TÌNH HUỐNG 183: TRƯỜNG TIỂU HỌC CHO DOANH NGHIỆP TỔ CHỨC BÁN ĐỒ CHƠI, SÁCH THAM KHẢO NGAY TRONG SÂN TRƯỜNG, GIÁO VIÊN GÂY ÁP LỰC YÊU CẦU HỌC SINH PHẢI MUA NẾU KHÔNG SẼ BỊ NHẮC NHỞ TRƯỚC LỚP: CÓ PHẢI ÉP BUỘC MUA BÁN TRONG TRƯỜNG HỌC?

“Trường học là nơi nuôi dưỡng tri thức và nhân cách, không phải là thị trường tiêu thụ hàng hóa. Khi việc giới thiệu sản phẩm biến thành sức ép khiến học sinh phải mua sách, đồ chơi vì sợ bị nhắc nhở hay khác biệt với bạn bè, giá trị giáo dục đã bị thương mại hóa. Pháp luật nhìn nhận hành vi này như thế nào?”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống dưới góc độ pháp luật, tâm lý và quản trị giáo dục.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Đầu học kỳ II, Trường Tiểu học X ký thỏa thuận cho một doanh nghiệp đưa gian hàng sách tham khảo, đồ chơi giáo dục và dụng cụ học tập vào khuôn viên trường để giới thiệu sản phẩm.

Sau buổi giới thiệu, nhiều giáo viên chủ nhiệm thông báo học sinh nên mua “để phục vụ việc học”, đồng thời lập danh sách những em chưa đăng ký.

Một số học sinh phản ánh nếu không mua sẽ thường xuyên bị nhắc nhở trước lớp, thậm chí bị so sánh với các bạn đã mua đầy đủ.

Do áp lực tâm lý, nhiều phụ huynh dù không có nhu cầu vẫn phải bỏ tiền mua sản phẩm vì lo con mình bị phân biệt đối xử.

Sự việc khiến nhiều phụ huynh đặt câu hỏi liệu nhà trường có đang lợi dụng môi trường giáo dục để phục vụ hoạt động kinh doanh hay không.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Quy định của Luật Giáo dục

Điều 83 Luật Giáo dục (Văn bản hợp nhất số 72/VBHN-VPQH năm 2026) xác định người học có quyền được tôn trọng, được đối xử bình đẳng, được bảo đảm các điều kiện học tập và rèn luyện trong môi trường giáo dục phù hợp; đồng thời cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức hoạt động giáo dục, quản lý người học và xây dựng môi trường giáo dục bảo đảm chất lượng, an toàn, lành mạnh, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của người học.

Trên cơ sở đó, mọi hoạt động quản lý, giáo dục trong nhà trường phải đặt quyền và lợi ích hợp pháp của người học lên hàng đầu, không được thực hiện các biện pháp mang tính xúc phạm danh dự, phân biệt đối xử hoặc tạo áp lực trái với mục tiêu giáo dục.

2. Quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Khoản 3 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định người tiêu dùng có quyền tự do lựa chọn hàng hóa, dịch vụ, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo nhu cầu của mình và không bị ép buộc giao dịch trái với ý muốn.

Quy định này nhằm bảo vệ quyền tự quyết của người tiêu dùng, ngăn chặn mọi hành vi lợi dụng vị trí, uy tín hoặc hoàn cảnh để tạo áp lực buộc người khác phải mua hàng hóa, dịch vụ.

Áp dụng vào tình huống

Đối chiếu với tình huống trên, việc doanh nghiệp được phép giới thiệu sản phẩm trong trường học không đồng nghĩa với việc giáo viên hoặc nhà trường được gây áp lực để học sinh và phụ huynh phải mua.

Nếu giáo viên lập danh sách học sinh chưa mua, thường xuyên nhắc nhở, so sánh hoặc tạo tâm lý rằng việc mua là điều bắt buộc nhằm thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm thì cách thức thực hiện này không phù hợp với tinh thần bảo vệ quyền lựa chọn của người tiêu dùng và nguyên tắc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh.

Khi có phản ánh, cơ quan quản lý giáo dục có thể tiến hành kiểm tra, yêu cầu chấm dứt hoạt động không đúng quy định, làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan và có biện pháp khắc phục nhằm bảo vệ quyền lợi của học sinh, phụ huynh.

Kết luận pháp lý

Nhà trường có thể phối hợp với các đơn vị bên ngoài để tổ chức những hoạt động phục vụ giáo dục khi bảo đảm đúng quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, mọi hoạt động giới thiệu sản phẩm phải tôn trọng quyền lựa chọn của phụ huynh và học sinh, không được biến môi trường học đường thành nơi tạo áp lực tiêu dùng.

Không một học sinh nào được phép bị đối xử khác biệt chỉ vì gia đình các em không mua sản phẩm được giới thiệu trong trường.

