Phân tích thực tiễn chuyên sâu dưới góc nhìn Pháp lý, Tâm lý và Quản trị theo quan điểm của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long
Thừa kế quyền sử dụng đất có yếu tố nước ngoài luôn là một trong những mảng hồ sơ mang tính đặc thù và đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về mặt hành chính hiện nay. Đặc biệt, đối với trường hợp người kiều bào đã thôi quốc tịch Việt Nam, việc tiếp nhận di sản từ cha mẹ sinh thành không chỉ là một thủ tục hành chính đơn thuần, mà còn là hành trình bảo tồn sợi dây liên kết thiêng liêng với quê cha đất tổ. Sự thiếu hụt thông tin về dòng chảy pháp luật hiện hành thường vô tình đẩy các gia đình vào những bế tắc và lúng túng không đáng có trong quá trình thực hiện quyền lợi của mình.
## 1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)
Năm 1995, anh Nguyễn Văn M (con trai độc nhất của cụ ông Nguyễn Văn A và cụ bà Trần Thị B, trú tại xã B, tỉnh C) sang định cư tại nước ngoài. Đến năm 2015, để thuận tiện cho công việc và cuộc sống tại nước sở tại, anh M đã làm thủ tục xin thôi quốc tịch Việt Nam và nhập quốc tịch nước ngoài (trở thành người nước ngoài gốc Việt). Tại quê nhà, hai cụ A và B sở hữu một khối di sản chung là thửa đất thổ cư rộng 400m² tại xã B, tỉnh C.
Vào năm 2026, hai cụ A và B lần lượt qua đời do tuổi cao sức yếu, không để lại di chúc. Biết tin cha mẹ mất, anh M nén đau thương quay trở về quê hương để lo liệu hậu sự. Sau khi hoàn tất nghĩa vụ đạo hiếu, anh M tìm đến cơ quan chức năng để thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế là thửa đất nói trên với mong muốn giữ lại mảnh đất kỷ niệm của cha mẹ làm nơi chốn đi về, thờ tự tổ tiên và duy trì sự gắn kết với quê hương.
Tuy nhiên, do đã thôi quốc tịch Việt Nam và mang hộ chiếu nước ngoài, anh M gặp phải sự lúng túng tột độ khi đối diện với các quy trình chứng minh nguồn gốc huyết thống cũng như quyền được nhận quyền sử dụng đất của người viễn xứ. Khủng hoảng thủ tục đan xen giữa thời điểm tang gia bối rối khiến người con xa xứ rơi vào trạng thái mệt mỏi, hoang mang vì không biết làm thế nào để hoàn thành các bước pháp lý một cách chuẩn xác nhằm giữ gìn trọn vẹn di sản mà đấng sinh thành để lại.
Câu hỏi đặt ra là: Trong trường hợp anh M đã là người nước ngoài (đã thôi quốc tịch Việt Nam) thì cần phải thực hiện những thủ tục pháp lý gì để có thể nhận lại di sản thừa kế do cha mẹ để lại theo đúng quy định của pháp luật?
## 2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
Để giải quyết dứt điểm vướng mắc cho anh M, chúng ta cần soi chiếu trực tiếp vào các quy định thực định mới nhất của Luật Đất đai hiện hành về quyền thừa kế bất động sản của người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài:
Xét về quyền tiếp nhận di sản thừa kế là bất động sản của người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài đã không còn quốc tịch, Khoản 1 Điều 44 Luật Đất đai 2024 quy định rõ:
“1. Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam thì được quyền sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam; có quyền sử dụng đất ở do nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất ở trong các dự án phát triển nhà ở, nhận thừa kế quyền sử dụng đất ở và các loại đất khác trong cùng thửa đất có nhà ở theo quy định của pháp luật về đất đai, pháp luật về dân sự; nhận tặng cho quyền sử dụng đất ở và các loại đất khác trong cùng thửa đất có nhà ở từ những người thuộc hàng thừa kế theo quy định của pháp luật về dân sự.”
Như vậy, dựa trên quy định trích dẫn nêu trên, pháp luật Việt Nam hiện hành hoàn toàn bảo hộ và cho phép người gốc Việt Nam (dù đã thôi quốc tịch) được quyền nhận thừa kế và đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất ở của cha mẹ để lại.
Để hoàn thành nghĩa vụ đăng ký biến động khi thực hiện thủ tục, anh M cần thực hiện quy trình theo các bước chặt chẽ:
Chứng minh tư cách chủ thể và nguồn gốc huyết thống: Anh M phải xuất trình Giấy tờ xác nhận là người gốc Việt Nam do cơ quan thẩm quyền Việt Nam cấp (hoặc các giấy tờ cũ như Giấy khai sinh, Sổ hộ khẩu cũ thể hiện mối quan hệ con ruột với cụ A và cụ B).
Khai nhận di sản thừa kế: Thực hiện thủ tục lập Văn bản khai nhận di sản thừa kế tại Tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh C và niêm yết công khai 15 ngày tại Ủy ban nhân dân xã B để bảo đảm tính minh bạch theo quy trình hành chính.
Đăng ký biến động đất đai: Nộp hồ sơ lên Văn phòng Đăng ký đất đai để cập nhật, sang tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho anh Nguyễn Văn M.
