SỬA ĐỔI NGHỊ ĐỊNH THUẾ GTGT THEO NGHỊ ĐỊNH 144/2026/NĐ-CP

SỬA ĐỔI NGHỊ ĐỊNH THUẾ GTGT THEO NGHỊ ĐỊNH 144/2026/NĐ-CP: DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI DÂN ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, hệ thống chính sách thuế đóng vai trò là “mạch máu” vừa điều tiết vĩ mô, vừa bảo vệ sản xuất trong nước và đảm bảo an sinh xã hội. Tuy nhiên, thời gian qua, các quy định liên quan đến thuế Giá trị gia tăng (GTGT) đối với một số lĩnh vực đặc thù như bảo hiểm, xuất khẩu tài nguyên khoáng sản, hay điều kiện khấu trừ thuế đầu vào với hàng hóa mua trả chậm… vẫn còn phát sinh những vướng mắc thực tiễn, tạo tâm lý e ngại cho cả doanh nghiệp lẫn người nộp thuế.

Ngày 05/05/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định số 144/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 181/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Thuế giá trị gia tăng. Đây được xem là một bước đi kịp thời nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo hành lang pháp lý minh bạch và công bằng hơn.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những nội dung quan trọng nhất của Nghị định 144/2026/NĐ-CP và mang đến những lời khuyên thiết thực cho cộng đồng. 

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” TRONG THỰC THI CHÍNH SÁCH THUẾ GTGT

 Thực tế giao dịch thương mại và hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy, không ít doanh nghiệp và người dân từng rơi vào trạng thái lúng túng hoặc rủi ro pháp lý vì những chính sách thuế chưa được bao quát sát sao:

Câu chuyện mua hàng trả chậm / trả góp: Anh Đức Minh (chủ một doanh nghiệp vận tải tại Quảng Trị) mua dàn xe đầu kéo theo hình thức trả chậm. Đến thời hạn thanh toán theo hợp đồng, do đối tác chậm nghiệm thu công trình nên anh chưa thể chuyển khoản. Theo quy định cũ, việc thiếu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đúng hạn khiến doanh nghiệp anh lo lắng bị truy thu, xử phạt thuế GTGT đầu vào đã kê khai khấu trừ trước đó.

Câu chuyện nhân văn trong bảo hiểm an sinh: Chị Hồng Hạnh (ngư dân tại Đà Nẵng) tham gia bảo hiểm tàu cá và bảo hiểm người học cho con. Chị luôn thắc mắc liệu các gói bảo hiểm mang tính chất bảo vệ con người, nông nghiệp, ngư nghiệp có bị đánh thuế GTGT làm tăng chi phí mua bảo hiểm của người dân hay không.

Tâm lý chung của người dân và doanh nghiệp khi đối mặt với quy định thuế là sự bất an, e ngại rủi ro vi phạm hành chính do chính sách phức tạp. Nghị định 144/2026/NĐ-CP ra đời chính là “chìa khóa” giải tỏa những băn khoăn này. 

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ NGHỊ ĐỊNH 144/2026/NĐ-CP

Nghị định 144/2026/NĐ-CP mang lại những điều chỉnh mang tính đột phá, sát thực tế. Dưới đây là các điểm cốt lõi người nộp thuế cần nắm vững:

1. Bổ sung nhóm đối tượng không chịu thuế GTGT (Điều 1 & Điều 2)

Nghị định bổ sung khoản 3a Điều 4, quy định rõ các dịch vụ bảo hiểm không thuộc diện chịu thuế GTGT, bao gồm:

Bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm người học, bảo hiểm con người;

Bảo hiểm vật nuôi, cây trồng, dịch vụ bảo hiểm nông nghiệp;

Bảo hiểm tàu, thuyền, trang thiết bị phục vụ trực tiếp đánh bắt thủy hải sản.

Tái bảo hiểm, bảo hiểm công trình/thiết bị dầu khí tại vùng biển Việt Nam. 

Đồng thời, quy định rõ hoạt động bán nợ (gồm bán khoản phải trả, khoản phải thu, bán chứng chỉ tiền gửi) và doanh thu hoa hồng môi giới dịch vụ bảo hiểm thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT.

2. Tháo gỡ vướng mắc về khấu trừ thuế GTGT đầu vào đối với hàng hóa trả chậm, trả góp (Điều 4) 

Đối với hàng hóa, dịch vụ mua trả chậm, trả góp có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên:

Doanh nghiệp căn cứ hợp đồng, hóa đơn GTGT để được khấu trừ thuế đầu vào ngay dù chưa đến thời hạn thanh toán (chưa có chứng từ chuyển khoản).

Đến thời hạn thanh toán theo hợp đồng, nếu chưa có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, doanh nghiệp kê khai điều chỉnh giảm số thuế đầu vào đã khấu trừ.

Điểm mới nhân văn: Khi doanh nghiệp đã thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt (ở kỳ sau), doanh nghiệp được kê khai, khấu trừ lại số thuế GTGT đầu vào tương ứng tại kỳ tính thuế phát sinh chứng từ.

