Trong quá trình thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, không ít người dân phản ánh tình trạng hồ sơ bị kéo dài bất thường dù đã nộp đầy đủ giấy tờ theo quy định. Đáng lo ngại hơn, sự chậm trễ này đôi khi đi kèm những lời gợi ý “bồi dưỡng”, “hỗ trợ” để hồ sơ được giải quyết nhanh hơn. Vậy đây có phải là hành vi nhũng nhiễu trong giải quyết thủ tục hành chính? Người dân cần làm gì để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà không phải chấp nhận các khoản chi ngoài quy định? Hãy cùng Chuyên gia Nguyễn Hữu Long phân tích qua tình huống dưới đây 

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Tháng 4/2026, hộ ông Nguyễn Văn A, trú tại xã B, tỉnh C, nộp hồ sơ xin chuyển mục đích sử dụng 300m² đất từ đất trồng cây lâu năm sang đất ở để xây dựng nhà cho con trai chuẩn bị lập gia đình. Hồ sơ được Bộ phận Một cửa của UBND cấp có thẩm quyền tiếp nhận đầy đủ và cấp Phiếu tiếp nhận, hẹn trả kết quả theo đúng quy định.

Tuy nhiên, sau nhiều tuần chờ đợi, ông A vẫn không nhận được bất kỳ thông báo nào về việc tổ chức thẩm định thực địa. Mỗi lần liên hệ, ông chỉ nhận được câu trả lời chung chung như: “Hồ sơ đang chờ cán bộ xuống kiểm tra”, “Lãnh đạo chưa ký”, hoặc “Phải đợi thêm vài hôm”.

Trong một lần gặp trực tiếp, một cán bộ địa chính bóng gió rằng nếu gia đình “hỗ trợ chút kinh phí đi lại” hoặc “bồi dưỡng để hồ sơ được xử lý nhanh hơn” thì việc kiểm tra thực địa và trình ký sẽ được ưu tiên. Lo ngại việc xây dựng bị chậm tiến độ, gia đình ông A băn khoăn không biết nên “chi tiền cho xong việc” hay tiếp tục chờ đợi.

Ông A đặt câu hỏi:

“Việc cán bộ cố tình kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ để gợi ý đưa tiền bồi dưỡng có đúng pháp luật không? Tôi cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình mà vẫn bảo đảm hồ sơ được giải quyết đúng quy định?”

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Đây là tình huống không hiếm gặp trong thực tiễn quản lý đất đai. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng pháp luật Việt Nam không cho phép cán bộ, công chức lợi dụng nhiệm vụ để gây khó khăn, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính nhằm vụ lợi.

Thứ nhất, cơ quan nhà nước có trách nhiệm giải quyết hồ sơ đúng thời hạn luật định.

Theo Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, khi người dân nộp đầy đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền phải tổ chức thẩm định, kiểm tra thực địa (nếu cần), xác định điều kiện chuyển mục đích sử dụng đất và giải quyết trong thời hạn theo quy định.

Nếu hồ sơ cần bổ sung hoặc không đủ điều kiện giải quyết thì cơ quan tiếp nhận phải thông báo rõ bằng văn bản hoặc theo hình thức được pháp luật cho phép, nêu rõ lý do để người dân biết và thực hiện.

Việc giữ hồ sơ kéo dài nhưng không có thông báo chính thức là biểu hiện của việc giải quyết thủ tục hành chính không đúng quy định.

Thứ hai, hành vi gợi ý đưa tiền để giải quyết nhanh hồ sơ là hành vi nhũng nhiễu.

Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 quy định cán bộ, công chức phải thực hiện nhiệm vụ khách quan, minh bạch, không được lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi.

Một trong những biểu hiện phổ biến của tham nhũng trong hoạt động công vụ là:

• Cố tình kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ;
• Gây khó khăn không có căn cứ;
• Gợi ý, ám chỉ việc đưa tiền hoặc lợi ích vật chất;
• Hướng người dân đến việc “chi ngoài” để được ưu tiên giải quyết.

Dù không nói trực tiếp “đưa tiền”, nhưng việc cố tình tạo áp lực để người dân tự hiểu và tự nguyện “bồi dưỡng” vẫn có thể là dấu hiệu của hành vi nhũng nhiễu cần được xem xét, xử lý.

Thứ ba, người dân có quyền phản ánh, kiến nghị hoặc khiếu nại.

Khi phát hiện dấu hiệu giải quyết hồ sơ không đúng quy định, công dân có quyền:

• Yêu cầu cơ quan giải quyết thông báo tiến độ xử lý;
• Gửi phản ánh đến UBND hoặc cơ quan quản lý cán bộ;
• Khiếu nại nếu việc chậm giải quyết làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình;
• Tố cáo nếu có căn cứ cho rằng cán bộ lợi dụng chức vụ để vụ lợi.

Pháp luật bảo vệ quyền phản ánh, tố cáo của công dân và nghiêm cấm hành vi trù dập người thực hiện quyền này.

Thứ tư, tuyệt đối không nên đưa “tiền bồi dưỡng”.

Nhiều người cho rằng “đưa ít tiền cho xong việc”. Tuy nhiên, việc này tiềm ẩn nhiều rủi ro:

• Không có bất kỳ căn cứ pháp lý nào bảo đảm hồ sơ sẽ được giải quyết nhanh hơn;
• Có thể tiếp tay cho hành vi nhũng nhiễu;
• Trong một số trường hợp còn phát sinh các vấn đề pháp lý khác nếu việc đưa, nhận tiền mang bản chất hối lộ.

