TÌNH HUỐNG SỐ 138 : GIÁM ĐỐC TỰ Ý TĂNG VỐN ĐIỀU LỆ MÀ KHÔNG THÔNG QUA ĐẠI HỘI ĐỒNG CỔ ĐÔNG?

Trong cơ cấu tổ chức của công ty cổ phần, Đại hội đồng cổ đông là cơ quan quyết định cao nhất có quyền thông qua việc tăng, giảm vốn điều lệ. Tuy nhiên, nhiều Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị nắm quyền điều hành thực tế thường lạm dụng quyền lực, tự ý quyết định việc phát hành cổ phần và tăng vốn điều lệ mà không qua quy trình biểu quyết hợp pháp. Sự chuyên quyền này dẫn đến những cuộc thâu tóm ngầm và khủng hoảng pháp lý trầm trọng.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Năm 2026, công ty cổ phần công nghệ M tại thành phố H có 3 cổ đông sáng lập, trong đó ông M giữ chức vụ Giám đốc kiêm đại diện pháp luật, sở hữu 50% cổ phần; phần còn lại chia đều cho hai cổ đông góp vốn. Do cần nguồn vốn mở rộng kinh doanh, thay vì triệu tập Đại hội đồng cổ đông để thông qua phương án phát hành cổ phần tăng vốn theo đúng luật định, ông M đã tự ý ký quyết định phát hành thêm lượng lớn cổ phần mới, bán cho một nhà đầu tư bên ngoài (thực chất là người thân của ông M) nhằm làm loãng tỷ lệ sở hữu của hai cổ đông còn lại và thâu tóm tuyệt đối quyền biểu quyết trong công ty.

Khi phát hiện lượng cổ phần của mình bị pha loãng bất hợp pháp và quyền lực bị tước đoạt, hai cổ đông thiểu số đã yêu cầu ông M hủy bỏ quyết định tăng vốn nhưng bị phớt lờ. Họ quyết định đâm đơn kiện ra tòa và yêu cầu cơ quan đăng ký kinh doanh phong tỏa hồ sơ thay đổi vốn điều lệ.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt luật pháp, lập luận của Giám đốc cho rằng “Quyền điều hành kinh doanh cho phép tự quyết định nguồn vốn” là hoàn toàn sai trái. Căn cứ theo quy định của pháp luật doanh nghiệp hiện hành, quyền lợi và tỷ lệ sở hữu của cổ đông được bảo vệ thông qua các căn cứ sau:

Quy định về thẩm quyền quyết định tăng vốn điều lệ (Luật Doanh nghiệp 2020):

Theo quy định tại Điểm d Khoản 2 Điều 138 và Khoản 2 Điều 148 Luật Doanh nghiệp 2020, thẩm quyền quyết định tăng vốn điều lệ, bao gồm số lượng cổ phần chào bán từng loại và quyền ưu tiên mua, thuộc về Đại hội đồng cổ đông với tỷ lệ biểu quyết tán thành từ 65% hoặc 75% tổng số Vote trở lên tùy theo nội dung Điều lệ công ty.

Hội đồng quản trị chỉ có quyền quyết định thời điểm và phương án phát hành cụ thể nếu được Đại hội đồng cổ đông ủy quyền hoặc trong hạn mức phát hành cổ phần chưa bán theo quy định tại Điều 112 Luật Doanh nghiệp. Giám đốc/Tổng Giám đốc không có thẩm quyền đơn phương tự ý quyết định tăng vốn điều lệ.

“Điều 138. Quyền và nghĩa vụ của Đại hội đồng cổ đông

2. Đại hội đồng cổ đông có quyền và nghĩa vụ sau đây:

…

1. d) Quyết định đầu tư hoặc bán số tài sản có giá trị từ 35% tổng giá trị tài sản trở lên được ghi trong báo cáo tài chính gần nhất của công ty, trừ trường hợp Điều lệ công ty quy định một tỷ lệ hoặc một giá trị khác;

…”

