Một khoảng đất nhỏ trong ngõ hẻm có thể không đáng giá bao nhiêu, nhưng khi bị chiếm dụng làm tài sản riêng, nó lại trở thành nguồn cơn của những mâu thuẫn kéo dài giữa những người hàng xóm. Ranh giới giữa “sử dụng tạm” và “lấn chiếm trái phép” đôi khi chỉ cách nhau một quy định của pháp luật và một ý thức tôn trọng lợi ích cộng đồng. 

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Gia đình ông Nguyễn Văn A, trú tại tổ dân phố 5, phường B, tỉnh C, sinh sống nhiều năm trong một ngõ hẻm có lối đi chung rộng khoảng 2,5 mét, là con đường duy nhất để hơn 10 hộ dân ra vào hằng ngày.

Do nhu cầu chăn nuôi vài con dê và lợn trong thời gian ngắn, ông A đã tự ý dựng hàng rào bằng lưới B40, cọc sắt và mái che tạm trên khoảng 20 m² thuộc phần lối đi chung của ngõ hẻm để làm chuồng nuôi gia súc. Việc này khiến lối đi bị thu hẹp đáng kể, xe máy phải tránh nhau rất khó khăn, trẻ em và người già đi lại bất tiện, đặc biệt xe cứu thương hoặc xe chữa cháy gần như không thể tiếp cận khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Nhiều hộ dân trong ngõ đã nhiều lần góp ý, đề nghị ông A tháo dỡ công trình tạm nhưng ông cho rằng:

“Đất này chưa ai quản lý, tôi chỉ sử dụng vài tháng rồi sẽ tháo dỡ, không ảnh hưởng gì.”

Mâu thuẫn giữa các hộ dân ngày càng gay gắt. Có người yêu cầu UBND phường cưỡng chế tháo dỡ, có người lại muốn hòa giải để giữ tình làng nghĩa xóm.

Vậy việc tự ý rào chắn lối đi chung để làm chuồng nuôi gia súc có vi phạm pháp luật hay không? Người dân cần xử lý thế nào để vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp, vừa hạn chế phát sinh mâu thuẫn trong cộng đồng?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Trong các khu dân cư, ngõ, hẻm, lối đi chung không chỉ phục vụ việc đi lại của các hộ dân mà còn là hạ tầng giao thông phục vụ cộng đồng. Cá nhân không có quyền tự ý chiếm dụng để sử dụng vào mục đích riêng.

Thứ nhất, hành vi tự ý chiếm dụng lối đi chung là hành vi trái pháp luật.

Theo Luật Đất đai năm 2024, đất giao thông và các công trình phục vụ lợi ích công cộng phải được sử dụng đúng mục đích; mọi hành vi lấn, chiếm hoặc sử dụng sai mục đích đều bị nghiêm cấm.

Nếu phần ngõ hẻm thuộc quỹ đất công cộng hoặc đã được xác lập là lối đi chung của cộng đồng thì việc dựng hàng rào, chuồng trại để phục vụ lợi ích cá nhân là hành vi xâm phạm quyền sử dụng hợp pháp của cộng đồng dân cư.

Thứ hai, việc dựng chuồng nuôi gia súc trong ngõ hẻm còn có thể ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường và an toàn cộng đồng.

Chuồng trại phát sinh mùi hôi, nước thải, chất thải chăn nuôi, ruồi muỗi và nguy cơ phát sinh dịch bệnh, làm giảm chất lượng môi trường sống của các hộ dân xung quanh.

Trong trường hợp gây ô nhiễm môi trường hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, cá nhân vi phạm còn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và xử phạt vi phạm hành chính.

Thứ ba, việc cản trở lối đi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ.

Ngõ hẻm là tuyến tiếp cận của xe cứu thương, xe chữa cháy và lực lượng cứu hộ.

Khi tự ý thu hẹp hoặc bịt kín lối đi, cá nhân không chỉ xâm phạm quyền đi lại của người khác mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây hậu quả rất lớn nếu xảy ra hỏa hoạn hoặc tai nạn khẩn cấp.

Thứ tư, UBND cấp xã (phường) có thẩm quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm.

