CHÍNH SÁCH MỚI VỀ PHỤ CẤP ƯU ĐÃI NGHỀ VÀ CHẾ ĐỘ BỒI DƯỠNG ĐỐI VỚI NGƯỜI HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN – BƯỚC TIẾN TRONG CHÍNH SÁCH ĐÃI NGỘ VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA

CHÍNH SÁCH MỚI VỀ PHỤ CẤP ƯU ĐÃI NGHỀ VÀ CHẾ ĐỘ BỒI DƯỠNG ĐỐI VỚI NGƯỜI HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN – BƯỚC TIẾN TRONG CHÍNH SÁCH ĐÃI NGỘ VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Nghệ thuật biểu diễn không chỉ là hoạt động sáng tạo mà còn là phương tiện gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, lan tỏa các giá trị nhân văn và góp phần xây dựng đời sống tinh thần của Nhân dân. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, đội ngũ viên chức, người lao động hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, đặc biệt là các loại hình nghệ thuật truyền thống như tuồng, chèo, cải lương, xiếc, múa rối nước, ballet… vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn về chế độ tiền lương, phụ cấp và chính sách đãi ngộ. Không ít nghệ sĩ phải cống hiến trong điều kiện thu nhập còn hạn chế, trong khi đặc thù nghề nghiệp đòi hỏi quá trình đào tạo dài, cường độ luyện tập cao và nhiều rủi ro về sức khỏe nghề nghiệp.

Xuất phát từ yêu cầu phát triển văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội và yêu cầu hoàn thiện chính sách đối với đội ngũ hoạt động nghệ thuật biểu diễn, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 261/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 quy định về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn đối với viên chức, người lao động hoạt động đặc thù về nghề nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn và đơn vị nghệ thuật biểu diễn thuộc lực lượng vũ trang.

Có thể khẳng định, đây không đơn thuần là một chính sách về tiền lương mà còn là thông điệp thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với những người đang trực tiếp gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Dưới góc độ pháp lý, Nghị định 261/2026/NĐ-CP có nhiều điểm mới quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền lợi của đội ngũ nghệ sĩ, viên chức và người lao động trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn.

1. Mở rộng phạm vi đối tượng được hưởng chính sách.

So với Quyết định 14/2015/QĐ-TTg, đối tượng được hưởng chính sách đã mở rộng thêm, không chỉ viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn, Nghị định 261/2026/ NĐ-CP còn áp dụng đối với người lao động theo hợp đồng lao động, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng, lực lượng Công an nhân dân và các chủ thể khác trực tiếp tham gia hoạt động nghệ thuật biểu diễn trong lực lượng vũ trang. Quy định này thể hiện nguyên tắc bảo đảm bình đẳng trong việc thụ hưởng chính sách đối với những người cùng thực hiện hoạt động nghề nghiệp đặc thù.

2. Điều chỉnh tăng mức phụ cấp ưu đãi nghề theo từng nhóm chức danh.

Điều 4 Nghị định 261/2026/ NĐ-CP quy định nhiều mức phụ cấp khác nhau tương ứng với tính chất đặc thù của từng loại hình nghệ thuật. Đáng chú ý, từ ngày 01/7/2027, mức phụ cấp ưu đãi được điều chỉnh tăng so với giai đoạn đầu thực hiện, trong đó mức cao nhất lên đến 60% đối với một số chức danh đặc biệt và Nghệ sĩ nhân dân. Đây là bước tiến quan trọng nhằm ghi nhận đúng giá trị lao động nghệ thuật và tạo động lực để nghệ sĩ tiếp tục cống hiến.

3. Tăng mạnh chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn.

Lần đầu tiên, chế độ bồi dưỡng được thiết kế theo từng vai trò, vị trí trong quá trình luyện tập và biểu diễn. Tại Điều 5 Nghị định 261/2026/ NĐ-CP có quy định, sau ngày 01/7/2027, mức bồi dưỡng biểu diễn cao nhất đạt 30% mức lương cơ sở cho mỗi buổi biểu diễn, đồng thời mức bồi dưỡng luyện tập cũng được điều chỉnh tăng đáng kể. Chính sách này phản ánh đúng đặc thù nghề nghiệp khi người nghệ sĩ phải trải qua quá trình luyện tập kéo dài trước mỗi buổi biểu diễn chính thức.

4. Ưu tiên đối với người làm việc ở vùng đặc biệt khó khăn.