Giữ gìn sự trong sáng của môi trường giáo dục cũng chính là bảo vệ niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Đối với học sinh tiểu học, việc bị giáo viên nhắc nhở hoặc thấy mình là số ít không mua sản phẩm rất dễ tạo nên cảm giác tự ti, lạc lõng và áp lực tâm lý. Các em thường chưa đủ khả năng phân biệt giữa nhu cầu học tập và hoạt động kinh doanh nên dễ hiểu rằng việc mua là “nghĩa vụ”. Trong khi đó, nhiều phụ huynh cũng rơi vào trạng thái khó xử, chấp nhận chi tiền không phải vì sản phẩm cần thiết mà vì lo con mình bị đánh giá hoặc đối xử không công bằng.

Góc nhìn giáo dục

Thương mại hóa môi trường học đường là nguy cơ làm lệch đi bản chất của giáo dục. Khi giáo viên vô tình hoặc cố ý trở thành “kênh tiếp thị” cho doanh nghiệp, mối quan hệ sư phạm rất dễ bị ảnh hưởng bởi yếu tố lợi ích. Trường học cần giúp học sinh hình thành kỹ năng tiêu dùng thông minh, biết lựa chọn sản phẩm theo nhu cầu thực tế, chứ không tạo ra tâm lý chạy theo đám đông hay áp lực mua sắm. Giá trị của một học sinh không bao giờ được đo bằng việc em có mua một cuốn sách hay một món đồ chơi được giới thiệu trong trường hay không.

Góc nhìn quản trị

Vụ việc cho thấy yêu cầu cấp thiết về quản trị hoạt động hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp. Mỗi cơ sở giáo dục cần ban hành quy chế rõ ràng về việc tổ chức các chương trình giới thiệu sản phẩm, bảo đảm mọi hoạt động đều phục vụ mục tiêu giáo dục, không gắn với chỉ tiêu bán hàng và không làm phát sinh nghĩa vụ mua đối với học sinh hoặc phụ huynh. Nhà trường cần nghiêm cấm giáo viên lập danh sách học sinh mua hoặc chưa mua sản phẩm, nghiêm cấm việc nhắc nhở, so sánh hoặc đánh giá học sinh dựa trên hành vi mua hàng. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế tiếp nhận phản ánh từ phụ huynh, tăng cường kiểm tra nội bộ và công khai nguyên tắc hợp tác với doanh nghiệp để phòng ngừa xung đột lợi ích.

Quản trị trường học hiện đại không chỉ kiểm soát chất lượng dạy học mà còn phải bảo vệ môi trường giáo dục khỏi mọi biểu hiện thương mại hóa và lợi ích nhóm.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Trường học là môi trường sư phạm để rèn luyện tri thức và nhân cách, tuyệt đối không thể trở thành “thị trường tiềm năng” hay không gian thương mại hóa cho các hoạt động trục lợi dưới danh nghĩa liên kết doanh nghiệp.

• Tính nghiêm minh trong rà soát và sự sòng phẳng trong cam kết bảo vệ người học: Khi ranh giới giữa giáo dục và thương mại bị xóa mờ bởi áp lực mua hàng, nhà trường phải lập tức hành động bằng việc rà soát toàn diện các hợp đồng hợp tác. Nếu phát hiện hành vi chèn ép phụ huynh hay học sinh, giải pháp duy nhất là chấm dứt ngay lập tức hoạt động tiếp thị, cấm giáo viên tham gia tiếp sức cho hành vi thương mại và xử lý kỷ luật nghiêm khắc những người chịu trách nhiệm. Đồng thời, nhà trường phải phát đi thông điệp đanh thép tới phụ huynh: quyền lựa chọn là tự do tuyệt đối và kết quả học tập của học sinh sẽ không bao giờ bị đem ra làm “con tin” cho các giao dịch thương mại.
• Xây dựng hàng rào quản trị: Chống lạm dụng không gian học đường: Xử lý sự cố chỉ là giải pháp tình thế; việc ngăn chặn từ gốc các mầm mống “thương mại hóa” mới là cốt lõi của quản trị giáo dục văn minh. Nhà trường cần siết chặt khung pháp lý nội bộ, đưa mọi chương trình hợp tác doanh nghiệp vào “lồng kính” công khai và kiểm định nghiêm ngặt. Chỉ khi nguyên tắc “phi thương mại hóa” được thực thi triệt để và lợi ích của người học được đặt lên trên hết, môi trường giáo dục mới thực sự giữ vững được tính thuần khiết và nét đẹp sư phạm vốn có.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long:

“Một cuốn sách hay có thể giúp trẻ trưởng thành, nhưng không cuốn sách nào đáng để các em phải mua vì áp lực. Trường học chỉ thật sự là nơi gieo tri thức khi mọi lựa chọn của học sinh và phụ huynh đều được tôn trọng.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.