Nghị định số 167/2026/NĐ-CP: HIỂU ĐÚNG QUY ĐỊNH ĐỂ BẢO VỆ CÔNG LÝ, QUYỀN CON NGƯỜI VÀ TĂNG CƯỜNG HỢP TÁC QUỐC TẾ

HIỂU ĐÚNG QUY ĐỊNH ĐỂ BẢO VỆ CÔNG LÝ, QUYỀN CON NGƯỜI VÀ TĂNG CƯỜNG HỢP TÁC QUỐC TẾ

Trong bối cảnh tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, tham nhũng, rửa tiền và các hành vi phạm tội bỏ trốn ra nước ngoài ngày càng gia tăng, hoạt động dẫn độ trở thành một công cụ pháp lý đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều được xử lý theo đúng quy định của pháp luật, đồng thời tăng cường hiệu quả hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm.

Ngày 15/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 167/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Dẫn độ, có hiệu lực từ 01/7/2026. Nghị định hướng dẫn cụ thể trình tự, thủ tục, hồ sơ, nguyên tắc hợp tác và trách nhiệm của các cơ quan trong hoạt động dẫn độ giữa Việt Nam và các quốc gia khác, góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định 167/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện cơ chế pháp lý về dẫn độ mà còn thể hiện rõ tinh thần thượng tôn pháp luật, tôn trọng quyền con người và nâng cao trách nhiệm của Việt Nam trong hợp tác quốc tế.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ – KHI TỘI PHẠM KHÔNG CÒN GIỚI HẠN BỞI BIÊN GIỚI QUỐC GIA

Thực tế cho thấy, nhiều đối tượng sau khi thực hiện hành vi phạm tội tại Việt Nam đã bỏ trốn ra nước ngoài nhằm trốn tránh sự truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngược lại, cũng có những trường hợp người phạm tội ở nước ngoài nhập cảnh hoặc cư trú tại Việt Nam, đòi hỏi các quốc gia phải phối hợp chặt chẽ để xử lý đúng người, đúng tội và đúng pháp luật.

Chẳng hạn, một đối tượng thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng với số tiền hàng chục tỷ đồng rồi nhanh chóng xuất cảnh sang quốc gia khác. Nếu không có cơ chế dẫn độ rõ ràng, hồ sơ đầy đủ và sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chức năng của hai nước, việc đưa người phạm tội trở về để xét xử sẽ gặp rất nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các bị hại cũng như hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Chính vì vậy, Nghị định 167/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm cụ thể hóa Luật Dẫn độ, hoàn thiện quy trình hợp tác quốc tế, bảo đảm việc dẫn độ được thực hiện đúng pháp luật, khách quan, minh bạch và tôn trọng quyền con người trong mọi giai đoạn của quá trình giải quyết yêu cầu dẫn độ.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT TỪ NGHỊ ĐỊNH 167/2026/NĐ-CP

Nghị định 167/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa nhiều quy định của Luật Dẫn độ, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho hoạt động hợp tác quốc tế về dẫn độ. Dưới đây là những nội dung nổi bật mà người dân cần nắm rõ:

1. Quy định rõ việc áp dụng nguyên tắc “có đi có lại” trong dẫn độ

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể về nguyên tắc có đi có lại giữa Việt Nam và nước ngoài trong trường hợp hai bên chưa có điều ước quốc tế về dẫn độ.

Theo đó, Bộ Công an là cơ quan có thẩm quyền xem xét việc chấp nhận hoặc từ chối áp dụng nguyên tắc này trên cơ sở cam kết bằng văn bản của phía nước ngoài. Trong những vụ việc có ảnh hưởng đến quan hệ chính trị, đối ngoại, Bộ Công an sẽ lấy ý kiến của Bộ Ngoại giao, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các cơ quan liên quan trước khi quyết định.

Quy định này góp phần bảo đảm tính linh hoạt trong hợp tác quốc tế nhưng vẫn giữ vững nguyên tắc bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia.

2. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động dẫn độ

Nghị định cho phép hồ sơ yêu cầu dẫn độ được tiếp nhận và chuyển giao trên môi trường điện tử trong những trường hợp phù hợp. Đối với tình huống khẩn cấp, hồ sơ có thể được gửi trước thông qua thư điện tử, fax hoặc các hệ thống điện tử theo điều ước quốc tế, sau đó bổ sung bản chính theo quy định nếu cần thiết.

Đây là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, giúp rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các quốc gia trong đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia.

3. Quy định chặt chẽ về ngôn ngữ và chất lượng bản dịch hồ sơ dẫn độ

Để tránh sai sót trong quá trình hợp tác quốc tế, Nghị định quy định rõ hồ sơ dẫn độ phải được dịch chính xác, thống nhất với bản chính và đúng thuật ngữ pháp lý chuyên ngành.

Trường hợp hồ sơ của nước ngoài không có bản dịch tiếng Việt hoặc bản dịch không bảo đảm yêu cầu, Bộ Công an có quyền yêu cầu bổ sung hoặc từ chối tiếp nhận cho đến khi hồ sơ hợp lệ.

Quy định này góp phần bảo đảm tính chính xác của hồ sơ, hạn chế rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

4. Đề cao việc bảo vệ quyền con người trong hoạt động dẫn độ

Nghị định quy định rõ các điều kiện phải được bảo đảm khi thực hiện dẫn độ, trong đó đáng chú ý là:

• Không dẫn độ nhằm mục đích truy cứu trách nhiệm hình sự vì lý do chủng tộc, giới tính, tín ngưỡng, tôn giáo, quốc tịch hoặc quan điểm chính trị.
• Người bị dẫn độ phải được bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp theo pháp luật quốc tế và pháp luật của nước yêu cầu dẫn độ.
• Việt Nam có quyền yêu cầu nước ngoài cam kết thực hiện các điều kiện nhằm bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, công dân Việt Nam cũng như người bị yêu cầu dẫn độ trước khi xem xét việc dẫn độ.

Điều này thể hiện rõ nguyên tắc nhân đạo và tôn trọng quyền con người trong quá trình hợp tác quốc tế.

5. Chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, chuyển giao và áp giải người bị dẫn độ

Nghị định quy định cụ thể về hồ sơ, trình tự, thủ tục từ giai đoạn lập yêu cầu dẫn độ, bổ sung hồ sơ, tiếp nhận người bị dẫn độ, áp giải từ nước ngoài về Việt Nam cho đến bàn giao cho cơ quan có thẩm quyền.

Đặc biệt, việc kiểm tra nhân thân, xác minh bằng dấu vân tay, ảnh khuôn mặt và các dữ liệu sinh trắc học được quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm đúng người, đúng đối tượng, hạn chế tối đa sai sót trong quá trình thực hiện dẫn độ.

Có thể thấy, Nghị định 167/2026/NĐ-CP đã xây dựng một quy trình thống nhất, minh bạch và hiện đại, góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, đồng thời bảo đảm việc dẫn độ luôn được thực hiện trên cơ sở pháp luật, tôn trọng quyền con người và lợi ích quốc gia.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: XÂY DỰNG NIỀM TIN PHÁP LUẬT TRONG HỢP TÁC QUỐC TẾ

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định 167/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản hướng dẫn về thủ tục dẫn độ mà còn phản ánh tư duy quản trị hiện đại, đề cao sự cân bằng giữa hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm với việc bảo vệ quyền con người và nâng cao vị thế pháp lý của Việt Nam trong quan hệ quốc tế.

1. Góc nhìn tâm lý xã hội: Củng cố niềm tin vào công lý và pháp luật

Trong tâm lý xã hội, điều khiến người dân lo ngại nhất không chỉ là sự tồn tại của tội phạm mà còn là việc người phạm tội có thể trốn tránh trách nhiệm bằng cách bỏ ra nước ngoài.

