Việc học sinh sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường học không chỉ vi phạm quy định của pháp luật và nội quy nhà trường mà còn đặt ra bài toán về cách thức xử lý kỷ luật. Liệu nhà trường có quyền buộc học sinh thôi học hay phải ưu tiên các biện pháp giáo dục, giúp học sinh nhận thức và sửa chữa hành vi? Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống dưới đây để tìm ra giải pháp hài hòa giữa pháp luật và giáo dục.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường THCS X, trong giờ ra chơi, một nhóm học sinh lớp 8 rủ nhau mang thuốc lá điện tử vào nhà vệ sinh của trường để cùng sử dụng. Toàn bộ hành vi đã được hệ thống camera an ninh ghi lại. Sau khi xác minh, Ban Giám hiệu mời phụ huynh đến làm việc và xem xét hình thức kỷ luật. Tuy nhiên, một số phụ huynh và giáo viên cho rằng cần đuổi học nghiêm khắc để răn đe, trong khi nhiều ý kiến khác cho rằng nhà trường phải ưu tiên giáo dục, giúp học sinh sửa chữa sai lầm thay vì tước đi quyền học tập.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về trách nhiệm của nhà trường trong việc giáo dục học sinh và cấm sử dụng thuốc lá tại cơ sở giáo dục

Theo khoản 1 Điều 82 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), nhà trường có trách nhiệm tổ chức hoạt động giáo dục, quản lý người học, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, kịp thời phối hợp với gia đình trong việc giáo dục, rèn luyện học sinh.

2. Nguyên tắc xử lý kỷ luật học sinh và áp dụng vào tình huống

Theo điểm b) khoản 1 Điều 11 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012:

“ Điều 11. Địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn

1. Địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên bao gồm:

2. a) Cơ sở y tế;

3. b) Cơ sở giáo dục, trừ các cơ sở quy định tại điểm b khoản 2 Điều này;”

Áp dụng vào tình huống:

• Học sinh đã thực hiện hành vi sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường, vi phạm quy định cấm hút thuốc tại cơ sở giáo dục.
• Nhà trường có quyền lập biên bản, xác minh sự việc thông qua hình ảnh camera, mời phụ huynh làm việc và áp dụng các biện pháp giáo dục, kỷ luật phù hợp theo quy định.
• Việc phát hiện hành vi qua camera không đồng nghĩa với việc nhà trường được quyền “đuổi học biệt tích”. Mọi quyết định kỷ luật phải bảo đảm đúng trình tự, đúng quy định và đặt mục tiêu giáo dục lên hàng đầu.

Kết luận pháp lý: Theo khoản 1 Điều 82 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và điểm b khoản 1 Điều 11 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, học sinh sử dụng thuốc lá điện tử trong trường học là hành vi vi phạm pháp luật và nội quy nhà trường. Tuy nhiên, nhà trường có trách nhiệm ưu tiên các biện pháp giáo dục, phối hợp với gia đình để giúp học sinh sửa đổi hành vi; không được tùy tiện áp dụng hình thức đuổi học trái quy định pháp luật.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

• Tâm lý nổi loạn, đua đòi tuổi dậy thì: Ở lứa tuổi THCS, nhiều học sinh dễ bị ảnh hưởng bởi bạn bè, tò mò, muốn khẳng định bản thân hoặc bắt chước các trào lưu trên mạng xã hội nên thử sử dụng thuốc lá điện tử mà chưa nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý và sức khỏe.
• Giáo dục thay vì kỳ thị: Nếu chỉ xử phạt nặng hoặc gắn “mác” học sinh hư, các em dễ mặc cảm, chống đối hoặc tái phạm. Điều quan trọng là giúp học sinh hiểu rõ tác hại của thuốc lá điện tử, nâng cao ý thức chấp hành nội quy và hình thành kỹ năng từ chối trước sự lôi kéo của bạn bè.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro học đường

• Quản trị quy chế kỷ luật mang tính giáo dục: Nhà trường cần xây dựng quy trình xử lý vi phạm theo hướng giáo dục, chuyển hóa nhận thức và hành vi thay vì đẩy học sinh ra lề xã hội. Kỷ luật phải đi kèm tư vấn tâm lý, giáo dục pháp luật và cơ hội để học sinh sửa sai.
• Phối hợp chặt chẽ với gia đình: Nhà trường cần thông tin kịp thời cho phụ huynh, thống nhất biện pháp quản lý và giáo dục học sinh cả ở trường lẫn tại gia đình; đồng thời theo dõi quá trình rèn luyện để ngăn ngừa tái phạm, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1. Bước 1 – Xử lý đúng quy định: Xác minh đầy đủ sự việc, làm việc với học sinh và phụ huynh, đánh giá nguyên nhân, mức độ vi phạm để áp dụng hình thức xử lý phù hợp, bảo đảm đúng quy định của pháp luật và quy chế nhà trường.
2. Bước 2 – Giáo dục và hỗ trợ: Tổ chức tư vấn tâm lý, tuyên truyền về tác hại của thuốc lá điện tử, yêu cầu học sinh cam kết không tái phạm và tham gia các hoạt động giáo dục kỹ năng sống, ý thức chấp hành pháp luật.
3. Bước 3 – Phòng ngừa tái diễn: Tăng cường kiểm tra các khu vực dễ phát sinh vi phạm, phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình trong quản lý học sinh; thường xuyên phổ biến kiến thức về phòng, chống thuốc lá điện tử và xây dựng môi trường học đường không khói thuốc.

Thông điệp: Kỷ luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp học sinh nhận ra sai lầm và có cơ hội sửa đổi. Một môi trường giáo dục văn minh không chỉ nghiêm minh trong xử lý vi phạm mà còn biết đồng hành, giáo dục và định hướng để mỗi học sinh trưởng thành từ chính những sai lầm của mình.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.