Việc các tổ chức phi chính phủ nước ngoài (NGO) tài trợ xây dựng trường học cho trẻ em vùng khó khăn là nguồn lực quý giá đối với sự nghiệp giáo dục. Tuy nhiên, để bảo đảm an ninh quốc gia, quản lý viện trợ nước ngoài minh bạch và sử dụng hiệu quả nguồn tài trợ, mọi hoạt động tiếp nhận, phê duyệt và triển khai dự án đều phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Một tổ chức phi chính phủ nước ngoài có trụ sở tại châu Âu đề xuất tài trợ toàn bộ kinh phí khoảng 20 tỷ đồng để xây dựng Trường Mầm non H tại một xã vùng cao thuộc tỉnh Quảng Trị, đồng thời hỗ trợ trang thiết bị dạy học, khu vui chơi và chương trình đào tạo giáo viên trong thời gian ba năm.

Ủy ban nhân dân xã và người dân địa phương đều đồng thuận vì đây là khu vực còn nhiều khó khăn, cơ sở vật chất xuống cấp nghiêm trọng. Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị triển khai, nhiều ý kiến băn khoăn liệu địa phương có thể tiếp nhận ngay nguồn viện trợ hay phải thực hiện thủ tục thẩm định, xin chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền trước khi ký kết và triển khai dự án.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về hợp tác quốc tế trong giáo dục

Theo khoản 1 Điều 107 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Nhà nước khuyến khích mở rộng hợp tác quốc tế trong giáo dục trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng, tuân thủ pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, nhằm huy động nguồn lực phát triển giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để các cơ sở giáo dục, địa phương và tổ chức nước ngoài hợp tác đầu tư, viện trợ cho giáo dục nhưng phải được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục và chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

2. Nguyên tắc tiếp nhận và triển khai nguồn tài trợ nước ngoài

Khoản 1 Điều 107 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“ Điều 107. Hợp tác về giáo dục với nước ngoài

1.Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện cho cơ sở giáo dục của Việt Nam hợp tác với tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học.”

Áp dụng vào tình huống

• Về phía địa phương: UBND cấp có thẩm quyền không thể tự ý tiếp nhận và triển khai dự án ngay sau khi có đề nghị tài trợ mà cần thực hiện quy trình thẩm định, phê duyệt theo quy định của pháp luật.Về phía tổ chức tài trợ: Tổ chức phi chính phủ nước ngoài phải thực hiện các thủ tục liên quan đến đăng ký hoạt động, hồ sơ viện trợ và phối hợp với các cơ quan chức năng của Việt Nam trong suốt quá trình thực hiện dự án.

Kết luận pháp lý: Việc tổ chức phi chính phủ nước ngoài tài trợ xây dựng trường mầm non cho trẻ em vùng cao là chủ trương được Nhà nước khuyến khích khi đáp ứng mục tiêu phát triển giáo dục. Tuy nhiên, mọi hoạt động tiếp nhận và triển khai dự án phải tuân thủ khoản 1 Điều 107 Luật Giáo dục hiện hành và các quy định có liên quan về quản lý viện trợ nước ngoài, bảo đảm đúng trình tự, đúng thẩm quyền và không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại của Việt Nam.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Đối với trẻ em vùng cao, một ngôi trường mới không chỉ mang ý nghĩa về cơ sở vật chất mà còn mở ra cơ hội được học tập trong môi trường an toàn, bình đẳng và phát triển toàn diện. Những chương trình viện trợ giáo dục được triển khai đúng pháp luật sẽ góp phần lan tỏa tinh thần nhân ái, trách nhiệm xã hội và sự hợp tác quốc tế vì trẻ em. Tuy nhiên, mọi hoạt động hỗ trợ cần tôn trọng bản sắc văn hóa địa phương, không làm ảnh hưởng đến quyền tự chủ trong giáo dục, đồng thời bảo đảm mọi nguồn lực đều hướng đến lợi ích tốt nhất của người học.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Các dự án viện trợ quốc tế trong lĩnh vực giáo dục cần được quản trị chặt chẽ nhằm cân bằng giữa mục tiêu nhân đạo và yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia. Những nội dung trọng tâm gồm: Động lực phát triển hạ tầng vùng cao nhân văn, giúp nâng cao điều kiện học tập và thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền; Quản trị rủi ro an ninh, đối ngoại, thông qua việc kiểm soát nguồn viện trợ, mục tiêu dự án, đối tượng tham gia và quá trình triển khai nhằm bảo đảm phù hợp với lợi ích quốc gia;

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để việc tiếp nhận nguồn tài trợ quốc tế trong giáo dục vừa đúng pháp luật vừa bảo đảm hiệu quả lâu dài, chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất ba giải pháp:

1. Bước 1. Hoàn thiện hồ sơ pháp lý trước khi tiếp nhận viện trợ: Địa phương cần rà soát quy hoạch giáo dục, xác định nhu cầu đầu tư, lập đầy đủ hồ sơ tiếp nhận viện trợ và thực hiện quy trình xin chấp thuận theo đúng thẩm quyền trước khi ký kết bất kỳ cam kết tài trợ nào.
2. Bước 2. Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành: Xây dựng quy trình phối hợp chặt chẽ giữa Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Ngoại vụ, Công an tỉnh, cơ quan tài chính và chính quyền địa phương để thẩm định dự án, đánh giá yếu tố pháp lý, tài chính, quốc phòng, an ninh và đối ngoại ngay từ giai đoạn chuẩn bị.
3. Bước 3. Tăng cường giám sát và minh bạch trong quá trình thực hiện: Công khai tiến độ dự án, nguồn vốn, chất lượng công trình và kết quả nghiệm thu; thường xuyên kiểm tra việc sử dụng tài sản sau đầu tư nhằm bảo đảm nguồn viện trợ phát huy đúng giá trị, phục vụ lâu dài cho trẻ em vùng cao.

Thông điệp: Nguồn viện trợ quốc tế chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tiếp nhận minh bạch, quản lý đúng pháp luật và đặt lợi ích của trẻ em cùng an ninh quốc gia làm trung tâm của mọi quyết định.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.