LUẬT GIÁ SỐ 16/2023/QH15: ĐỘT PHÁ MINH BẠCH VÀ TỐI ƯU HÓA LỢI ÍCH CHO NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP

LUẬT GIÁ SỐ 16/2023/QH15: ĐỘT PHÁ MINH BẠCH VÀ TỐI ƯU HÓA LỢI ÍCH CHO NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giá cả là thước đo phản ánh sức khỏe nền kinh tế và ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền, chất lượng cuộc sống của từng gia đình cũng như sự sống còn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trước đây, sự chồng chéo giữa pháp luật về giá với các luật chuyên ngành cùng cơ chế quản lý chưa thực sự linh hoạt đã tạo ra không ít “điểm nghẽn”, khiến chi phí tuân thủ gia tăng, gây tâm lý bất an cho thị trường.

Chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2024, Luật Giá 2023 (Luật số 16/2023/QH15) được Quốc hội thông qua chính là một bước tiến quan trọng, giải quyết triệt để các bất cập này. Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những điểm cốt lõi nhất của Luật Giá 2023 và mang đến những định hướng hành động thiết thực cho cộng đồng.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” KINH ĐIỂN TRONG QUẢN LÝ VÀ GIAO DỊCH GIÁ

Thực tế giao dịch trên thị trường thời gian qua cho thấy nhiều tổ chức, cá nhân rơi vào những hoàn cảnh vướng mắc, dở khóc dở cười liên quan đến giá và thẩm định giá:

Câu chuyện phí dịch vụ công chứng, đấu giá và dịch vụ công: Chị Thanh Hà (Quảng Trị) khi đi thực hiện thủ tục công chứng hợp đồng đất đai hay đấu giá tài sản thường lúng túng trước các khoản thu bị nhập nhằng giữa “thù lao”, “phí” và “giá dịch vụ”. Việc thiếu công khai, chuẩn hóa làm người dân chịu tâm lý e ngại, sợ bị “thổi giá” hoặc thu chênh lệch không rõ ràng.

Câu chuyện rủi ro trong thẩm định giá tài sản: Anh Minh Tuấn, Giám đốc một doanh nghiệp tư nhân, chia sẻ nỗi trăn trở khi thuê thẩm định giá tài sản để vay vốn ngân hàng: “Chúng tôi lo ngại nhất là chứng thư thẩm định giá thiếu tính độc lập, hoặc quy trình thẩm định kéo dài, báo cáo thẩm định thiếu minh bạch khiến ngân hàng từ chối, gây lỡ dở cơ hội kinh doanh.”

Tâm lý bất an của thị trường: Khi giá cả nguyên vật liệu, hàng hóa thiết yếu biến động bất ngờ mà thiếu đi công tác tổng hợp, dự báo bài bản, tâm lý găm hàng, đầu cơ hoặc hoang mang dễ lan rộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống dân sinh.

Tâm lý chung của người dân và cộng đồng doanh nghiệp là mong muốn một thị trường minh bạch, bình đẳng, có dự báo rõ ràng và loại bỏ các chi phí ẩn. Luật Giá 2023 ra đời chính là “cứu cánh” nhằm tái cấu trúc và giải tỏa hoàn toàn các điểm nghẽn này.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ LUẬT GIÁ 2023

Luật Giá 2023 đặt ra hành hành pháp lý toàn diện, đồng bộ hóa quy định giá từ trung ương đến địa phương và thống nhất với các luật chuyên ngành. Dưới đây là các nội dung cốt lõi nhất người dân và doanh nghiệp cần nắm vững:

1. Chuẩn hóa dịch vụ thẩm định giá và siết chặt tiêu chuẩn hành nghề

Luật Giá 2023 nâng cao tính chuyên nghiệp và trách nhiệm pháp lý của các tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ thẩm định giá:

Điều kiện doanh nghiệp (Điều 49): Doanh nghiệp thẩm định giá phải có ít nhất 05 thẩm định viên về giá đăng ký hành nghề chính thức. Đối với công ty TNHH 2 thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần, tổng số vốn góp của các thẩm định viên phải chiếm trên 50% vốn điều lệ.

