LUẬT SỐ 88/2025/QH15: CHUYỂN BIẾN TƯ DUY TỪ “XỬ PHẠT” SANG “GIÁO DỤC VÀ TỰ GIÁC TUÂN THỦ”

LUẬT SỐ 88/2025/QH15: CHUYỂN BIẾN TƯ DUY TỪ “XỬ PHẠT” SANG “GIÁO DỤC VÀ TỰ GIÁC TUÂN THỦ”

Tác giả và chuyên gia phân tích: ThS. Nguyễn Hữu Long

Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục

Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật – Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, pháp luật không đơn thuần là công cụ quản lý mang tính răn đe, mà cốt lõi là nền tảng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân, định hình các chuẩn mực ứng xử văn minh trong đời sống xã hội. Sự ra đời của Luật số 88/2025/QH15 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính đánh dấu bước chuyển mình quan trọng, đáp ứng đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn chuyển đổi số quốc gia, tinh gọn bộ máy và quản trị xã hội hiện đại.

Tuy nhiên, một đạo luật chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành nhận thức đúng đắn và hành vi tuân thủ tự giác của từng cá nhân trong cộng đồng. Việc tiếp cận Luật số 88/2025/QH15 vì thế không nên dừng lại ở những điều khoản kỹ thuật khô khan hay tâm lý e sợ chế tài. Dưới góc nhìn tích hợp giữa Pháp lý – Tâm lý – Giáo dục và Quản trị, bài viết này sẽ giúp cộng đồng thấu hiểu sâu sắc hơn về bản chất của những điểm mới: lấy sự minh bạch làm thước đo công bằng, lấy tinh thần giáo dục – phục hồi làm trung tâm, và coi sự tự giác của người dân là mục tiêu tối thượng của kỷ cương xã hội.

I. NGUYÊN NHÂN SỬA ĐỔI, BỔ SUNG

1. Nguyên nhân từ Bối cảnh thực tiễn và quản trị

Sự phát triển nhanh của công nghệ và giao dịch hiện đại: Các hình thức vi phạm phát sinh trên không gian mạng và môi trường số ngày càng phức tạp. Quy trình thủ tục giấy truyền thống bộc lộ nhiều bất cập, gây lãng phí thời gian và chi phí cho cả cơ quan quản lý lẫn người dân.

Yêu cầu tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số quốc gia: Lực lượng chức năng cần một hành lang pháp lý rõ ràng để vận hành hệ thống dữ liệu xử phạt điện tử, dịch vụ công trực tuyến và giảm bớt các khâu trung gian phiền hà.

Khắc phục các “lỗ hổng” và sự chồng chéo: Thực tiễn thi hành quy định cũ cho thấy một số quy định về thẩm quyền xử phạt, biên bản vi phạm, và tạm giữ phương tiện/tang vật còn chưa đồng bộ với các luật chuyên ngành khác, dẫn đến tình trạng đùn đẩy hoặc áp dụng thiếu thống nhất.

2. Nguyên nhân từ góc nhìn tâm lý và giáo dục

Thay đổi tư duy từ “Trừng phạt” sang “Giáo dục và Phục hồi”: Việc áp dụng mức phạt cứng nhắc hoặc thủ tục phức tạp dễ phát sinh tâm lý chống đối, bức xúc ở người dân. Cần sửa đổi luật để quá trình xử lý vi phạm vừa mang tính răn đe, vừa có tính thuyết phục và hỗ trợ người vi phạm nhận thức được sai lầm để tự giác sửa đổi.

II. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỐT LÕI CỦA LUẬT SỐ 88/2025/QH15

1. Pháp lý hóa toàn diện quy trình điện tử (Chuyển đổi số)

Lập biên bản và gửi quyết định xử phạt điện tử: Cho phép lập, gửi biên bản vi phạm hành chính và quyết định xử phạt qua phương tiện điện tử (email, cổng dịch vụ công, ứng dụng định danh).

Nộp phạt và quản lý dữ liệu trực tuyến: Tối ưu hóa việc nộp tiền phạt qua ngân hàng, ví điện tử, kết nối dữ liệu vi phạm với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, giúp minh bạch hóa quá trình xử lý và tránh tiêu cực.

2. Điều chỉnh và Minh bạch hóa Thẩm quyền Xử phạt

Phân định rõ thẩm quyền các chức danh: Rà soát, bổ sung và làm rõ thẩm quyền xử phạt của các lực lượng (Công an, Quản lý thị trường, Thanh tra, Chủ tịch UBND các cấp…) phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới.

Cắt giảm thủ tục trung gian: Phân cấp mạnh mẽ hơn cho cấp cơ sở (cấp xã, công an địa phương) để xử lý nhanh các vi phạm nhỏ, tránh đùn đẩy hồ sơ lên cấp trên.

3. Hoàn thiện Chế tài và Biện pháp Khắc phục Hậu quả

Linh hoạt trong áp dụng hình thức phạt: Cập nhật mức phạt tiền tối đa ở một số lĩnh vực trọng điểm nhằm đảm bảo tính răn đe tương xứng với quy mô vi phạm trong tình hình kinh tế mới.

