BÀI 2 NGÀY 7-8-2026: LUẬT HỢP TÁC XÃ SỐ 17/2023/QH15: NHỮNG ĐIỂM MỚI ĐỘT PHÁ CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẬP THỂ VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI THÀNH VIÊN

LUẬT HỢP TÁC XÃ SỐ 17/2023/QH15: NHỮNG ĐIỂM MỚI ĐỘT PHÁ CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẬP THỂ VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI THÀNH VIÊN

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, kinh tế tập thể mà nòng cốt là hợp tác xã đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao đời sống cho người dân, đặc biệt là khu vực nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, Luật Hợp tác xã năm 2012 sau nhiều năm đi vào cuộc sống đã bộc lộ một số điểm hạn chế, chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ số và nhu cầu liên kết chuỗi giá trị mới.

Ngày 20/06/2023, tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2024), đánh dấu bước ngoặt cải cách thể chế kinh tế tập thể toàn diện nhất từ trước đến nay.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những điểm mới cốt lõi nhất của Luật số 17/2023/QH15 so với luật cũ và mang đến những góc nhìn thiết thực cho cộng đồng.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” CẦN THÁO GỠ

Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều mô hình kinh tế tập thể gặp khó khăn do các vướng mắc pháp lý kinh điển:

• Câu chuyện liên kết lỏng lẻo: Nhiều tổ hợp tác sản xuất nhỏ lẻ ở địa phương hình thành trên cơ sở thỏa thuận miệng, không có tư cách pháp nhân, khi xảy ra tranh chấp hoặc cần vay vốn ngân hàng, ký kết hợp đồng lớn với doanh nghiệp thì gặp vô vàn rào cản về pháp lý.
• Câu chuyện huy động vốn và công nghệ: Các hợp tác xã kiểu cũ bị giới hạn khả năng huy động vốn góp từ thành viên liên kết, thiếu cơ chế ứng dụng chuyển đổi số và theo dõi giao dịch nội bộ rõ ràng, dẫn đến sức cạnh tranh thấp trên thị trường.

Tâm lý chung của người dân và xã hội khi nhắc đến “hợp tác xã” đôi khi vẫn gắn liền với hình thức cũ kỹ, kém hiệu quả. Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15 ra đời chính là “cứu cánh” tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn này, đưa kinh tế tập thể bước sang kỷ nguyên minh bạch, hiện đại.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI CỐT LÕI SO VỚI LUẬT GỐC (LUẬT HỢP TÁC XÃ 2012)

So với Luật Hợp tác xã năm 2012, Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15 có nhiều điểm mới mang tính bước ngoặt:

1. Mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung quy định về “Tổ hợp tác”

• Điểm mới: Nếu Luật Hợp tác xã 2012 chỉ tập trung điều chỉnh hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã, thì Điều 1 Luật số 17/2023/QH15 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh đến cả tổ hợp tác.
• Theo khoản 21 Điều 4, tổ hợp tác được định nghĩa là tổ chức không có tư cách pháp nhân, được hình thành trên cơ sở hợp đồng hợp tác do ít nhất 02 thành viên tự nguyện thành lập, cùng góp vốn, góp sức lao động. Điều này tạo hành lang pháp lý chính thống, minh bạch hóa hoạt động cho hàng vạn tổ hợp tác trên cả nước.

2. Đổi mới và minh bạch hóa khái niệm “Giao dịch nội bộ” và phân định tài sản

• Điểm mới: Luật mới bổ sung chi tiết tại khoản 1 và khoản 2 Điều 4 về “Giao dịch nội bộ” và “Giao dịch bên ngoài”. Đặc biệt, khoản 12 Điều 9 và khoản 3 Điều 10 yêu cầu hợp tác xã phải theo dõi riêng các khoản doanh thu, chi phí của giao dịch nội bộ và giao dịch bên ngoài, đảm bảo quyền lợi cốt lõi cho thành viên chính thức trước khi phục vụ khách hàng bên ngoài.