Tiêu chuẩn người lãnh đạo (Điều 51): Người đại diện theo pháp luật, Giám đốc/Tổng giám đốc phải là thẩm định viên về giá và có từ đủ 36 tháng kinh nghiệm làm thẩm định viên.

Tính độc lập và bảo vệ người tiêu dùng (Điều 47, 53): Thẩm định viên có quyền độc lập về chuyên môn; doanh nghiệp thẩm định giá phải mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp hoặc trích lập dự phòng rủi ro nhằm bồi thường thiệt hại cho khách hàng nếu vi phạm hợp đồng hoặc gây thiệt hại do sai phạm.

2. Minh bạch hóa Thẩm định giá của Nhà nước (Điều 59 – 64)

Tiêu chuẩn hóa Hội đồng thẩm định giá (Điều 60): Hội đồng phải có tối thiểu 03 thành viên. Đặc biệt, từ ngày 01/01/2026, ít nhất 50% thành viên Hội đồng (bao gồm Chủ tịch) phải có chứng nhận chuyên môn về giá/thẩm định giá (giai đoạn chuyển tiếp từ 01/07/2024 đến 31/12/2025 yêu cầu ít nhất 01 thành viên có chứng nhận chuyên môn).

Nguyên tắc đa số và bảo lưu ý kiến: Hội đồng làm việc tập thể, quyết định theo đa số. Thành viên có quyền bảo lưu ý kiến bằng văn bản, giúp đảm bảo tính khách quan, công tâm, tránh tình trạng áp đặt cá nhân khi xử lý tài sản công.

3. Xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá và Đột phá chuyển đổi số (Điều 38, 55)

Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá (Điều 38): Do Bộ Tài chính thống nhất quản lý, kết nối với dữ liệu địa phương và các Bộ ngành. Thông tin từ hệ thống này là nguồn dữ liệu chính thức phục vụ quản lý nhà nước và nhu cầu tra cứu của xã hội.

Bắt buộc cập nhật Chứng thư thẩm định giá (Điều 55): Mọi chứng thư thẩm định giá phát hành phải được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá (trừ tài sản thuộc bí mật nhà nước). Quy định này giúp triệt tiêu tình trạng “chứng thư ma”, gian lận hoặc phát hành chứng thư lùi ngày.

4. Thống nhất tên gọi, chuyển “phí/thù lao” sang “giá dịch vụ” theo cơ chế thị trường (Điều 73)

Luật Giá 2023 sửa đổi, bổ sung hàng loạt Luật chuyên ngành (Công chứng, Đấu giá tài sản, Đường sắt, Bảo vệ môi trường…):

Thay thế thuật ngữ “thù lao công chứng” thành “giá dịch vụ theo yêu cầu liên quan đến việc công chứng” (UBND cấp tỉnh quy định giá tối đa; tổ chức công chứng tự xác định giá cụ thể niêm yết công khai) (khoản 9 Điều 73).

Chuyển “thù lao đấu giá” thành “giá dịch vụ đấu giá” (khoản 10 Điều 73).

Quy định giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; giá dịch vụ bến xe, cảng biển… được định giá theo pháp luật về giá, phản ánh đúng chi phí thực tế hợp lý.

5. Công khai vi phạm và cơ chế xử lý nghiêm minh (Điều 72)

Tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về giá, thẩm định giá không chỉ bị xử lý kỷ luật, phạt tiền hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự mà còn bị công khai thông tin vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật Giá 2023 không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thuần túy mà còn chứa đựng triết lý quản trị công hiện đại và giá trị tâm lý – giáo dục xã hội sâu sắc:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Giải tỏa sự hoang mang, củng cố niềm tin thị trường

