Trong cuộc sống ở nông thôn cũng như đô thị, việc hàng xóm cho nhau đi nhờ qua đất là câu chuyện không hiếm gặp. Ban đầu chỉ xuất phát từ sự giúp đỡ, tình làng nghĩa xóm, nhưng theo thời gian, lối đi ấy dần trở thành “đương nhiên”. Đến khi chủ đất cần sử dụng lại phần đất của mình thì phát sinh tranh chấp, mâu thuẫn kéo dài. Vậy pháp luật quy định như thế nào? Người đã cho đi nhờ nhiều năm có quyền lấy lại lối đi hay không?
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Gia đình ông Nguyễn Văn A, trú tại xã B, tỉnh C, có một thửa đất giáp đường liên xã. Khoảng 20 năm trước, do hoàn cảnh khó khăn, ông A đồng ý cho gia đình ông Trần Văn D đi nhờ qua một phần đất của mình để ra đường công cộng.
Việc đi nhờ chỉ được hai bên thỏa thuận bằng lời nói, không lập văn bản, cũng không đăng ký bất kỳ quyền sử dụng nào đối với phần lối đi.
Sau nhiều năm, gia đình ông A có nhu cầu xây dựng nhà và mở rộng khuôn viên nên dự định rào lại phần đất này. Tuy nhiên, ông D phản đối vì cho rằng gia đình mình đã sử dụng lối đi ổn định suốt 20 năm, nên không ai được quyền cản trở.
Mâu thuẫn giữa hai gia đình ngày càng căng thẳng, ảnh hưởng đến tình cảm láng giềng nhiều năm.
Ông A băn khoăn: “Tôi là chủ sử dụng hợp pháp của thửa đất. Nay muốn lấy lại phần đất đã cho đi nhờ thì có được pháp luật cho phép hay không?”
2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
1. Cho đi nhờ không đồng nghĩa với việc mất quyền sử dụng đất
Nhiều người cho rằng nếu một lối đi đã được sử dụng trong thời gian rất dài thì mặc nhiên trở thành lối đi chung. Tuy nhiên, pháp luật không quy định như vậy.
Theo khoản 1, Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015 quy định Quyền về lối đi qua:
“1. Chủ sỡ hữu có bất động sản bị vây bọc bởi các bất động sản của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, có quyền yêu cầu chủ sở hữu bất động sản vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ.
Lối đi được mở trên bất động sản liền kề nào mà được coi là thuận tiện và hợp lý nhất, có tính đến đặc điểm cụ thể của địa điểm, lợi ích của bất động sản bị vây bọc và thiệt hại gây ra là ít nhất cho bất động sản có mở lối đi.
Chủ sở hữu bất động sản hưởng quyền về lối đi qua phải đền bù cho chủ sở hữu bất động sản chịu hưởng quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”
Điều này cho thấy, pháp luật chỉ bảo vệ quyền về lối đi khi bất động sản thực sự bị vây bọc và việc mở lối đi phải dựa trên căn cứ pháp luật hoặc sự thỏa thuận giữa các bên.
Đồng thời, theo khoản 1, Điều 166, Bộ luật Dân sự quy định:
“Quyền đòi lại tài sản:
- Chủ sỡ hữu, chủ thể có quyền khác đối vớ tài sản có quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu, người sử dụng tài sản, người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp lý.”
Do đó, nếu việc đi nhờ chỉ là sự cho phép mang tính thiện chí, không xác lập quyền sử dụng ổn định hoặc quyền đối với bất động sản liền kề thì chủ đất vẫn có quyền yêu cầu chấm dứt việc sử dụng phần đất đó.
2. Trong trường hợp này, ông A có được lấy lại đất không?
Việc giải quyết phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Gia đình ông D có còn lối đi hợp pháp khác hay không.
- Việc đi nhờ chỉ là sự giúp đỡ hay đã có thỏa thuận xác lập quyền về lối đi.
- Nếu đóng lối đi thì bất động sản của ông D có bị cô lập hoàn toàn hay không.
Nếu ông D vẫn còn lối đi khác hoặc việc đi nhờ chỉ là sự cho phép tạm thời thì ông A có quyền yêu cầu chấm dứt việc sử dụng phần đất của mình.
