ĐỘT PHÁ CẢI CÁCH PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC QUỐC PHÒNG, AN NINH THEO LUẬT SỐ 98/2025/QH15: NGUYÊN TẮC VÀ LỢI ÍCH CHO CỘNG ĐỒNG

ĐỘT PHÁ CẢI CÁCH PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC QUỐC PHÒNG, AN NINH THEO LUẬT SỐ 98/2025/QH15: NGUYÊN TẮC VÀ LỢI ÍCH CHO CỘNG ĐỒNG

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh tinh gọn bộ máy, chuyển đổi số và kiện toàn địa giới hành chính, hệ thống pháp luật về quốc phòng, an ninh đòi hỏi phải có sự linh hoạt, đồng bộ và sát thực tiễn. Việc ban hành một đạo luật “một luật sửa nhiều luật” trong lĩnh vực quân sự – quốc phòng là bước đi chiến lược nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, phân cấp phân quyền cho chính quyền cơ sở.

Ngày 27/06/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật số 98/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 Luật thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh (bao gồm Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân, Luật Quân nhân chuyên nghiệp, Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật Lực lượng dự bị động viên, Luật Dân quân tự vệ, Luật Phòng thủ dân sự…). Đạo luật này đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quản lý nhà nước về quốc phòng ở địa phương.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những điểm mới cốt lõi nhất của Luật 98/2025/QH15 và mang đến những định hướng thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” TRONG CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH ĐỊA PHƯƠNG

Thực tế công tác quân sự, quốc phòng địa phương thời gian qua cho thấy không ít rào cản hành chính và vận hành:

Câu chuyện thẩm quyền cấp cơ sở: Trước đây, nhiều quyết định tuyển chọn Dân quân tự vệ, huy động phương tiện kỹ thuật dự bị hay ban bố phòng thủ dân sự cấp độ 1 phải trải qua nhiều cấp thủ tục trung gian, gây chậm trễ trong xử lý các tình huống khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh trên địa bàn xã/phường.

Câu chuyện quản lý công chức và cơ cấu cán bộ: Vị trí công tác của Ban chỉ huy quân sự cấp xã (Chỉ huy trưởng, Phó Chỉ huy trưởng, Trợ lý) chưa thực sự đồng bộ về quy chế công chức, chưa tối ưu hóa được nguồn lực đào tạo sĩ quan dự bị tại địa phương.

Tâm lý e ngại và thụ động của người dân: Người dân và doanh nghiệp đôi khi chưa hiểu rõ trách nhiệm, quyền lợi khi đăng ký nghĩa vụ quân sự, đăng ký phương tiện kỹ thuật dự bị hoặc tham gia Dân quân tự vệ, dẫn đến tâm lý thụ động hoặc lo lắng về việc gián đoạn lao động, sản xuất.

Luật số 98/2026/QH15 ra đời chính là “chìa khóa” giải quyết triệt để các vướng mắc này, tạo cơ chế pháp lý thông thoáng và bảo đảm tính chủ động cao nhất cho chính quyền cơ sở.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ LUẬT SỐ 98/2025/QH15

Luật số 98/2025/QH15 tái cấu trúc và phân cấp mạnh mẽ cho thẩm quyền của Ủy ban nhân dân và Chủ tịch UBND cấp xã, cấp tỉnh. Các điểm cốt lõi người dân và cơ quan, tổ chức cần nắm vững gồm:

1. Đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền cấp xã (UBND & Chủ tịch UBND cấp xã)

Về Dân quân tự vệ (Luật DQTV): Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp quyết định công dân thực hiện nghĩa vụ tham gia DQTV (khoản 3 Điều 10); quyết định kéo dài độ tuổi, tạm hoãn, miễn hoặc thôi thực hiện nghĩa vụ trước thời hạn; công nhận hoàn thành nghĩa vụ DQTV (các Điều 8, 11, 12, 13).

Về Phòng thủ dân sự (Luật PTDS): Chủ tịch UBND cấp xã được trao quyền ban bố, bãi bỏ phòng thủ dân sự cấp độ 1 trên địa bàn khi có sự cố, thảm họa; trực tiếp chỉ huy các lực lượng, phương tiện tại chỗ để ứng phó kịp thời (các Điều 20, 22, 33).

Về Lực lượng Dự bị động viên (Luật LLDBĐV): UBND cấp xã trực tiếp tổ chức sinh hoạt cho quân nhân dự bị đã xếp vào đơn vị DBĐV; phối hợp chuyển lệnh gọi nhập ngũ, quyết định huy động phương tiện đến từng công dân, chủ phương tiện (Điều 23, 27).

2. Chuẩn hóa vị trí việc làm và đào tạo cán bộ quân sự cấp xã

Luật sửa đổi quy định rõ Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự cấp xã là công chức, Ủy viên UBND cấp xã; Phó Chỉ huy trưởng và Trợ lý là công chức (khoản 9 Điều 10).