Sự bất bạch về giá và nỗi lo sợ bị thao túng giá luôn gây ra “tâm lý phòng vệ” tiêu cực ở người tiêu dùng và nhà đầu tư. Khi Luật Giá 2023 bắt buộc niêm yết công khai, minh bạch hóa cơ sở dữ liệu quốc gia và công khai các doanh nghiệp vi phạm, người dân sẽ giải tỏa được tâm lý e ngại, cảm thấy quyền lợi chính đáng của mình được pháp luật bảo vệ. Niềm tin vào sự minh bạch của thị trường từ đó được củng cố bền vững.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công & Giáo dục tinh thần tuân thủ

Về quản trị công: Luật Giá 2023 thể hiện tư duy quản trị tài chính công hiện đại – chuyển mạnh từ quản lý mệnh lệnh sang quản lý bằng dữ liệu số và công cụ thị trường. Việc chuyển các khoản phí, thù lao sang “giá dịch vụ” bù đắp chi phí hợp lý giúp các đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp công khai cạnh tranh bình đẳng về chất lượng phục vụ.

Về giáo dục tính tuân thủ: Luật quy định rõ trách nhiệm của người cung cấp thông tin tài sản (Điều 56) và trách nhiệm của thẩm định viên (Điều 47). Khách hàng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của thông tin do mình cung cấp; thẩm định viên phải độc lập, trung thực. Điều này góp phần giáo dục văn hóa ứng xử thượng tôn pháp luật, tự chịu trách nhiệm trong giao dịch kinh tế.

1. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người dân, tổ chức và cộng đồng doanh nghiệp thụ hưởng tối đa lợi ích cũng như tuân thủ đúng quy định của Luật Giá 2023, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên vàng hành động:

Đối với Doanh nghiệp Thẩm định giá – Chủ động rà soát điều kiện hành nghề: Các doanh nghiệp thẩm định giá cần khẩn trương rà soát cơ cấu vốn góp, bổ sung đủ số lượng tối thiểu 05 thẩm định viên hành nghề để hoàn thiện điều kiện kinh doanh trước mốc thời hạn chuyển tiếp 30/06/2025 (Điều 75), tránh nguy cơ bị thu hồi Giấy chứng nhận.

Đối với Người dân & Khách hàng – Khai thác hiệu quả Cơ sở dữ liệu về giá: Khi thực hiện giao dịch tài sản hoặc sử dụng dịch vụ thẩm định giá, người dân có quyền và nên chủ động tra cứu thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá để kiểm tra tính hợp pháp của chứng thư thẩm định giá, tránh sử dụng phải chứng thư giả hoặc đã hết hiệu lực.

Minh bạch thông tin tài sản khi giao kết hợp đồng: Khách hàng yêu cầu thẩm định giá cần chủ động cung cấp hồ sơ, thông tin tài sản trung thực, đầy đủ ngay từ đầu. Điều này giúp thẩm định viên đưa ra báo cáo chính xác, đồng thời bảo vệ chính khách hàng khỏi các tranh chấp pháp lý phát sinh do cố tình cung cấp sai lệch thông tin.

Giám sát việc niêm yết giá dịch vụ công chứng, đấu giá: Người dân khi đi làm các thủ tục công chứng, tham gia đấu giá… cần yêu cầu tổ chức cung cấp dịch vụ giải thích rõ các khoản giá dịch vụ và kiểm tra bảng niêm yết công khai tại trụ sở. Nếu phát hiện hành vi thu cao hơn mức giá tối đa do UBND cấp tỉnh quy định hoặc cao hơn giá niêm yết, người dân có quyền từ chối và phản ánh đến cơ quan quản lý nhà nước về giá.

Thông điệp nhân văn:

“Một chính sách pháp luật về giá tốt không chỉ nằm ở công cụ điều tiết của Nhà nước, mà phải chạm tới sự công bằng trong từng giao dịch hằng ngày của người dân. Luật Giá 2023 chính là nền tảng để tạo dựng một thị trường minh bạch, nơi niềm tin của người tiêu dùng được tôn trọng và giá trị thực của doanh nghiệp được tôn vinh.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục; Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý về giá, thẩm định giá hoặc các vấn đề pháp lý – tâm lý xã hội khác, hãy liên hệ ngay với chúng tôi:

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Số Hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.