## 3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”
Phân tích sâu hơn câu chuyện của anh M, chúng ta sẽ thấy rõ những bài học sâu sắc về giá trị gia đình và năng lực quản trị thủ tục hành chính liên quốc gia.
Góc nhìn tâm lý giáo dục:
Đối với người kiều bào xa xứ, sau nhiều năm bôn ba nơi đất khách, mảnh đất quê hương của cha mẹ không còn là một tài sản có giá trị bằng tiền, mà nó là nơi “neo giữ” tâm linh, là biểu tượng của nguồn cội. Tâm lý muốn giữ lại mảnh đất để làm nơi thờ tự, chốn đi về của anh M là một giá trị nhân văn cao đẹp, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Việc anh gặp rào cản thủ tục hành chính dễ tạo ra tâm lý lo âu, cô độc của người xa xứ, khiến khát vọng hướng về quê hương bị ảnh hưởng nếu không được giải tỏa kịp thời bằng sự thấu cảm và hướng dẫn đúng đắn từ các chuyên gia.
Góc nhìn quản trị:
Sự lúng túng của anh M trong tình huống này chỉ ra lỗ hổng lớn trong công tác quản trị gia sản gia đình mang tính dự phòng. Xét theo Chương XXII Bộ luật Dân sự 2015 về Di chúc, quyền lập di chúc để định đoạt tài sản là quyền hợp pháp của mỗi công dân. Tuy nhiên, cụ A và cụ B khi còn sống đã chủ quan, không lập Di chúc hợp pháp để chỉ định rõ ràng quyền thừa kế cho con, cũng như không hướng dẫn con lưu trữ các giấy tờ hộ tịch cũ (như Giấy khai sinh, Sổ hộ khẩu thời bao cấp).
Đối với kiều bào, việc thiếu hụt kỹ năng quản trị hồ sơ nhân thân khi thay đổi quốc tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch và quốc tịch là một rủi ro cực kỳ lớn. Khi các giấy tờ gốc bị thất lạc hoặc không đồng nhất về tên tuổi giữa hộ chiếu nước ngoài và sổ đỏ trong nước, việc đi tìm lại chứng cứ huyết thống để thỏa mãn các điều kiện công chứng nhận di sản sẽ tốn rất nhiều thời gian và chi phí, làm gián đoạn kế hoạch quản trị tài sản của kiều bào tại quê nhà.
## 4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long
Để anh M có thể thực hiện thủ tục nhận thừa kế quyền sử dụng đất khi đã thôi quốc tịch Việt Nam, Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất lộ trình hành động gồm 03 bước cụ thể theo đúng quy định của pháp luật hiện hành:
Bước 1 – Trích lục hồ sơ gốc và xác lập tư cách “Người gốc Việt Nam”: Căn cứ quy định về thủ tục cấp Giấy xác nhận là người gốc Việt Nam tại Điều 29 Nghị định số 16/2020/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Quốc tịch, anh M cần liên hệ với cơ quan quản lý hộ tịch tại địa phương (hoặc Cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước sở tại) để làm thủ tục trích lục Giấy khai sinh gốc và xin cấp Giấy xác nhận có nguồn gốc Việt Nam. Đây là hồ sơ bắt buộc nhằm hợp pháp hóa tư cách chủ thể định cư ở nước ngoài của anh, làm cơ sở kết nối danh tính mới trong hộ chiếu nước ngoài với danh tính đứa con trai của hai cụ nhằm đáp ứng điều kiện nhận đất theo Điều 44 Luật Đất đai 2024.
Bước 2 – Thực thi quy trình công chứng và niêm yết hành chính: Căn cứ theo Luật Công chứng 2024 và quy định về thủ tục đăng ký đất đai khi nhận thừa kế tại Nghị định số 104/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật công chứng, anh M phối hợp với Tổ chức hành nghề công chứng nộp hồ sơ Khai nhận di sản thừa kế và thực hiện việc niêm yết công khai 15 ngày tại Ủy ban nhân dân xã B. Việc niêm yết này tuân thủ đúng trình tự hành chính bắt buộc để xác định tư cách thừa kế duy nhất theo hàng thừa kế thứ nhất quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hoàn thiện cơ sở pháp lý trước khi nộp hồ sơ sang tên Sổ đỏ.
Bước 3 – Quản trị gia sản dài hạn bằng giải pháp ủy quyền: Căn cứ theo Bộ luật Dân sự 2015 (từ Điều 562 đến Điều 569) về Hợp đồng ủy quyền, nếu anh M không thể thường xuyên cư trú tại Việt Nam để trông nom thửa đất, anh có quyền lập một Hợp đồng ủy quyền quản lý tài sản (có công chứng hợp pháp) cho một người thân thuộc thực sự đáng tin cậy. Văn bản này sẽ quy định rõ phạm vi người được ủy quyền chỉ có quyền trông nom, bảo quản, thực hiện các nghĩa vụ tài chính về đất đai chứ hoàn toàn không có quyền định đoạt (chuyển nhượng, tặng cho), giúp anh M an tâm định cư ở nước ngoài mà khối di sản cội nguồn ở quê nhà vẫn được bảo vệ tuyệt đối.
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của gia đình và cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.
Từ khóa: Điều 44 Luật Đất đai 2024; Thừa kế có yếu tố nước ngoài; Người gốc Việt Nam; Thôi quốc tịch; Khai nhận di sản thừa kế; Tâm lý hướng về cội nguồn.