Tối ưu hóa quy định về tạm giữ tang vật, phương tiện: Bổ sung các cơ chế linh hoạt như cho phép đặt tiền bảo lãnh hoặc giao phương tiện cho cá nhân/tổ chức tự bảo quản (trừ các trường hợp nguy hiểm), giúp tránh lãng phí, xuống cấp tài sản trong quá trình tạm giữ.

4. Gia tăng tính Nhân văn và Hỗ trợ Người vi phạm

Cơ chế nộp phạt nhiều lần/hoãn chấp hành: Mở rộng và đơn giản hóa điều kiện cho phép cá nhân có hoàn cảnh khó khăn được hoãn, giảm hoặc nộp phạt nhiều lần.

Tôn trọng quyền và nhân phẩm người vi phạm: Quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm, chuẩn mực ứng xử của lực lượng thi hành công vụ, đảm bảo quá trình xử lý tuân thủ pháp luật và tôn trọng quyền con người.

III. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Minh bạch hóa thẩm quyền và quy trình: Luật số 88/2025/QH15 tập trung làm rõ thẩm quyền xử phạt của các chức danh, tối ưu hóa quy trình thủ tục hành chính để tránh chồng chéo, nâng cao trách nhiệm thực thi của lực lượng chức năng.

Tăng cường tính hợp lý của các biện pháp chế tài: Sự điều chỉnh về mức phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả hướng tới mục tiêu đúng người, đúng vi phạm, đảm bảo tính công bằng và tính răn đe pháp lý nghiêm minh.

Tạo hành lang pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ: Pháp lý hóa các quy trình xử lý trên môi trường điện tử, giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, nộp phạt minh bạch và giảm bớt các thủ tục rườm rà.

IV. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

1. Về mặt Tâm lý:

Xử phạt không chỉ là sự trừng phạt mà là quá trình tác động vào nhận thức. Nhận thức đúng sẽ dẫn đến thái độ đúng và hành vi chuẩn mực.

Việc áp dụng chế tài minh bạch, tôn trọng nhân phẩm giúp người vi phạm giảm bớt tâm lý chống đối, dễ dàng thừa nhận sai sót và chủ động hợp tác.

2. Về mặt Giáo dục:

Pháp luật là công cụ giáo dục cộng đồng mạnh mẽ nhất. Mỗi quy định được thi hành nghiêm túc là một bài học thực tế về trách nhiệm công dân.

Cần chú trọng giáo dục pháp luật mang tính phòng ngừa (tiền kiểm) thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả (hậu kiểm).

3. Về mặt Quản trị:

Quản trị xã hội hiện đại đòi hỏi sự chuyển đổi từ “mệnh lệnh – chấp hành” sang “kiến tạo – tuân thủ tự giác”.

Việc minh bạch hóa dữ liệu và đơn giản hóa thủ tục giúp bộ máy quản lý vận hành mượt mà, giảm thiểu chi phí tuân thủ cho toàn xã hội.

V. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Đối với Cơ quan QLNN và lực lượng chức năng:

Đổi mới phương thức tuyên truyền: Chuyển từ truyền thông một chiều sang giáo dục tương tác, đưa quy định pháp luật vào các tình huống thực tế sinh động, dễ hiểu đối với từng nhóm đối tượng cộng đồng.

Nâng cao văn hóa ứng xử công vụ: Cán bộ thi hành pháp luật cần giữ vững nguyên tắc “nghiêm minh nhưng chuẩn mực”, xem quá trình xử lý vi phạm là cơ hội để hướng dẫn, giải thích cho người dân hiểu và chấp hành.

Đẩy mạnh chuyển đổi số: Đảm bảo hạ tầng công nghệ vận hành thông suốt, giúp người dân tra cứu và thực hiện nghĩa vụ nhanh chóng, công khai.

2. Đối với người dân và cộng đồng:

Chủ động tìm hiểu và nâng cao ý thức tuân thủ: Nhìn nhận việc chấp hành pháp luật không phải là sự đối phó mà là giải pháp tự bảo vệ quyền lợi, an toàn cho bản thân và gia đình.

Xây dựng văn hóa ứng xử thượng tôn pháp luật: Tạo lập thói quen tôn trọng quy tắc chung từ những hành vi nhỏ nhất trong sinh hoạt, giao thông và giao dịch hằng ngày.

Lan tỏa tinh thần tích cực: Mỗi người dân hãy là một tuyên truyền viên trong gia đình và cộng đồng, cùng góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, kỷ cương.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Pháp luật không sinh ra chỉ để xử phạt, mà cốt lõi là để bảo vệ, giáo dục và hướng con người đến những giá trị chuẩn mực. Sự nghiêm minh của Luật số 88/2025/QH15 chính là điểm tựa để xây dựng một xã hội văn minh, nơi kỷ cương song hành cùng sự thấu hiểu và lòng nhân văn.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.