Ngược lại, nếu thửa đất của ông D thực sự bị vây bọc và không còn lối đi hợp lý khác thì các bên cần giải quyết theo quy định tại Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015, trên tinh thần bảo đảm hài hòa quyền và lợi ích của cả hai bên.
Kết luận pháp lý: Đối với tình huống trên, ông Nguyễn Văn A không đương nhiên mất quyền đối với phần đất đã cho hàng xóm đi nhờ suốt 20 năm. Tuy nhiên, trước khi yêu cầu chấm dứt lối đi, cần xem xét đầy đủ điều kiện thực tế và quy định về quyền đối với bất động sản liền kề để bảo đảm việc thực hiện quyền sử dụng đất đúng quy định pháp luật.
3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”
1. Khía cạnh tâm lý – giáo dục
Không ít tranh chấp lối đi bắt nguồn từ một sự giúp đỡ chân thành. Người cho đi nhờ nghĩ rằng đó chỉ là sự hỗ trợ tạm thời, còn người đi nhờ lâu ngày lại xem đó là quyền đương nhiên.
Tâm lý này dễ dẫn đến hai thái cực:
- Người cho đất cảm thấy quyền sở hữu của mình không còn được tôn trọng.
- Người đi nhờ cho rằng hàng xóm đang “ích kỷ”, thiếu tình nghĩa khi đòi lại lối đi.
Thực tế, giữ gìn tình làng nghĩa xóm không có nghĩa là từ bỏ quyền lợi hợp pháp; ngược lại, bảo vệ quyền lợi cũng không đồng nghĩa với việc phủ nhận tình cảm láng giềng. Điều quan trọng là các bên cần thấu hiểu hoàn cảnh của nhau, tôn trọng sự thật khách quan và lựa chọn cách ứng xử văn minh.
2. Khía cạnh quản trị rủi ro tài sản
Đối với những tranh chấp phát sinh từ quan hệ láng giềng, hòa giải luôn là phương án nên được ưu tiên.
Các bên nên:
- Cùng rà soát hiện trạng sử dụng đất và lối đi.
- Xem xét khả năng mở lối đi khác nếu điều kiện cho phép.
- Lập văn bản thỏa thuận rõ ràng nếu tiếp tục cho đi nhờ.
- Mời UBND cấp xã hoặc tổ hòa giải cơ sở tham gia hỗ trợ khi cần thiết.
Một thỏa thuận hợp lý không chỉ giải quyết tranh chấp trước mắt mà còn giữ gìn sự đoàn kết, ổn định trong cộng đồng dân cư.
4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
-
Bước 1 – Xác minh căn cứ pháp lý về quyền sử dụng lối đi: Kiểm tra hồ sơ địa chính, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hiện trạng sử dụng và xác định xem quyền về lối đi đã được xác lập theo quy định của pháp luật hay chỉ là sự cho phép mang tính thiện chí.
-
Bước 2 – Đánh giá thực tế nhu cầu sử dụng của các bên: Làm rõ bất động sản của người đi nhờ có còn lối đi hợp pháp khác hay không. Đây là yếu tố quan trọng để xác định quyền và nghĩa vụ của các bên theo Bộ luật Dân sự.
-
Bước 3 – Ưu tiên thương lượng và hòa giải: Trước khi thực hiện các biện pháp pháp lý, các bên nên trao đổi trên tinh thần thiện chí, có thể thống nhất phương án tiếp tục sử dụng lối đi, hỗ trợ chi phí hoặc điều chỉnh phạm vi lối đi phù hợp với nhu cầu thực tế.
-
Bước 4 – Khởi kiện khi quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm: Nếu việc hòa giải không đạt kết quả và quyền sử dụng đất hoặc quyền về lối đi bị xâm phạm, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo đúng trình tự pháp luật để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long: “Một lối đi có thể chỉ rộng vài mét, nhưng nếu không được giải quyết trên cơ sở pháp luật và sự thiện chí, nó có thể trở thành khoảng cách rất lớn giữa những người hàng xóm. Hiểu đúng quy định về quyền đối với bất động sản liền kề, kết hợp với tinh thần hòa giải và tôn trọng lẫn nhau, chính là chìa khóa để giải quyết hài hòa giữa “tình” và “lý”, giữ gìn quyền lợi hợp pháp và tình làng nghĩa xóm bền vững.”
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.
Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Đòi lại đất; Giải pháp.