Khi phát hiện hành vi lấn chiếm lối đi chung, UBND phường có thể:

• Kiểm tra, xác minh hiện trạng;
• Tổ chức hòa giải, vận động tự tháo dỡ;
• Lập biên bản vi phạm;
• Ban hành quyết định xử lý vi phạm hành chính nếu đủ căn cứ;
• Buộc khôi phục lại hiện trạng ban đầu và cưỡng chế thực hiện nếu người vi phạm không chấp hành theo quy định của pháp luật.

Như vậy, việc lấy lý do “chỉ sử dụng tạm” hoặc “chưa ai quản lý” không làm phát sinh quyền sử dụng hợp pháp đối với phần diện tích lối đi chung.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Phần lớn những tranh chấp trong ngõ hẻm không bắt đầu từ những giá trị tài sản lớn mà xuất phát từ xung đột trong việc sử dụng không gian sinh hoạt chung.

Một số người có tâm lý:

• “Để tạm vài tháng chắc không ai ý kiến.”
• “Tôi dùng trước rồi tính sau.”
• “Đất chung thì ai cũng có quyền.”

Đó là biểu hiện của tâm lý ích kỷ trong sử dụng tài sản cộng đồng, đặt lợi ích cá nhân lên trên quyền lợi của tập thể.

Khi một người lấn chiếm mà không bị xử lý kịp thời, rất dễ tạo ra hiệu ứng “làm theo”. Người khác có thể tiếp tục dựng mái che, để vật liệu xây dựng, trồng cây, bán hàng hoặc đỗ xe trên lối đi chung, khiến không gian công cộng dần bị thu hẹp.

Ở góc độ quản trị địa phương, chính quyền cơ sở cần phát hiện sớm các dấu hiệu lấn chiếm, tăng cường tuyên truyền về ý thức bảo vệ tài sản công, đồng thời phát huy vai trò của tổ dân phố, ban công tác mặt trận và các đoàn thể trong việc hòa giải ngay từ đầu.

Một cuộc đối thoại chân thành, dựa trên tinh thần tôn trọng và lợi ích chung, thường giúp tháo gỡ mâu thuẫn hiệu quả hơn so với việc để tranh chấp kéo dài rồi mới áp dụng biện pháp cưỡng chế.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo Chuyên gia Nguyễn Hữu Long, những tranh chấp về lối đi chung trong khu dân cư cần được giải quyết theo nguyên tắc “ưu tiên hòa giải – kiên quyết bảo vệ lợi ích cộng đồng – xử lý nghiêm khi có vi phạm kéo dài”.

Giải pháp toàn diện gồm các bước sau:

Thứ nhất, xác định rõ nguồn gốc pháp lý của phần lối đi thông qua hồ sơ địa chính, bản đồ quy hoạch, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thực tế quản lý, sử dụng để làm căn cứ khách quan khi giải quyết.

Thứ hai, tổ chức hòa giải với sự tham gia của UBND phường, tổ trưởng tổ dân phố, ban công tác mặt trận và các hộ dân liên quan; phân tích rõ quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý nếu tiếp tục lấn chiếm, tạo điều kiện để người vi phạm tự nguyện tháo dỡ.

Thứ ba, nếu người vi phạm không hợp tác, UBND phường cần lập biên bản, xử lý theo thẩm quyền, yêu cầu khôi phục hiện trạng ban đầu; trường hợp không chấp hành thì áp dụng biện pháp cưỡng chế theo đúng trình tự, thủ tục luật định, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Thứ tư, sau khi giải quyết vụ việc, địa phương cần rà soát, cắm mốc hoặc xác định rõ phạm vi lối đi chung (nếu cần thiết), đồng thời tuyên truyền để người dân hiểu rằng không gian công cộng là tài sản phục vụ lợi ích chung, không phải nơi để chiếm dụng vì mục đích cá nhân.

Thông điệp từ chuyên gia: “Một hàng rào dựng sai chỗ có thể chặn cả lối đi của cộng đồng; một sự nhường nhịn đúng lúc lại có thể mở ra con đường của sự đoàn kết. Giữ gìn lối đi chung không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là gìn giữ nếp sống văn minh, an toàn và nghĩa tình nơi khu dân cư.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.