Nghị định 167/2026/NĐ-CP góp phần khẳng định thông điệp rằng mọi hành vi vi phạm pháp luật đều có thể bị xử lý thông qua cơ chế hợp tác quốc tế. Điều này giúp người dân thêm tin tưởng vào tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời tạo cảm giác an tâm khi quyền và lợi ích hợp pháp của mình được Nhà nước bảo vệ.

Bên cạnh đó, việc quy định chặt chẽ các điều kiện dẫn độ, bảo đảm không phân biệt đối xử và tôn trọng các quyền cơ bản của người bị dẫn độ cũng thể hiện tính nhân văn của nền tư pháp Việt Nam, góp phần xây dựng hình ảnh một Nhà nước pháp quyền hiện đại, công bằng và văn minh.

2. Góc nhìn quản trị công: Chuẩn hóa quy trình, tăng cường phối hợp liên ngành

Nghị định 167/2026/NĐ-CP đã thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và các cơ quan liên quan trong toàn bộ quá trình giải quyết yêu cầu dẫn độ. Đồng thời, việc cho phép sử dụng hồ sơ điện tử, quy định rõ thời hạn xử lý và trách nhiệm của từng cơ quan góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, giảm chồng chéo trong thực thi nhiệm vụ.
Đây là minh chứng cho xu hướng xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, minh bạch và hội nhập quốc tế.

3. Góc nhìn giáo dục pháp luật: Nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật trong thời kỳ hội nhập

Một ý nghĩa quan trọng của Nghị định là góp phần giáo dục mỗi công dân nhận thức rằng hội nhập quốc tế không đồng nghĩa với việc có thể né tránh trách nhiệm pháp lý.

Đối với cán bộ, công chức và những người trực tiếp tham gia hoạt động tố tụng, Nghị định đặt ra yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn, bảo đảm hồ sơ, tài liệu và quy trình thực hiện dẫn độ phải chính xác, khách quan và đúng pháp luật.

Đối với người dân, Nghị định góp phần hình thành ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, đồng thời khẳng định rằng mọi cá nhân đều phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình dù ở trong hay ngoài lãnh thổ quốc gia.

Có thể khẳng định, Nghị định 167/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện cơ chế pháp lý về dẫn độ mà còn lan tỏa thông điệp về thượng tôn pháp luật, trách nhiệm công dân và hợp tác quốc tế vì một môi trường an toàn, công bằng và phát triển bền vững.

1. THÔNG ĐIỆP TỪ CHUYÊN GIA – THƯỢNG TÔN PHÁP LUẬT LÀ NỀN TẢNG CỦA MỘT XÃ HỘI AN TOÀN VÀ HỘI NHẬP

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Nghị định 167/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động dẫn độ mà còn khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc xây dựng nền tư pháp công bằng, minh bạch và chủ động hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh tội phạm xuyên quốc gia ngày càng diễn biến phức tạp, không một quốc gia nào có thể đơn độc giải quyết các hành vi phạm tội vượt ra ngoài biên giới. Vì vậy, việc hoàn thiện cơ chế dẫn độ không chỉ góp phần bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội mà còn thể hiện trách nhiệm của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Từ góc độ giáo dục pháp luật, mỗi người dân cần nhận thức rằng việc xuất cảnh, sinh sống hay làm việc ở nước ngoài không đồng nghĩa với việc được miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Mọi hành vi vi phạm pháp luật đều có thể bị truy cứu theo quy định của pháp luật Việt Nam và trên cơ sở hợp tác quốc tế giữa các quốc gia.

Đối với các cơ quan, tổ chức và cán bộ thực thi pháp luật, việc nghiên cứu, nắm vững và thực hiện đúng các quy định của Nghị định 167/2026/NĐ-CP sẽ góp phần nâng cao chất lượng giải quyết các vụ việc dẫn độ, bảo đảm tính chuyên nghiệp, khách quan và đúng trình tự pháp luật.

THÔNG TIN LIÊN HỆ: 

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.