“Điều 148. Điều kiện để nghị quyết Đại hội đồng cổ đông được thông qua

…

2. Các nghị quyết được thông qua khi được số cổ đông sở hữu trên 50% tổng số phiếu biểu quyết của tất cả cổ đông dự họp tán thành, trừ trường hợp quy định tại các khoản 1, 3, 4 và 6 Điều này; tỷ lệ cụ thể do Điều lệ công ty quy định.
3. Trừ trường hợp Điều lệ công ty có quy định khác, việc biểu quyết bầu thành viên Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát phải thực hiện theo phương thức bầu dồn phiếu, theo đó mỗi cổ đông có tổng số phiếu biểu quyết tương ứng với tổng số cổ phần sở hữu nhân với số thành viên được bầu của Hội đồng quản trị hoặc Ban kiểm soát và cổ đông có quyền dồn hết hoặc một phần tổng số phiếu bầu của mình cho một hoặc một số ứng cử viên. Người trúng cử thành viên Hội đồng quản trị hoặc Kiểm soát viên được xác định theo số phiếu bầu tính từ cao xuống thấp, bắt đầu từ ứng cử viên có số phiếu bầu cao nhất cho đến khi đủ số thành viên quy định tại Điều lệ công ty. Trường hợp có từ 02 ứng cử viên trở lên đạt cùng số phiếu bầu như nhau cho thành viên cuối cùng của Hội đồng quản trị hoặc Ban kiểm soát thì sẽ tiến hành bầu lại trong số các ứng cử viên có số phiếu bầu ngang nhau hoặc lựa chọn theo tiêu chí quy định tại quy chế bầu cử hoặc Điều lệ công ty.
4. Trường hợp thông qua nghị quyết dưới hình thức lấy ý kiến bằng văn bản thì nghị quyết Đại hội đồng cổ đông được thông qua nếu được số cổ đông sở hữu trên 50% tổng số phiếu biểu quyết của tất cả cổ đông có quyền biểu quyết tán thành; tỷ lệ cụ thể do Điều lệ công ty quy định.
5. Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông phải được thông báo đến cổ đông có quyền dự họp Đại hội đồng cổ đông trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày thông qua; trường hợp công ty có trang thông tin điện tử, việc gửi nghị quyết có thể thay thế bằng việc đăng tải lên trang thông tin điện tử của công ty.
6. Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông về nội dung làm thay đổi bất lợi quyền và nghĩa vụ của cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi chỉ được thông qua nếu được số cổ đông ưu đãi cùng loại dự họp sở hữu từ 75% tổng số cổ phần ưu đãi loại đó trở lên tán thành hoặc được các cổ đông ưu đãi cùng loại sở hữu từ 75% tổng số cổ phần ưu đãi loại đó trở lên tán thành trong trường hợp thông qua nghị quyết dưới hình thức lấy ý kiến bằng văn bản.”

“Điều 112. Vốn của công ty cổ phần

1. Vốn điều lệ của công ty cổ phần là tổng mệnh giá cổ phần các loại đã bán. Vốn điều lệ của công ty cổ phần khi đăng ký thành lập doanh nghiệp là tổng mệnh giá cổ phần các loại đã được đăng ký mua và được ghi trong Điều lệ công ty.
2. Cổ phần đã bán là cổ phần được quyền chào bán đã được các cổ đông thanh toán đủ cho công ty. Khi đăng ký thành lập doanh nghiệp, cổ phần đã bán là tổng số cổ phần các loại đã được đăng ký mua.
3. Cổ phần được quyền chào bán của công ty cổ phần là tổng số cổ phần các loại mà Đại hội đồng cổ đông quyết định sẽ chào bán để huy động vốn. Số cổ phần được quyền chào bán của công ty cổ phần khi đăng ký thành lập doanh nghiệp là tổng số cổ phần các loại mà công ty sẽ chào bán để huy động vốn, bao gồm cổ phần đã được đăng ký mua và cổ phần chưa được đăng ký mua.
4. Cổ phần chưa bán là cổ phần được quyền chào bán và chưa được thanh toán cho công ty. Khi đăng ký thành lập doanh nghiệp, cổ phần chưa bán là tổng số cổ phần các loại chưa được đăng ký mua.
5. Công ty có thể giảm vốn điều lệ trong trường hợp sau đây:
6. a) Theo quyết định của Đại hội đồng cổ đông, công ty hoàn trả một phần vốn góp cho cổ đông theo tỷ lệ sở hữu cổ phần của họ trong công ty nếu công ty đã hoạt động kinh doanh liên tục từ 02 năm trở lên kể từ ngày đăng ký thành lập doanh nghiệp và bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác sau khi đã hoàn trả cho cổ đông;
7. b) Công ty mua lại cổ phần đã bán theo quy định tại Điều 132 và Điều 133 của Luật này;
8. c) Vốn điều lệ không được các cổ đông thanh toán đầy đủ và đúng hạn theo quy định tại Điều 113 của Luật này.”