Do đó, lựa chọn đúng đắn là yêu cầu cơ quan giải quyết đúng quy trình, đúng thời hạn thay vì chấp nhận những khoản chi ngoài quy định.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Không ít người dân khi thực hiện thủ tục đất đai mang tâm lý “ngại va chạm”, sợ bị gây khó dễ nên chấp nhận đưa tiền để công việc được thuận lợi. Chính tâm lý này vô tình tạo điều kiện cho hành vi nhũng nhiễu tồn tại và lặp lại.

Ở góc độ tâm lý, người dân cần hiểu rằng việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình không đồng nghĩa với đối đầu hay gây căng thẳng với cơ quan nhà nước. Thái độ bình tĩnh, hợp tác, tôn trọng cán bộ thực thi công vụ nhưng kiên quyết yêu cầu giải quyết đúng quy định sẽ giúp hạn chế xung đột và bảo đảm hiệu quả.

Ở góc độ giáo dục, việc xây dựng văn hóa “không phong bì”, “không chi phí ngoài quy định” cần bắt đầu từ chính nhận thức của mỗi công dân. Khi người dân đồng loạt từ chối các khoản “bồi dưỡng”, môi trường hành chính sẽ ngày càng minh bạch hơn.

Ở góc độ quản trị công, việc công khai quy trình, thời hạn xử lý hồ sơ, số điện thoại đường dây nóng, địa chỉ thư điện tử tiếp nhận phản ánh và trách nhiệm của từng cán bộ sẽ góp phần hạn chế tình trạng nhũng nhiễu, nâng cao niềm tin của người dân đối với cơ quan nhà nước.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Theo Chuyên gia Nguyễn Hữu Long, trước biểu hiện cán bộ cố tình kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ để gợi ý đưa tiền, người dân không nên nóng vội hoặc lựa chọn giải pháp “chi tiền cho xong việc”. Thay vào đó, cần chủ động bảo vệ quyền lợi của mình bằng những bước sau:

Thứ nhất, lưu giữ đầy đủ toàn bộ lịch trình giải quyết hồ sơ.

Ngay từ khi nộp hồ sơ, cần lưu lại:

• Phiếu tiếp nhận hồ sơ;
• Giấy hẹn trả kết quả;
• Biên lai thực hiện nghĩa vụ tài chính (nếu có);
• Tin nhắn, email trao đổi;
• Thời gian liên hệ trực tiếp;
• Nội dung làm việc với cán bộ;
• Tên cán bộ tiếp nhận hoặc hướng dẫn.

Việc ghi chép theo trình tự thời gian sẽ giúp chứng minh quá trình giải quyết hồ sơ nếu phát sinh tranh chấp hoặc khiếu nại.

Thứ hai, chủ động yêu cầu cơ quan giải thích khi quá thời hạn.

Nếu đã hết thời hạn giải quyết mà chưa nhận được kết quả hoặc thông báo hợp lệ, người dân nên gửi văn bản hoặc email đề nghị cơ quan giải thích nguyên nhân chậm trễ thay vì chỉ hỏi bằng lời nói.

Thứ ba, thực hiện phản ánh qua hòm thư điện tử của UBND.

Khi có dấu hiệu nhũng nhiễu, người dân có thể gửi phản ánh đến hòm thư điện tử của UBND cấp có thẩm quyền hoặc cơ quan quản lý cán bộ. Nội dung phản ánh nên trình bày ngắn gọn, rõ ràng, bao gồm:

• Thông tin người phản ánh;
• Mã số hồ sơ hoặc số Phiếu tiếp nhận;
• Ngày nộp hồ sơ;
• Quá trình giải quyết;
• Nội dung biểu hiện nhũng nhiễu;
• Các tài liệu kèm theo (nếu có);
• Đề nghị xem xét, kiểm tra và trả lời theo quy định.

Đây là phương thức văn minh, có căn cứ và giúp cơ quan quản lý dễ dàng kiểm tra, giám sát quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

Thứ tư, phân biệt rõ phản ánh, khiếu nại và tố cáo.

• Phản ánh, kiến nghị: áp dụng khi người dân mong muốn cơ quan xem xét thái độ phục vụ, tiến độ giải quyết hoặc những bất cập trong thủ tục hành chính.
• Khiếu nại: áp dụng khi quyền, lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng bởi quyết định hoặc hành vi hành chính.
• Tố cáo: áp dụng khi có căn cứ cho rằng cán bộ có hành vi vi phạm pháp luật trong thi hành công vụ.

Việc lựa chọn đúng hình thức sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền xử lý nhanh chóng và đúng trình tự pháp luật.

Thứ năm, kiên quyết nói không với các khoản “bồi dưỡng”.

Một nền hành chính minh bạch được xây dựng từ cả hai phía: cán bộ thực thi công vụ liêm chính và người dân kiên quyết không tiếp tay cho hành vi nhũng nhiễu. Chỉ khi mọi thủ tục được giải quyết đúng quy định, đúng thời hạn và đúng trách nhiệm thì quyền lợi của người dân mới được bảo đảm bền vững, đồng thời góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, công khai, minh bạch và hiện đại.

Thông điệp từ chuyên gia: “Sự chậm trễ có thể được pháp luật giải quyết; nhưng một khoản “bồi dưỡng” sai quy định có thể khiến cả người đưa và người nhận phải đối mặt với những hệ lụy pháp lý không đáng có. Hãy lưu giữ chứng cứ, sử dụng đúng quyền phản ánh, khiếu nại và tố cáo để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình bằng con đường pháp luật.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.