3. Hoàn thiện các loại hình thành viên và quyền lợi (Chính thức và Liên kết)

• Điểm mới: Luật số 17/2023/QH15 phân định rõ ràng các nhóm thành viên tại Điều 4 (từ khoản 16 đến khoản 19): Thành viên chính thức (góp vốn, sử dụng dịch vụ và/hoặc góp sức lao động) và Thành viên liên kết (góp vốn hoặc sử dụng dịch vụ/góp sức lao động). Điều này giúp thu hút linh hoạt nguồn vốn và trí tuệ từ bên ngoài mà vẫn đảm bảo quyền chủ đạo của thành viên chính thức.

4. Đẩy mạnh chuyển đổi số và công nhận Giấy chứng nhận điện tử

• Điểm mới: Bắt kịp xu thế công nghệ số, khoản 3 và khoản 4 Điều 4 công nhận Giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã và Giấy chứng nhận đăng ký tổ hợp tác bao gồm cả bản giấy hoặc bản điện tử. Đồng thời, Điều 13 thiết lập Hệ thống thông tin quốc gia về hợp tác xã, hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước.

5. Tăng cường trách nhiệm pháp lý và các hành vi bị nghiêm cấm

• Điểm mới: Điều 7 Luật số 17/2023/QH15 quy định rất cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm đối với cơ quan quản lý nhà nước, đối với hợp tác xã/liên hiệp hợp tác xã và đối với thành viên (như kê khai không trung thực, cung cấp thông tin giả mạo để trục lợi, sử dụng nguồn lực hỗ trợ không đúng mục đích), qua đó siết chặt kỷ luật, kỷ cương pháp luật trong quản lý kinh tế tập thể.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “ĐỘNG LỰC NIỀM TIN VÀ TƯ DUY QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15 mang ý nghĩa sâu sắc về mặt tâm lý và quản trị:

1. Giải tỏa tâm lý e ngại, khơi dậy tinh thần hợp tác: Việc pháp lý hóa mô hình tổ hợp tác và bảo hộ rõ ràng quyền sở hữu tài sản, vốn, thu nhập tại Điều 5 giúp người dân xóa bỏ cảm giác bất an khi tham gia làm ăn tập thể, từ đó tự tin góp vốn, chung tay phát triển kinh tế.
2. Quản trị công minh bạch và giáo dục tinh thần tuân thủ: Quy định rõ ràng về quyền, nghĩa vụ (Điều 9, 10) cùng chế độ lưu trữ tài liệu (Điều 12) buộc ban quản trị các hợp tác xã phải vận hành theo chuẩn mực chuyên nghiệp, minh bạch tài chính, lấy sự hài lòng và lợi ích thiết thực của thành viên làm thước đo thành công.
3. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để tận dụng tối đa các cơ hội từ Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên vàng:

1. Rà soát và chuẩn hóa mô hình tổ chức: Các tổ hợp tác, hợp tác xã hiện hữu cần nhanh chóng rà soát Điều lệ, quy chế hoạt động, sổ đăng ký thành viên theo đúng quy định mới của Luật số 17/2023/QH15.
2. Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số: Tận dụng Hệ thống thông tin quốc gia về hợp tác xã để thực hiện thủ tục đăng ký trực tuyến, cập nhật thông tin minh bạch, tiết kiệm thời gian và chi phí.
3. Tách bạch tài chính nội bộ và bên ngoài: Thực hiện nghiêm túc việc theo dõi hạch toán riêng doanh thu, chi phí giao dịch nội bộ và bên ngoài nhằm bảo đảm quyền lợi tối đa cho thành viên chính thức.
4. Chủ động tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước: Nắm vững các nguyên tắc bảo đảm, hỗ trợ, ưu đãi từ Nhà nước để phát triển chuỗi giá trị sản xuất gắn liền với doanh nghiệp và thị trường.

Thông điệp nhân văn: “Kinh tế tập thể chỉ thực sự vững mạnh khi đặt quyền lợi và niềm tin của người dân lên hàng đầu. Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15 chính là nền tảng pháp lý vững chắc để các mô hình hợp tác vươn lên chuyên nghiệp, minh bạch và phát triển bền vững.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết được xây dựng dựa trên sự tham vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Mọi vướng mắc pháp lý xin liên hệ qua website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.