Hệ lụy pháp lý và tính vô hiệu của quyết định tăng vốn:

Mọi quyết định tăng vốn điều lệ, thay đổi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được thực hiện trái thẩm quyền, không qua nghị quyết hợp lệ của Đại hội đồng cổ đông đều có nguy cơ bị Tòa án tuyên bố vô hiệu do vi phạm nghiêm trọng trình tự, thủ tục tố tụng nội bộ doanh nghiệp.

Cơ quan đăng ký kinh doanh (Phòng Đăng ký kinh doanh) có quyền thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đã cấp nếu phát hiện hồ sơ thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp chứa đựng các tài liệu giả mạo hoặc quyết định không đúng thẩm quyền.

Kết luận pháp lý: Các cổ đông bị xâm phạm quyền lợi hoàn toàn có cơ sở pháp lý vững chắc để khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố hủy bỏ quyết định tăng vốn trái pháp luật của Giám đốc, khôi phục lại tỷ lệ sở hữu cổ phần ban đầu và quy trách nhiệm cá nhân đối với người vi phạm.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Sự độc đoán và lạm quyền của người đứng đầu xuất phát từ tham vọng kiểm soát tuyệt đối và lòng tham vật chất, muốn tước đoạt công sức của các cổ đông sáng lập đồng hành từ những ngày đầu. Việc Giám đốc dùng thủ thuật pháp lý mập mờ để “đánh úp” các cổ đông làm sói mòn nghiêm trọng đạo đức kinh doanh, tạo ra sự bất công xã hội và làm tổn thương tâm lý, sự tin tưởng sâu sắc trong quan hệ đối tác.

Giáo dục luôn hướng con người đến sự chính trực, minh bạch và tôn trọng luật chơi chung; việc lật lọng quyền lực cổ đông là một tấm gương xấu trong văn hóa quản trị doanh nghiệp.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro doanh nghiệp

Bài học quản trị đắt giá ở đây dành cho công ty cổ phần chính là sự lỏng lẻo trong cơ chế phân quyền kiểm soát. Việc tập trung toàn bộ quyền lực vào một cá nhân mà thiếu vắng sự kiểm soát chéo từ Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát là một sai lầm chết người trong quản trị rủi ro tổ chức. Đối với doanh nghiệp, việc tuân thủ tuyệt đối quy trình quản trị công ty chính là tấm lá chắn duy nhất để bảo vệ cấu trúc sở hữu và sự phát triển bền vững.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để vấn đề này một cách thấu tình đạt lý, giảm thiểu rủi ro pháp lý và cứu vãn doanh nghiệp khỏi khủng hoảng, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

• Bước 1 – Gửi thông báo đình chỉ và yêu cầu khẩn cấp: Các cổ đông lập tức gửi văn bản kiến nghị pháp lý đến Giám đốc và Hội đồng quản trị, yêu cầu đình chỉ ngay lập tức việc thực thi quyết định tăng vốn trái thẩm quyền, đồng thời gửi đơn khẩn cấp tới Phòng Đăng ký kinh doanh Sở Kế hoạch và Đầu tư yêu cầu tạm dừng giải quyết các hồ sơ thay đổi liên quan đến việc cấp đổi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp mới.
• Bước 2 – Tổ chức Đại hội đồng cổ đông bất thường (Hòa giải và minh bạch): Triệu tập hợp pháp cuộc họp Đại hội đồng cổ đông bất thường theo đúng tỷ lệ sở hữu quy định để bãi nhiệm hoặc chất vấn trách nhiệm của Giám đốc, đồng thời phủ quyết toàn bộ các nghị quyết tăng vốn không hợp lệ do cá nhân tự ý ban hành.
• Bước 3 – Khởi kiện ra Tòa án (Giải pháp cuối cùng): Nếu Giám đốc tiếp tục cố chấp hoặc tẩu tán tài sản, các cổ đông tiến hành nộp đơn khởi kiện vụ án tranh chấp nội bộ công ty ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu tuyên hủy quyết định tăng vốn trái pháp luật và buộc bồi thường thiệt hại (nếu có).

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về quản trị doanh nghiệp hay tranh chấp nội bộ công ty cổ phần, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật Doanh nghiệp; Tăng vốn điều lệ; Thẩm quyền Đại hội đồng cổ đông; Quản trị công ty cổ phần.