Yêu cầu bắt buộc: Chỉ huy trưởng, Phó Chỉ huy trưởng, Trợ lý Ban chỉ huy quân sự cấp xã phải được đào tạo ngành quân sự cơ sở trình độ cao đẳng hoặc đại học tại các nhà trường quân đội (Điều 26 Luật DQTV).

3. Linh hoạt trong huy động phương tiện và nguồn lực quốc phòng

Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định huy động quân nhân dự bị và phương tiện kỹ thuật dự bị; trường hợp đơn vị Quân đội không có người vận hành thì được quyết định huy động cả người vận hành, điều khiển phương tiện (Điều 25, 26 Luật LLDBĐV).

Ngân sách nhà nước (cấp tỉnh, cấp xã) bảo đảm chi tiết các khoản chi chế độ, chính sách, vận chuyển, giao nhận, giúp chủ phương tiện và người lao động hoàn toàn yên tâm khi thực hiện nghĩa vụ.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật số 98/2025/QH15 mang hàm lượng tri thức quản trị hiện đại và ý nghĩa tâm lý xã hội sâu sắc:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Chuyển từ “thụ động chấp hành” sang “chủ động đồng hành”

Việc giao quyền quyết định và thực thi trực tiếp cho cấp xã – cấp chính quyền gần dân nhất – giúp người dân cảm thấy minh bạch, rõ ràng trong các thủ tục đăng ký DQTV, dự bị động viên hay phòng chống thiên tai. Sự sát sao của cán bộ cơ sở giúp giải tỏa tâm lý hoang mang, hoài nghi, từ đó xây dựng niềm tin chiến lược của nhân dân vào thế trận quốc phòng toàn dân.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công & Giáo dục tinh thần tuân thủ

Về quản trị công: Đây là bài toán tối ưu hóa nguồn lực. Việc hợp nhất, tinh giản bộ máy chỉ huy (như thành lập Ban chỉ huy phòng thủ khu vực, Ban chỉ huy PTDS địa phương) và giao quyền phản ứng nhanh cho cấp xã giúp giảm tầng nấc trung gian, ứng phó “giờ vàng” cực kỳ hiệu quả trước thiên tai, thảm họa hoặc sự cố an ninh.

Về giáo dục tính tuân thủ: Luật nhấn mạnh việc công khai các quyền lợi, chế độ chính sách (phụ cấp đặc thù, hỗ trợ chi phí, bảo đảm an toàn); đồng thời làm rõ nghĩa vụ nghĩa vụ quân sự, DQTV của công dân. Điều này giáo dục ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm công dân và lòng yêu nước gắn liền với hành động cụ thể.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương triển khai hiệu quả Luật số 98/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2025), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên hành động thiết thực:

Đối với công dân trong độ tuổi nghĩa vụ/DQTV: Chủ động liên hệ Ban chỉ huy quân sự cấp xã nơi cư trú/làm việc để cập nhật thông tin đăng ký, quản lý. Việc đăng ký đầy đủ vừa là nghĩa vụ pháp lý, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng về chế độ, chính sách của bản thân.

Đối với doanh nghiệp và chủ phương tiện kỹ thuật: Cần chủ động phối hợp với cơ quan quân sự địa phương trong việc kiểm tra, đăng ký phương tiện kỹ thuật dự bị. Hãy yên tâm rằng Nhà nước có cơ chế đền bù, hỗ trợ chi phí và bảo đảm chế độ đầy đủ cho người vận hành khi được huy động.

Đối với chính quyền địa phương cấp xã: Cần khẩn trương rà soát, bố trí cán bộ Ban chỉ huy quân sự cấp xã đáp ứng chuẩn hóa trình độ cao đẳng/đại học ngành quân sự cơ sở; đồng thời xây dựng quy chế phối hợp phản ứng nhanh trong phòng thủ dân sự trên địa bàn.

Đối với công tác tuyên truyền giáo dục: Đẩy mạnh giáo dục quốc phòng và an ninh cho các đối tượng (trưởng thôn, trưởng đoàn thể, chức sắc tôn giáo…), chuyển tải quy định pháp luật bằng ngôn ngữ bình dị, dễ hiểu để mọi tầng lớp nhân dân cùng đồng thuận.

Thông điệp nhân văn:

“Quốc phòng toàn dân không phải là những khái niệm xa xôi, mà bắt đầu từ sự vững mạnh của từng thôn, xã, phường và ý thức tự giác của mỗi công dân. Luật số 98/2025/QH15 chính là chiếc cầu nối vững chắc đưa quản trị quốc phòng hòa cùng nhịp sống phát triển, an toàn và hạnh phúc của nhân dân.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi:

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.