CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG – BƯỚC ĐỘT PHÁ THÚC ĐẨY QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI, PHỤC VỤ NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP

CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG – BƯỚC ĐỘT PHÁ THÚC ĐẨY QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI, PHỤC VỤ NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP

Trong tiến trình xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, cải cách thủ tục hành chính luôn được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ. Thực tiễn cho thấy, nhiều thủ tục hành chính trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường vẫn còn chồng chéo, phát sinh chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ, làm giảm hiệu quả đầu tư, sản xuất và kinh doanh.

Nhằm tiếp tục hiện thực hóa chủ trương cải cách thể chế, cắt giảm rào cản hành chính và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, ngày 18/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP về cắt giảm, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Nghị quyết quy định các nguyên tắc cải cách, đồng thời ban hành hệ thống phụ lục đề xuất sửa đổi nhiều quy định pháp luật trong các lĩnh vực như trồng trọt, bảo vệ thực vật, chăn nuôi, thú y, thủy sản, thủy lợi, đất đai, tài nguyên nước, môi trường, khí tượng thủy văn, địa chất và khoáng sản…

Đây không chỉ là một văn bản mang tính kỹ thuật về thủ tục hành chính, mà còn thể hiện rõ tư duy đổi mới quản trị quốc gia theo hướng “giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm; giảm giấy phép, tăng trách nhiệm; giảm thủ tục, tăng hiệu quả phục vụ”. Việc đơn giản hóa các quy trình hành chính sẽ góp phần tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp lý – Tâm lý – Giáo dục, ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị cho rằng, giá trị lớn nhất của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc cắt giảm hàng loạt thủ tục hành chính, mà còn ở sự thay đổi tư duy quản lý: chuyển từ cơ chế quản lý nặng về xin – cho sang mô hình quản trị hiện đại dựa trên niềm tin, trách nhiệm và sự đồng hành giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp. Khi các rào cản hành chính được tháo gỡ, xã hội sẽ có thêm động lực để phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN: KHI THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRỞ THÀNH “RÀO CẢN VÔ HÌNH” ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN

Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao phản ánh rằng, để triển khai một dự án đầu tư hoặc mở rộng hoạt động sản xuất, họ phải thực hiện đồng thời nhiều thủ tục liên quan đến môi trường, đất đai, tài nguyên nước, kiểm dịch, thủy sản hoặc bảo vệ thực vật. Không ít trường hợp, chỉ một thay đổi nhỏ về tên doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật hoặc thông tin giấy phép cũng phải thực hiện thủ tục cấp đổi, cấp lại, kéo theo việc chuẩn bị nhiều loại hồ sơ, mất thời gian chờ đợi và phát sinh thêm chi phí hành chính.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường sau khi thay đổi người đại diện pháp luật trước đây phải thực hiện thủ tục điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động. Theo Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP, đối với nhiều trường hợp thay đổi thông tin nhưng không làm thay đổi điều kiện hoạt động hoặc tiêu chí chuyên môn, thủ tục hành chính được thay thế bằng cơ chế thông báo và cập nhật thông tin, giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí tuân thủ.

Tương tự, trong lĩnh vực thủy lợi, thay vì thực hiện thủ tục cấp lại giấy phép khi tổ chức hoặc cá nhân chỉ thay đổi tên do sáp nhập, chia tách hoặc thay đổi họ tên, Nghị quyết chuyển sang cơ chế gửi thông báo để cơ quan có thẩm quyền cập nhật hồ sơ, qua đó giảm bớt thủ tục không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.

Thực tiễn này cho thấy, cải cách thủ tục hành chính không đơn thuần là cắt giảm giấy tờ, mà chính là cắt giảm chi phí xã hội, tạo điều kiện thuận lợi để người dân và doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững.

66. NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA NGHỊ QUYẾT 66.19/2026/NQ-CP DƯỚI GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP không chỉ đơn thuần cắt giảm một vài thủ tục hành chính riêng lẻ mà còn tạo ra một cuộc cải cách mang tính hệ thống trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Điểm đáng chú ý là Chính phủ chuyển mạnh từ mô hình “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tăng cường trách nhiệm tự chịu trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, đồng thời ứng dụng quản lý số và chia sẻ dữ liệu để thay thế các thủ tục hành chính không còn cần thiết.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, đây là bước chuyển phù hợp với xu hướng quản trị công hiện đại, bởi pháp luật không chỉ nhằm kiểm soát mà còn phải tạo điều kiện cho sự phát triển, giảm chi phí tuân thủ và xây dựng niềm tin giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp.

1. Chuyển từ “xin phép” sang “thông báo” – Giảm gánh nặng thủ tục nhưng vẫn bảo đảm quản lý nhà nước

Một trong những điểm mới nổi bật của Nghị quyết là bãi bỏ nhiều thủ tục cấp lại, cấp đổi giấy phép khi việc thay đổi chỉ mang tính chất hành chính, không làm thay đổi bản chất hoạt động hoặc điều kiện kinh doanh.

Ví dụ, trong lĩnh vực thủy lợi, trường hợp tổ chức được cấp giấy phép thay đổi tên do sáp nhập, chia tách, cơ cấu lại hoặc cá nhân thay đổi họ, tên thì không còn phải thực hiện thủ tục cấp lại giấy phép. Thay vào đó, trong thời hạn 10 ngày làm việc, tổ chức hoặc cá nhân chỉ cần gửi văn bản thông báo để cơ quan có thẩm quyền cập nhật thông tin vào hồ sơ quản lý.

Tương tự, trong lĩnh vực môi trường, khi doanh nghiệp thay đổi tên, địa chỉ, người đại diện theo pháp luật hoặc một số thông tin hành chính khác nhưng không ảnh hưởng đến việc đáp ứng tiêu chí chứng nhận Nhãn sinh thái Việt Nam thì không phải thực hiện thủ tục cấp đổi quyết định chứng nhận, mà chỉ cần gửi văn bản thông báo kèm tài liệu chứng minh.

Đây là sự thay đổi rất đáng ghi nhận bởi trước đây, nhiều doanh nghiệp phải chuẩn bị hồ sơ gần như từ đầu chỉ vì thay đổi tên doanh nghiệp hoặc người đại diện, trong khi bản chất hoạt động không hề thay đổi.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, một nền hành chính hiện đại không nên bắt người dân thực hiện lại những thủ tục mà cơ quan nhà nước hoàn toàn có thể cập nhật bằng dữ liệu điện tử. Việc thay thế cơ chế “xin – cấp lại” bằng “thông báo – cập nhật” vừa giảm phiền hà, vừa nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với tính chính xác của thông tin đã khai báo.

2. Mạnh dạn bãi bỏ nhiều thủ tục hành chính không còn phù hợp

Một trong những nội dung cải cách mạnh mẽ nhất của Nghị quyết là không tiếp tục thực hiện nhiều thủ tục hành chính đã trở nên không cần thiết, thay thế bằng các phương thức quản lý mới.

Đơn cử:

• Trong lĩnh vực thủy sản và kiểm ngư, Nghị quyết bãi bỏ thủ tục cấp, cấp lại và thu hồi Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện đóng mới, cải hoán tàu cá, đồng thời điều chỉnh nhiều quy trình khảo nghiệm thức ăn thủy sản và sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản theo hướng đơn giản hơn.
• Trong lĩnh vực tài nguyên nước, thủ tục tạm dừng hiệu lực giấy phép thăm dò nước dưới đất và giấy phép khai thác tài nguyên nước cũng được bãi bỏ, thay vào đó là cơ chế quản lý phù hợp với từng trường hợp cụ thể nhằm giảm thời gian xử lý hồ sơ.
• Trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, Nghị quyết không còn yêu cầu thủ tục phê duyệt kế hoạch tác động vào thời tiết trên phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trở lên, góp phần rút ngắn thời gian triển khai các hoạt động chuyên môn nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

Những thay đổi này phản ánh tư duy cải cách rất rõ ràng: không duy trì các thủ tục chỉ mang tính hình thức hoặc lặp lại thông tin mà cơ quan quản lý đã có hoặc có thể kiểm tra thông qua cơ sở dữ liệu.

3. Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm – Nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và người dân

Nếu như trước đây nhiều hoạt động phải được cơ quan nhà nước xem xét, cấp phép trước khi thực hiện thì Nghị quyết lần này đã chuyển sang cơ chế tăng cường hậu kiểm, nghĩa là tổ chức, cá nhân được chủ động hơn trong hoạt động của mình nhưng phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Chẳng hạn, trong lĩnh vực môi trường, đối với một số trường hợp thay đổi thông tin hoặc bổ sung ngành nghề đầu tư trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, doanh nghiệp tự xem xét, tự quyết định và tự chịu trách nhiệm, đồng thời tích hợp nội dung vào báo cáo công tác bảo vệ môi trường định kỳ thay vì phải xin điều chỉnh như trước đây.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, đây là biểu hiện của một nền quản trị dựa trên niềm tin pháp lý. Tuy nhiên, niềm tin đó luôn đi kèm với trách nhiệm. Khi Nhà nước giảm thủ tục hành chính thì doanh nghiệp và người dân cũng phải nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, trung thực trong kê khai và sẵn sàng chịu trách nhiệm nếu vi phạm.

Nói cách khác, cải cách hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý, mà là chuyển từ việc kiểm soát bằng hồ sơ sang kiểm soát bằng dữ liệu, bằng công nghệ và bằng trách nhiệm pháp lý.

4. Đẩy mạnh phân quyền, tạo sự chủ động cho địa phương và cơ quan chuyên môn

Một điểm mới khác của Nghị quyết là mở rộng việc phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính, đồng thời đề xuất sửa đổi nhiều luật, nghị định và thông tư để thống nhất thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương trong các lĩnh vực như đất đai, địa chất, khoáng sản, thủy sản, chăn nuôi, tài nguyên nước, môi trường và nhiều lĩnh vực khác.

Việc phân quyền này sẽ giúp:

• Giảm tình trạng hồ sơ phải chuyển nhiều cấp.
• Rút ngắn thời gian giải quyết.
• Nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương.
• Giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công nhanh chóng hơn.

Theo góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, một chính quyền gần dân là một chính quyền giải quyết công việc ngay tại nơi phát sinh nhu cầu, thay vì để người dân phải đi nhiều nơi hoặc chờ đợi sự phê duyệt từ cấp cao hơn đối với những vấn đề địa phương hoàn toàn có đủ năng lực giải quyết.

III. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – TÂM LÝ – GIÁO DỤC: CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH KHÔNG CHỈ LÀ GIẢM GIẤY TỜ MÀ LÀ THAY ĐỔI TƯ DUY QUẢN TRỊ

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, giá trị cốt lõi của Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP không nằm ở số lượng thủ tục hành chính được cắt giảm, mà nằm ở sự thay đổi tư duy quản lý nhà nước. Nếu trước đây, cơ chế quản lý chủ yếu dựa trên việc yêu cầu người dân và doanh nghiệp chứng minh, xin phép và hoàn thiện nhiều loại giấy tờ trước khi được thực hiện hoạt động thì nay, Nhà nước từng bước chuyển sang mô hình quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ số và trách nhiệm pháp lý của chủ thể.

Đây là xu hướng quản trị đang được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng nhằm xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Khi những thủ tục không còn phù hợp được loại bỏ, nguồn lực của Nhà nước cũng như của xã hội sẽ được tập trung cho những hoạt động tạo ra giá trị thực chất thay vì dành quá nhiều thời gian cho các quy trình hành chính mang tính hình thức.

Tuy nhiên, cải cách hành chính không đồng nghĩa với việc giảm yêu cầu tuân thủ pháp luật. Ngược lại, khi Nhà nước giảm bớt các thủ tục “tiền kiểm”, trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân lại càng lớn hơn. Người dân và doanh nghiệp phải chủ động cập nhật thông tin trung thực, lưu giữ hồ sơ đầy đủ, thực hiện đúng các quy định chuyên ngành và sẵn sàng chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết.

