“Đi làm ăn xa nhiều năm, đến khi trở về thì phát hiện mảnh đất của gia đình đã bị người khác cắm cọc, dựng hàng rào lưới B40 bao quanh. Trong lúc bức xúc, nhiều người muốn tự tháo dỡ ngay để lấy lại đất. Nhưng liệu đó có phải là cách xử lý đúng pháp luật?”.
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Hộ ông Nguyễn Văn A, trú tại xã B, tỉnh C, được Nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với một thửa đất ở. Do nhiều năm làm ăn xa nên gia đình chưa xây dựng nhà và chỉ thỉnh thoảng mới về kiểm tra.
Một ngày, ông A phát hiện hộ ông Trần Văn D sống gần đó đã tự ý cắm cọc bê tông, kéo hàng rào lưới B40 bao quanh khoảng 300 m² đất của gia đình với lý do “đất bỏ hoang nhiều năm nên không ai sử dụng”.
Ông A nhiều lần yêu cầu tháo dỡ nhưng ông D không đồng ý, thậm chí còn cho rằng phần đất này thuộc gia đình mình từ trước.
Quá bức xúc, ông A dự định thuê người tháo dỡ toàn bộ hàng rào và lấy lại đất ngay.
Ông A băn khoăn:
“Người khác tự ý rào đất của tôi có phải là hành vi lấn chiếm đất không? Tôi có được tự tháo dỡ hàng rào hay phải thực hiện theo trình tự pháp luật?”
2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
Đây là tranh chấp liên quan đến hành vi lấn, chiếm đất và quyền bảo vệ quyền sử dụng đất hợp pháp. Việc xử lý cần dựa trên chứng cứ và đúng trình tự pháp luật, tránh để phát sinh xung đột hoặc vi phạm mới.
1. Tự ý cắm cọc, dựng hàng rào trên đất của người khác là dấu hiệu của hành vi lấn, chiếm đất.
Theo khoản 9, Điều 10 Luật Đất đai 2024 quy định:
“9. Chiếm đất là việc sử dụng đất do Nhà nước đã quản lý mà chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc sử dụng đất của người sử dụng đất hợp pháp khác mà chưa được người đó cho phép.”
Như vậy, theo quy định trên nếu ông Nguyễn Văn A có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xác định được phần đất bị rào thuộc quyền sử dụng hợp pháp của mình thì việc ông D tự ý dựng hàng rào B40 có thể bị xem xét là hành vi lấn, chiếm đất theo quy định pháp luật.
2. Người sử dụng đất hợp pháp có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm.
Theo khoản 5, Điều 26 Luật Đất đai 2024 quy định:
“Quyền chung của người sử dụng đất:
5. Được Nhà nước bảo hộ khi người khác xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp về đất đai của mình.”
Bên cạnh đó,
Điều 166 Bộ luật Dân sự 2015 quy định quyền đòi lại tài sản:
“1. Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu, người sử dụng tài sản, người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật.
2. Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ sự chiếm hữu của chủ thể đang có quyền khác đối với tài sản đó.
Do đó, ông A có quyền yêu cầu ông D tháo dỡ hàng rào, trả lại nguyên trạng thửa đất và chấm dứt việc chiếm giữ trái pháp luật.
3. Không nên tự ý tháo dỡ hàng rào khi chưa thu thập đầy đủ chứng cứ.
Mặc dù quyền sử dụng đất thuộc về mình, nhưng nếu chủ đất tự ý phá dỡ trong khi chưa ghi nhận đầy đủ hiện trạng thì rất dễ phát sinh tranh chấp về sau.
Để bảo vệ quyền lợi, chủ đất nên:
- Chụp ảnh, quay video hiện trạng;
- Mời chính quyền địa phương lập biên bản xác nhận;
- Lập vi bằng ghi nhận hiện trạng (nếu cần);
- Đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xử lý.
Việc thu thập chứng cứ đầy đủ sẽ là cơ sở quan trọng nếu vụ việc phải giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án.
Kết luận pháp lý: Trong tình huống trên, nếu có đủ căn cứ chứng minh quyền sử dụng đất thuộc ông Nguyễn Văn A thì ông có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi lấn chiếm, buộc tháo dỡ hàng rào và trả lại đất. Tuy nhiên, việc tự ý tháo dỡ khi chưa chuẩn bị đầy đủ chứng cứ hoặc chưa thực hiện đúng trình tự có thể làm giảm khả năng bảo vệ quyền lợi của chính mình.
3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”
1. Góc nhìn tâm lý – giáo dục
Bị người khác tự ý chiếm dụng tài sản là cảm giác khiến bất kỳ ai cũng bức xúc. Tuy nhiên, trong trạng thái nóng giận, nhiều người lựa chọn cách tự tháo dỡ hàng rào, xảy ra cãi vã hoặc xô xát, dẫn đến những hậu quả pháp lý không đáng có.
Ứng xử bình tĩnh, thu thập chứng cứ và lựa chọn đúng con đường pháp lý không chỉ bảo vệ quyền lợi của mình mà còn hạn chế những mâu thuẫn kéo dài trong cộng đồng dân cư.
2. Góc nhìn quản trị tài sản từ xa
Thực tế cho thấy nhiều trường hợp lấn chiếm xảy ra đối với những thửa đất bỏ trống hoặc chủ đất sinh sống xa địa phương.
Để hạn chế rủi ro, người sử dụng đất nên xây dựng cơ chế quản trị tài sản từ xa như:
- Kiểm tra hiện trạng đất định kỳ;
- Nhờ người thân hoặc người quản lý theo dõi;
- Lưu trữ đầy đủ hồ sơ pháp lý;
- Cắm mốc ranh giới rõ ràng;
- Lập vi bằng khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm để bảo toàn chứng cứ.