Nghị định số 168/2026/NĐ-CP: ĐỘT PHÁ CHÍNH SÁCH DÂN SỐ – ĐẦU TƯ CHO TƯƠNG LAI MỖI GIA ĐÌNH VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA ĐẤT NƯỚC

ĐỘT PHÁ CHÍNH SÁCH DÂN SỐ – ĐẦU TƯ CHO TƯƠNG LAI MỖI GIA ĐÌNH VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA ĐẤT NƯỚC

Trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức về già hóa dân số, mức sinh thấp tại nhiều địa phương, mất cân bằng giới tính khi sinh và nhu cầu nâng cao chất lượng dân số, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 168/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Dân số. Nghị định có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai đồng bộ các chính sách về sinh con, chăm sóc người cao tuổi, sàng lọc trước sinh – sơ sinh và phát triển đội ngũ cộng tác viên dân số.

1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – KHI CHÍNH SÁCH DÂN SỐ KHÔNG CHỈ LÀ CÂU CHUYỆN SINH CON

Thực tế cho thấy, nhiều cặp vợ chồng trẻ mong muốn sinh đủ hai con nhưng vẫn chần chừ vì áp lực kinh tế, chi phí chăm sóc con nhỏ và những lo lắng về việc nuôi dạy con trong bối cảnh hiện đại. Bên cạnh đó, nhiều gia đình có người cao tuổi gặp khó khăn trong việc chăm sóc tại nhà, trong khi điều kiện tiếp cận các dịch vụ chăm sóc cộng đồng còn hạn chế.

Đồng thời, không ít trẻ em mắc bệnh bẩm sinh chỉ được phát hiện sau khi chào đời, làm giảm hiệu quả điều trị và tạo gánh nặng về tâm lý, tài chính cho gia đình. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có các chính sách dân số toàn diện, không chỉ khuyến khích sinh con mà còn bảo đảm chất lượng dân số và chăm lo an sinh xã hội.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Nghị định 168/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Dân số mà còn thể hiện sự chuyển biến trong tư duy quản trị quốc gia: lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng cuộc sống của mỗi gia đình làm nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT TỪ NGHỊ ĐỊNH 168/2026/NĐ-CP

Nghị định 168/2026/NĐ-CP cụ thể hóa nhiều chính sách mới của Luật Dân số, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng dân số và bảo đảm an sinh xã hội. Dưới đây là những nội dung nổi bật mà người dân cần quan tâm:

1. Mở rộng chính sách hỗ trợ khi sinh con

Lần đầu tiên, Nghị định quy định mức hỗ trợ tài chính tối thiểu 2 triệu đồng đối với phụ nữ sinh con thuộc một số nhóm ưu tiên như: phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ sinh sống tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế; phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Việc chi trả được thực hiện ngay khi đăng ký khai sinh trên cơ sở dữ liệu số, giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính.

2. Bảo đảm quyền lợi về nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai

Nghị định hướng dẫn cụ thể điều kiện để lao động nữ và lao động nam có vợ sinh con thứ hai được hưởng chế độ nghỉ thai sản theo quy định của Luật Dân số và pháp luật về bảo hiểm xã hội. Đồng thời, người kê khai phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực của hồ sơ, góp phần nâng cao tính minh bạch trong thực hiện chính sách.

3. Tăng cường chăm sóc người cao tuổi tại gia đình và cộng đồng

Một điểm mới đáng chú ý là việc hình thành các mô hình chăm sóc người cao tuổi tại nhà và điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng. Người cao tuổi không chỉ được hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, sinh hoạt hằng ngày mà còn được tham gia các hoạt động văn hóa, thể dục, giao lưu nhằm nâng cao đời sống tinh thần và duy trì kết nối xã hội.

4. Mở rộng chính sách sàng lọc trước sinh và sơ sinh

Nghị định quy định hỗ trợ khám sàng lọc 04 bệnh bẩm sinh trước sinh và 05 bệnh bẩm sinh ở trẻ sơ sinh, đồng thời xây dựng lộ trình để từ năm 2027 tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh đều được hưởng chính sách hỗ trợ theo quy định. Đây là bước tiến quan trọng nhằm phát hiện sớm, can thiệp sớm và nâng cao chất lượng dân số ngay từ giai đoạn đầu đời.

5. Nâng cao vị thế của đội ngũ cộng tác viên dân số

Nghị định quy định rõ tiêu chuẩn, chế độ thù lao hằng tháng đối với cộng tác viên dân số theo từng địa bàn, đồng thời giao địa phương chủ động bố trí kinh phí phù hợp. Chính sách này góp phần củng cố mạng lưới dân số cơ sở, đưa các chính sách của Nhà nước đến gần hơn với từng hộ gia đình và từng cộng đồng dân cư.