3. Siết chặt quản lý xuất khẩu tài nguyên, khoáng sản thô (Điều 1)

Sửa đổi quy định về sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản chưa chế biến hoặc đã chế biến nhưng thuộc Danh mục không khuyến khích xuất khẩu (Phụ lục I, II mới). Cơ chế phối hợp linh hoạt giữa Bộ Công Thương và Bộ Tài chính giúp trình Chính phủ điều chỉnh Danh mục phù hợp với định hướng bảo vệ tài nguyên quốc gia trong từng thời kỳ.

4. Chuẩn hóa công thức xác định tổng doanh thu tính thuế (Điều 3)

Cơ cấu lại cách tính tổng doanh thu hàng hóa, dịch vụ bán ra (bao gồm cả doanh thu không phải kê khai, tính nộp thuế theo Luật Thuế GTGT) và quy định cơ chế xác định doanh thu đặc thù cho các tổ chức tín dụng, chứng khoán, bảo hiểm.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định 144/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản điều chỉnh kỹ thuật thuế mà còn hàm chứa giá trị xã hội và tư duy quản trị hiện đại:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: An tâm sản xuất, ấm áp an sinh

Giải tỏa áp lực tài chính cho người dân: Việc miễn thuế GTGT cho các loại hình bảo hiểm con người, nông nghiệp, ngư nghiệp thể hiện sự thấu cảm của Nhà nước đối với nông dân, ngư dân và học sinh, sinh viên. Điều này giải tỏa sự lo âu về chi phí, khuyến khích cộng đồng chủ động tham gia bảo hiểm để tự bảo vệ trước rủi ro.

Tạo tâm lý an toàn cho doanh nghiệp: Cơ chế cho phép khấu trừ lại thuế GTGT khi bổ sung chứng từ thanh toán trả chậm giúp doanh nghiệp không còn cảm giác bị “dồn vào thế bí” khi gặp khó khăn dòng tiền tạm thời.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị doanh nghiệp & Giáo dục tính tuân thủ

Về quản trị doanh nghiệp: Quy định mới đòi hỏi bộ phận kế toán – tài chính của doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị hợp đồng và dòng tiền. Việc theo dõi sát sao mốc thời gian thanh toán giúp doanh nghiệp chủ động kê khai điều chỉnh giảm/tăng thuế đúng kỳ, tránh nguy cơ bị phạt chậm nộp.

Về giáo dục tính tuân thủ: Chính sách thuế công bằng, hợp lý sẽ tự động giáo dục văn hóa tự giác tuân thủ. Khi quy định pháp luật tháo gỡ khó khăn thay vì tạo rào cản, doanh nghiệp sẽ coi việc nộp thuế là trách nhiệm nghĩa vụ tự hào thay vì tìm cách đối phó.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để doanh nghiệp và người dân thụ hưởng tối đa lợi ích từ Nghị định 144/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 20/06/2026), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên hành động:

Rà soát hệ thống Hợp đồng mua trả chậm/trả góp: Kế toán doanh nghiệp cần lập bảng theo dõi tiến độ thanh toán của tất cả các hợp đồng từ 05 triệu đồng trở lên. Nếu đến hạn thanh toán mà chưa thể chuyển khoản, cần chủ động kê khai điều chỉnh giảm thuế đầu vào đúng kỳ, và sẵn sàng kê khai khấu trừ lại ngay khi hoàn tất chứng từ chuyển khoản.

Tận dụng chính sách ưu đãi bảo hiểm: Các hộ nông dân, ngư dân, gia đình có con em đi học nên chủ động tìm hiểu các gói bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm người học để hưởng chính sách không chịu thuế GTGT, giúp giảm thiểu chi phí bảo vệ tài sản và con người.

Doanh nghiệp xuất khẩu khoáng sản cần cập nhật Phụ lục I, II mới: Các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực khai thác, chế biến và xuất khẩu tài nguyên cần kiểm tra ngay Danh mục ban hành kèm Nghị định 144/2026/NĐ-CP để điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, tránh rủi ro vướng vào chính sách hạn chế xuất khẩu.

Minh bạch hóa chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt: Luôn ưu tiên giao dịch qua ngân hàng đối với mọi mua bán hàng hóa từ 05 triệu đồng trở lên. Đây không chỉ là điều kiện khấu trừ thuế mà còn là hành lang an toàn pháp lý cho mọi giao dịch thương mại của doanh nghiệp.

Thông điệp nhân văn:

“Một chính sách thuế tốt không chỉ là công cụ thu ngân sách, mà phải là điểm tựa an sinh cho người dân và là động lực phát triển cho doanh nghiệp. Nghị định 144/2026/NĐ-CP đã thể hiện trọn vẹn tinh thần ấy khi đồng hành cùng sự phục hồi và bứt phá của nền kinh tế.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.