tối đa quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền trong mọi tình huống.

2. Đối với Quản trị TCTD & Doanh nghiệp: Cần chủ động rà soát lại cơ cấu cổ đông, hạn mức cấp tín dụng, mối quan hệ người có liên quan và xây dựng các phương án khắc phục rủi ro đúng chuẩn mực. Sự minh bạch và tuân thủ không chỉ là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc mà còn là chìa khóa vàng để xây dựng uy tín bền vững trên thị trường.

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết được phát triển dựa trên sự tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi hướng tới việc cung cấp giải pháp toàn diện về pháp lý, quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu quý độc giả hoặc tổ chức có thắc mắc cần giải đáp, xin vui lòng liên hệ:

• Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

• Hotline: 0898.627.762