Nhìn tổng thể, Nghị định 168/2026/NĐ-CP không chỉ bổ sung các cơ chế hỗ trợ thiết thực cho người dân mà còn thể hiện định hướng chuyển từ quản lý dân số đơn thuần sang phát triển dân số toàn diện, lấy chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân làm trung tâm của chính sách.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: CHÍNH SÁCH DÂN SỐ VÌ CON NGƯỜI VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Nghị định 168/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Dân số mà còn thể hiện tư duy quản trị hiện đại, đặt con người làm trung tâm của mọi chính sách.

1. Góc nhìn tâm lý xã hội: Giảm áp lực, tăng niềm tin cho các gia đình

Những chính sách hỗ trợ sinh con, chăm sóc người cao tuổi và mở rộng sàng lọc trước sinh, sơ sinh góp phần giảm bớt áp lực tâm lý đối với các gia đình, đặc biệt là các cặp vợ chồng trẻ. Khi được Nhà nước đồng hành và hỗ trợ kịp thời, người dân sẽ có thêm niềm tin, sự an tâm để xây dựng gia đình và thực hiện trách nhiệm nuôi dạy con cái.

2. Góc nhìn giáo dục: Đầu tư cho chất lượng dân số ngay từ thế hệ tương lai

Việc khuyến khích khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh không chỉ giúp phát hiện sớm các bệnh bẩm sinh mà còn góp phần hình thành nhận thức đúng đắn về chăm sóc sức khỏe sinh sản và sức khỏe trẻ em. Đây là một giải pháp mang tính giáo dục lâu dài, hướng đến xây dựng những thế hệ khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.

3. Góc nhìn quản trị công: Chính sách nhân văn gắn với chuyển đổi số

Nghị định 168/2026/NĐ-CP đẩy mạnh ứng dụng cơ sở dữ liệu dân cư và nền tảng số trong giải quyết chính sách hỗ trợ khi sinh con, giúp giảm thủ tục hành chính, tăng tính minh bạch và bảo đảm người dân được thụ hưởng chính sách nhanh chóng, chính xác. Đây là bước chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, một chính sách dân số thành công không chỉ được đánh giá bằng số lượng trẻ được sinh ra, mà còn bằng chất lượng cuộc sống của mỗi gia đình, sự khỏe mạnh của mỗi công dân và khả năng thích ứng của xã hội trước những biến động về dân số trong tương lai.

1. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để mỗi cá nhân và gia đình thụ hưởng đầy đủ những chính sách nhân văn từ Nghị định 168/2026/NĐ-CP, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị sau:

1. Chủ động tìm hiểu và cập nhật chính sách dân số mới

Người dân nên thường xuyên theo dõi các quy định của Luật Dân số và Nghị định 168/2026/NĐ-CP để kịp thời nắm bắt quyền lợi về chế độ thai sản, hỗ trợ sinh con, khám sàng lọc trước sinh, sơ sinh cũng như các chính sách chăm sóc người cao tuổi.

2. Thực hiện đầy đủ việc khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh

Các cặp vợ chồng nên chủ động tham gia các chương trình khám sàng lọc theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Đây là giải pháp hiệu quả giúp phát hiện sớm nguy cơ bệnh bẩm sinh, bảo vệ sức khỏe của mẹ và trẻ, đồng thời nâng cao chất lượng dân số trong tương lai.

3. Quan tâm chăm sóc người cao tuổi trong gia đình và cộng đồng

Mỗi gia đình cần phát huy truyền thống hiếu kính, đồng thời tận dụng các mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng được Nhà nước khuyến khích phát triển. Sự quan tâm của gia đình kết hợp với chính sách hỗ trợ của Nhà nước sẽ góp phần giúp người cao tuổi sống khỏe mạnh, hạnh phúc và tiếp tục phát huy vai trò trong xã hội.

4. Đồng hành cùng Nhà nước trong xây dựng một xã hội phát triển bền vững

Chính sách dân số không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi người dân hãy thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật, xây dựng gia đình hạnh phúc, chăm sóc sức khỏe sinh sản và nuôi dạy con khoa học để góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

Thông điệp nhân văn

“Dân số không chỉ là những con số thống kê, mà là chất lượng cuộc sống của mỗi con người và tương lai của cả dân tộc. Nghị định 168/2026/NĐ-CP thể hiện tư duy quản trị nhân văn khi đồng hành cùng người dân từ lúc chào đời, trong quá trình phát triển và cả khi bước vào tuổi già. Khi chính sách hướng đến con người, pháp luật sẽ trở thành nền tảng để xây dựng một xã hội hạnh phúc, văn minh và phát triển bền vững.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết được xây dựng dựa trên sự tham vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

Với cách tiếp cận liên ngành, chúng tôi mong muốn không chỉ phổ biến quy định của pháp luật mà còn góp phần nâng cao nhận thức, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và lan tỏa các giá trị nhân văn trong cộng đồng.

Nếu Quý cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân cần tư vấn, hỗ trợ các vấn đề pháp lý, vui lòng liên hệ Trung tâm Tư vấn Pháp luật qua website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc Hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.