Từ góc độ tâm lý học, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính còn góp phần giảm áp lực tâm lý, giảm cảm giác e ngại khi tiếp xúc với cơ quan hành chính, nhất là đối với người dân ở vùng sâu, vùng xa hoặc các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khi thủ tục được thực hiện nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện hơn, niềm tin của người dân đối với bộ máy nhà nước cũng được củng cố.

Ở góc độ giáo dục pháp luật, Nghị quyết 66.19/2026/NQ-CP gửi đi một thông điệp rất rõ ràng: ý thức tuân thủ pháp luật không được xây dựng bằng sự rườm rà của thủ tục, mà bằng nhận thức đúng đắn và trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức. Một xã hội pháp quyền hiện đại cần những công dân hiểu pháp luật để tự giác chấp hành, chứ không chỉ tuân thủ vì bị kiểm soát.

Đó cũng chính là nền tảng để xây dựng một nền hành chính phục vụ, nơi Nhà nước và người dân không còn đứng ở hai phía của một quy trình “xin – cho”, mà trở thành những chủ thể cùng đồng hành vì mục tiêu phát triển bền vững.

1. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ DÀNH CHO NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP

Để tận dụng hiệu quả những chính sách cải cách từ Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị sau:

1. Chủ động cập nhật các quy định mới

Nghị quyết 66.19/2026/NQ-CP sửa đổi, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong nhiều lĩnh vực như trồng trọt, chăn nuôi, thú y, thủy sản, thủy lợi, đất đai, tài nguyên nước, môi trường, khí tượng thủy văn và địa chất – khoáng sản. Vì vậy, người dân và doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi các văn bản hướng dẫn thi hành để thực hiện đúng quy định mới, tránh áp dụng theo thói quen hoặc quy trình cũ.

2. Thay đổi tư duy từ “xin phép” sang “tự chịu trách nhiệm”

Khi nhiều thủ tục được thay thế bằng cơ chế thông báo hoặc tự kê khai, mỗi tổ chức, cá nhân phải nâng cao ý thức trung thực trong việc cung cấp thông tin, lưu giữ hồ sơ và thực hiện đúng quy định chuyên ngành. Sự thuận lợi mà pháp luật mang lại luôn đi kèm với trách nhiệm pháp lý tương ứng.

3. Tăng cường ứng dụng công nghệ và dữ liệu số

Việc cải cách thủ tục hành chính sẽ phát huy hiệu quả cao nhất khi người dân và doanh nghiệp chủ động sử dụng các dịch vụ công trực tuyến, hồ sơ điện tử và các nền tảng số của cơ quan nhà nước. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng theo dõi quá trình giải quyết hồ sơ.

4. Chủ động tham vấn chuyên gia khi gặp vướng mắc pháp lý

Trong bối cảnh nhiều quy định được sửa đổi đồng thời ở nhiều lĩnh vực khác nhau, việc tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý trước khi thực hiện các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh sẽ giúp hạn chế rủi ro, bảo đảm việc áp dụng đúng quy định và tận dụng hiệu quả các chính sách cải cách mới của Nhà nước.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN: “Một nền hành chính hiện đại không được đo bằng số lượng giấy tờ phải nộp, mà được đo bằng mức độ thuận tiện mà người dân và doanh nghiệp được thụ hưởng. Cải cách thủ tục hành chính chỉ thực sự thành công khi mỗi quy định mới đều hướng đến việc phục vụ tốt hơn, giảm chi phí xã hội, nâng cao trách nhiệm công dân và xây dựng niềm tin vào Nhà nước pháp quyền. Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP chính là một bước tiến quan trọng trên hành trình xây dựng nền quản trị công khai, minh bạch, hiệu quả và vì sự phát triển bền vững của đất nước.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu quý độc giả hoặc tổ chức đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời:

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Hotline: 0898.627.762