Khi nguồn ngân sách nhà nước dành cho nghiên cứu khoa học bị sử dụng để thuê đơn vị bên ngoài thực hiện toàn bộ nội dung học thuật của đề tài, vấn đề không chỉ dừng lại ở đạo đức nghiên cứu mà còn đặt ra yêu cầu xem xét trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm quản lý tài sản công và tính trung thực trong hoạt động khoa học.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Ông N là giảng viên của Trường Đại học X, đồng thời là chủ nhiệm một đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ được thực hiện bằng nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước.

Trong quá trình triển khai đề tài, thay vì trực tiếp tổ chức nghiên cứu theo nội dung đã được phê duyệt, ông N sử dụng một phần kinh phí nghiên cứu để ký hợp đồng với một công ty tư vấn bên ngoài thực hiện toàn bộ việc xây dựng báo cáo tổng hợp, báo cáo nghiệm thu và các sản phẩm khoa học của đề tài.

Sau khi đề tài được nghiệm thu, một thành viên nhóm nghiên cứu phát hiện hầu hết nội dung báo cáo do công ty bên ngoài biên soạn, trong khi chủ nhiệm đề tài và nhóm nghiên cứu chỉ chỉnh sửa hình thức trước khi nộp.

Cho rằng việc sử dụng ngân sách nghiên cứu theo cách này có dấu hiệu vi phạm quy định về liêm chính khoa học, sử dụng không đúng mục đích kinh phí nghiên cứu và ảnh hưởng đến uy tín của hoạt động nghiên cứu khoa học, thành viên nhóm nghiên cứu đã gửi đơn phản ánh đến cơ quan quản lý.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về liêm chính và trung thực trong hoạt động khoa học, công nghệ

Khoản 2 Điều 14 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 quy định hoạt động khoa học và công nghệ phải tuân thủ nguyên tắc trung thực, khách quan, minh bạch, liêm chính học thuật, bảo đảm người thực hiện nghiên cứu chịu trách nhiệm đối với kết quả nghiên cứu và sản phẩm khoa học do mình thực hiện.

Điều này đồng nghĩa với việc chủ nhiệm đề tài phải trực tiếp tổ chức nghiên cứu, chịu trách nhiệm về nội dung chuyên môn và kết quả nghiên cứu; không được hợp thức hóa sản phẩm do tổ chức khác thực hiện thay toàn bộ.

2. Nguyên tắc quản lý, sử dụng tài sản công và phòng, chống tham nhũng

Theo điểm d) khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

     “ Điều 2. Các hành vi tham nhũng

1. Các hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước do người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị khu vực nhà nước thực hiện bao gồm:

2. a) Tham ô tài sản;

3. b) Nhận hối lộ;

4. c) Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản;

5. d) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;”

Áp dụng vào tình huống

• Về hoạt động nghiên cứu: Việc chủ nhiệm đề tài sử dụng ngân sách nghiên cứu để thuê doanh nghiệp bên ngoài thực hiện toàn bộ nội dung báo cáo làm mất đi bản chất của hoạt động nghiên cứu khoa học và không bảo đảm nguyên tắc liêm chính học thuật.

Kết luận pháp lý: Trong trường hợp này, nếu xác minh việc thuê đơn vị bên ngoài thực hiện toàn bộ sản phẩm nghiên cứu bằng nguồn kinh phí ngân sách là có thật thì hành vi có dấu hiệu không bảo đảm nguyên tắc liêm chính khoa học theo quy định của pháp luật và các quy định có liên quan về quản lý nhiệm vụ khoa học sử dụng ngân sách nhà nước.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Giảng viên đại học không chỉ là người thực hiện nghiên cứu mà còn là hình mẫu về trung thực học thuật đối với sinh viên và cộng đồng khoa học. Khi người đứng đầu đề tài thuê đơn vị bên ngoài làm thay toàn bộ nội dung nghiên cứu, giá trị của lao động khoa học bị đánh đổi bằng sự tiện lợi và thành tích. Nếu hành vi này bị xem là bình thường, nó sẽ tạo ra tâm lý coi nhẹ tính trung thực, làm xói mòn niềm tin vào chất lượng nghiên cứu, ảnh hưởng tiêu cực đến văn hóa học thuật và đạo đức nghề nghiệp trong các cơ sở giáo dục đại học.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Đây là bài học điển hình về gian lận khoa học gắn với rủi ro quản lý ngân sách công. Khi quy trình kiểm soát nhiệm vụ nghiên cứu thiếu minh bạch, việc thuê ngoài để thực hiện toàn bộ sản phẩm nghiên cứu có thể dẫn đến; Gian lận khoa học, làm sai lệch giá trị thực của kết quả nghiên cứu; Lãng phí hoặc sử dụng ngân sách công không đúng mục đích.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để hạn chế các hành vi gian lận học thuật và bảo đảm sử dụng hiệu quả ngân sách nghiên cứu, chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất giải pháp theo 03 bước:

1. Bước 1. Chuẩn hóa kiểm soát nhiệm vụ nghiên cứu: Các cơ sở giáo dục đại học cần tăng cường kiểm tra quá trình thực hiện đề tài, đối chiếu nhật ký nghiên cứu, dữ liệu gốc, tiến độ và sản phẩm trung gian thay vì chỉ đánh giá báo cáo cuối cùng.
2. Bước 2. Minh bạch quản lý kinh phí nghiên cứu: Toàn bộ hoạt động thuê chuyên gia, thuê dịch vụ hoặc hợp đồng hỗ trợ nghiên cứu phải được công khai, đúng dự toán đã phê duyệt và chịu sự kiểm tra của cơ quan tài chính, kiểm toán và cơ quan quản lý khoa học.
3. Bước 3. Xây dựng văn hóa liêm chính học thuật: Các trường đại học cần ban hành quy tắc đạo đức nghiên cứu, tập huấn định kỳ về liêm chính khoa học, phòng chống đạo văn, gian lận nghiên cứu và quy trình xử lý vi phạm; đồng thời áp dụng cơ chế thu hồi kinh phí, xử lý kỷ luật và công khai kết quả xử lý đối với các hành vi gian lận nhằm bảo vệ uy tín của hoạt động nghiên cứu.

Thông điệp: Liêm chính học thuật là nền tảng của khoa học; mọi đồng tiền từ ngân sách nghiên cứu chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng đúng mục đích, minh bạch và tạo ra những kết quả nghiên cứu chân chính.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.