Khoản 3 Điều 4 Nghị định số 261/2026/NĐ-CP quy định những người hoạt động nghệ thuật biểu diễn tại khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hoặc vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn được hưởng mức phụ cấp ưu đãi cao hơn 5 điểm phần trăm so với mức thông thường nhưng không vượt quá 60%. Quy định này góp phần khuyến khích đội ngũ nghệ sĩ đưa nghệ thuật đến với những địa bàn còn nhiều khó khăn, qua đó bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa của người dân ở mọi vùng miền.

5. Tăng cường tính công khai, minh bạch trong quản lý và chi trả.

Điều 6 Nghị định 261/2026/ NĐ-CP quy định rõ nguồn kinh phí thực hiện từ ngân sách nhà nước, nguồn thu sự nghiệp và các nguồn hợp pháp khác. Tại Điều 9 Nghị định này cũng yêu cầu việc chi trả phụ cấp và bồi dưỡng phải căn cứ vào vị trí việc làm, nhiệm vụ thực tế, số buổi luyện tập, biểu diễn đã được phê duyệt; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị trong việc kiểm tra, giám sát và công khai việc chi trả. Đây là cơ sở quan trọng để phòng ngừa tình trạng chi trả sai đối tượng hoặc thiếu minh bạch trong quá trình thực hiện chính sách.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Ở góc độ tâm lý học: sự ghi nhận của Nhà nước thông qua các chính sách đãi ngộ luôn có ý nghĩa đặc biệt đối với người lao động. Đối với nghệ sĩ, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở thu nhập mà còn ở sự tôn trọng, sự ghi nhận đối với những đóng góp thầm lặng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Một chính sách nhân văn sẽ tạo ra động lực để nghệ sĩ yên tâm cống hiến, giảm áp lực về kinh tế và dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động sáng tạo. Đây chính là yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng các tác phẩm nghệ thuật, góp phần giáo dục truyền thống, bồi dưỡng tâm hồn và lan tỏa các giá trị tốt đẹp trong xã hội.

2. Dưới góc nhìn quản trị công: Nghị định 261/2026/NĐ-CP không chỉ giải quyết vấn đề thu nhập mà còn hướng tới xây dựng cơ chế quản lý minh bạch, lấy hiệu quả công việc làm căn cứ để chi trả chế độ. Việc gắn quyền lợi với vị trí việc làm, số buổi luyện tập, biểu diễn và trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị sẽ góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, hạn chế tiêu cực và sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước.

Có thể nói, “chìa khóa nhân văn” của Nghị định nằm ở sự cân bằng giữa ghi nhận cống hiến – bảo đảm công bằng – nâng cao trách nhiệm. Khi người nghệ sĩ được quan tâm đúng mức, họ sẽ có thêm động lực để cống hiến, gìn giữ và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Nghị định 261/2026/NĐ-CP đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên vàng hành động:

 

1. Đối với các đơn vị nghệ thuật biểu diễn, cần khẩn trương rà soát vị trí việc làm, chức danh nghề nghiệp và xây dựng quy chế chi trả phụ cấp, bồi dưỡng theo đúng quy định; bảo đảm việc xác nhận số buổi luyện tập, biểu diễn được thực hiện khách quan, minh bạch.
2. Đối với đội ngũ viên chức và người lao động, cần chủ động tìm hiểu đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đồng thời không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm trong hoạt động nghệ thuật.
3. Đối với cơ quan quản lý nhà nước, cần tăng cường hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện Nghị định; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác giám sát nhằm bảo đảm việc chi trả đúng đối tượng, đúng chế độ.
4. Đối với cộng đồng, mỗi người dân cần trân trọng giá trị lao động của đội ngũ nghệ sĩ, tích cực đồng hành cùng các hoạt động văn hóa, góp phần xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh để nghệ thuật tiếp tục phát huy vai trò trong giáo dục con người và phát triển đất nước.

Thông điệp nhân văn: “Một nền văn hóa mạnh phải bắt đầu từ việc trân trọng những người sáng tạo nên các giá trị văn hóa. Chính sách đãi ngộ công bằng không chỉ bảo đảm quyền lợi của người nghệ sĩ mà còn là đầu tư cho tương lai văn hóa của dân tộc. Khi người nghệ sĩ được yên tâm cống hiến, xã hội sẽ được thụ hưởng những giá trị tinh thần bền vững, nhân văn và giàu bản sắc.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.