Hành vi nhà trường tự ý cào bằng, chia đều khoản thu sửa chữa cơ sở vật chất máy phát điện theo đầu học sinh ngay đầu năm học đang tạo ra sự bức xúc lớn trong phụ huynh. Đây không chỉ là biểu hiện sai lệch trong công tác quản lý tài chính giáo dục mà còn có dấu hiệu vi phạm quy định về tài trợ, xã hội hóa

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Đầu năm học mới, Trường THCS công lập X thông báo thu khoản tiền mang tên “Quỹ sửa chữa cơ sở vật chất máy phát điện”, được chia đều theo đầu mỗi học sinh. Nhà trường giải thích đây là khoản đóng góp nhằm sửa chữa, bảo trì máy phát điện phục vụ hoạt động dạy học. Tuy nhiên, phụ huynh phản ánh việc thu tiền được triển khai đồng loạt, không có phương án lấy ý kiến, không phân biệt hoàn cảnh gia đình và có biểu hiện bắt buộc nếu muốn hoàn tất thủ tục nhập học.

Nhiều ý kiến đặt câu hỏi: Việc lập một khoản “quỹ” như vậy rồi cào bằng cho toàn bộ học sinh có thực sự là hoạt động xã hội hóa hợp pháp hay đã vượt qua ranh giới, trở thành một hình thức lạm thu biến tướng trong trường học công lập?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Việc sửa chữa cơ sở vật chất phục vụ dạy học là nhu cầu chính đáng. Tuy nhiên, mọi khoản thu trong cơ sở giáo dục công lập phải được thực hiện đúng quy định của pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch và không được biến các khoản đóng góp tự nguyện thành nghĩa vụ bắt buộc.

1. Quy định về quản lý, sử dụng tài chính trong giáo dục

Việc huy động nguồn lực xã hội phải bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch. Không được đặt ra các khoản thu mang tính cào bằng, bắt buộc hoặc trá hình dưới tên gọi “quỹ”, “xã hội hóa”, “hỗ trợ”, nếu pháp luật không cho phép.

2. Nguyên tắc quản lý các khoản thu trong cơ sở giáo dục

Theo khoản 1 Điều 101 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025):

      “ Điều 101. Chế độ tài chính đối với cơ sở giáo dục

1. Cơ sở giáo dục công lập thực hiện quản lý các khoản thu, chi tài chính, quản lý sử dụng tài sản theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước, Luật Quản lý sử dụng tài sản công và quy định khác của pháp luật có liên quan; thực hiện chế độ kế toán, kiểm toán, thuế và công khai tài chính theo quy định của pháp luật.”

Áp dụng vào tình huống

• Trong tình huống này, nhà trường tổ chức thu “Quỹ sửa chữa cơ sở vật chất máy phát điện” theo mức chia đều trên từng học sinh ngay đầu năm học. Nếu khoản thu này không thuộc danh mục được phép thu hoặc được triển khai theo hình thức bắt buộc, không bảo đảm tính tự nguyện, công khai và minh bạch thì có dấu hiệu vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính trong cơ sở giáo dục.

Kết luận pháp lý: Đối chiếu khoản 1 Điều 101 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), nếu khoản “Quỹ sửa chữa cơ sở vật chất máy phát điện” được thu không đúng quy định, thiếu công khai, minh bạch hoặc mang tính bắt buộc đối với toàn bộ học sinh thì đây là dấu hiệu vượt quá giới hạn quản lý tài chính hợp pháp trong nhà trường và có thể bị cơ quan có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra, yêu cầu chấn chỉnh hoặc xử lý theo quy định.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Lạm thu dưới bất kỳ hình thức nào đều làm xói mòn niềm tin giữa phụ huynh và nhà trường. Khi một khoản tiền được đặt tên là “quỹ” nhưng lại được chia đều cho mọi học sinh, phụ huynh rất dễ hình thành tâm lý bị ép buộc, lo ngại con mình bị ảnh hưởng nếu không đóng góp. Điều này đi ngược với giá trị cốt lõi của môi trường giáo dục là sự công bằng, minh bạch và tôn trọng quyền lựa chọn của người học.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Từ góc độ quản trị, việc sử dụng các khoản thu ngoài quy định để sửa chữa tài sản công tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và tài chính. Nếu khoản thu bị xác định là lạm thu biến tướng nhằm trục lợi trong môi trường học đường công lập, nhà trường không chỉ làm phát sinh gánh nặng tài chính bất hợp lý đối với phụ huynh, đặc biệt là các hộ nghèo, mà còn đối mặt với nguy cơ bị cơ quan thanh tra tài chính kiểm tra toàn diện. Khi kết luận có sai phạm, nhà trường có thể bị yêu cầu chấm dứt khoản thu, công khai kết quả thanh tra và hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu trái quy định cho phụ huynh, đồng thời xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để phòng ngừa tình trạng lạm thu và xây dựng môi trường giáo dục công khai, minh bạch, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 giải pháp:

1. Bước 1 – Chuẩn hóa các khoản thu đầu năm học: Nhà trường chỉ được triển khai các khoản thu theo đúng quy định của pháp luật; mọi khoản huy động ngoài ngân sách phải được thực hiện đúng trình tự, công khai và bảo đảm nguyên tắc tự nguyện.
2. Bước 2 – Minh bạch quản trị tài chính: Toàn bộ kế hoạch sửa chữa cơ sở vật chất, dự toán kinh phí, nguồn chi và quyết toán phải được công khai để phụ huynh giám sát, qua đó tạo dựng niềm tin và hạn chế khiếu nại.
3. Bước 3 – Tăng cường thanh tra và trách nhiệm giải trình: Cơ quan quản lý giáo dục cần thường xuyên kiểm tra các khoản thu đầu năm học, xử lý nghiêm các hành vi lạm thu hoặc lợi dụng danh nghĩa xã hội hóa để thu tiền trái quy định; đồng thời yêu cầu hoàn trả ngay các khoản thu không đúng pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh và phụ huynh.

Thông điệp: Một khoản thu thiếu minh bạch có thể làm mất đi niềm tin mà nhà trường phải mất nhiều năm mới xây dựng được. Giáo dục không chỉ truyền đạt tri thức mà còn phải là hình mẫu của sự công khai, công bằng và trách nhiệm.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.