TÌNH HUỐNG SỐ 989: CHỦ TỊCH HUYỆN TỰ Ý KÝ HỢP ĐỒNG CHO DOANH NGHIỆP THUÊ ĐẤT CÔNG VỚI GIÁ THẤP HƠN THỊ TRƯỜNG

TÌNH HUỐNG SỐ 989: CHỦ TỊCH HUYỆN TỰ Ý KÝ HỢP ĐỒNG CHO DOANH NGHIỆP THUÊ ĐẤT CÔNG VỚI GIÁ THẤP HƠN THỊ TRƯỜNG

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một Chủ tịch UBND huyện tự ý ký hợp đồng cho doanh nghiệp thuê khu đất thuộc quỹ đất Nhà nước quản lý với mức giá thấp hơn đáng kể so với giá có thể xác định theo quy định pháp luật. Việc ký kết không được thực hiện đầy đủ thủ tục về thẩm quyền, xác định nghĩa vụ tài chính và quyết định cho thuê đất.

Sau khi nhận đất, doanh nghiệp đưa khu đất vào khai thác kinh doanh, thu lợi từ việc sử dụng đất. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu vi phạm về thẩm quyền ký hợp đồng, xác định giá thuê và nguy cơ gây thất thoát ngân sách nhà nước.

Từ đó đặt ra các vấn đề: Người đứng đầu có được tự ý ký hợp đồng cho thuê đất không? Hợp đồng có hợp pháp không? Trách nhiệm của cán bộ và doanh nghiệp được xác định như thế nào? Khi nào vụ việc được chuyển sang xử lý hình sự?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Căn cứ pháp lý

1. Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017, được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Luật số 90/2025/QH15; Văn bản hợp nhất số 97/VBHN-VPQH năm 2025.
2. Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, sử dụng văn bản hợp nhất số 164/2026/VBHN-LQ-VPQH ngày 29/9/2026.
3. Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản sửa đổi, hướng dẫn thi hành.
4. Luật Thanh tra năm 2025, số 84/2025/QH15.
5. Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung, đặc biệt là Luật số 86/2025/QH15.
6. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025
7. Bộ luật Dân sự năm 2015.

2.2. Phân tích hành vi vi phạm

Thứ nhất, vi phạm thẩm quyền cho thuê đất.

Theo khoản 1 Điều 123 Luật Đất đai năm 2024, UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định cho thuê đất đối với tổ chức trong nước. Khoản 2 quy định thẩm quyền đối với cá nhân và cộng đồng dân cư; khoản 3 quy định thẩm quyền của UBND cấp xã đối với quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích.

Vì vậy, nếu doanh nghiệp là tổ chức trong nước, Chủ tịch UBND huyện không có quyền tự quyết định cho thuê đất thay UBND cấp tỉnh. Khoản 5 Điều 123 cũng quy định cơ quan có thẩm quyền tại khoản 1 và khoản 2 không được phân cấp, không được ủy quyền.

Đây là dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng về thẩm quyền cần được xem xét, xử lý. 

Thứ hai, vi phạm nguyên tắc quản lý tài sản công.

Theo Điều 6 và Điều 10 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017, việc quản lý tài sản công phải bảo đảm đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch và không được sử dụng tài sản công trái pháp luật.

Nếu người đứng đầu tự ý đưa đất công vào khai thác, tạo điều kiện cho doanh nghiệp hưởng lợi trái quy định thì phải xem xét trách nhiệm quản lý, sử dụng tài sản công và hậu quả thất thoát.

Lưu ý: Đất đai phải được quản lý, cho thuê theo Luật Đất đai; không đồng nhất hợp đồng thuê đất với hợp đồng cho thuê nhà, trụ sở hoặc tài sản công khác. 

Thứ ba, vi phạm pháp luật phòng, chống tham nhũng.

Căn cứ Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, các hành vi cần xem xét gồm:

• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi.
• Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản công vì vụ lợi.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che người vi phạm vì vụ lợi.

Điều 8 quy định các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có các hành vi tham nhũng.

Nếu có chứng cứ người đứng đầu cố ý làm trái để mang lại lợi ích cá nhân hoặc lợi ích không chính đáng cho doanh nghiệp thì có thể xem xét trách nhiệm về hành vi tham nhũng tương ứng. Tuy nhiên, giá thuê thấp hơn thị trường chưa đủ để tự động kết luận có tham nhũng. 

Thứ tư, trách nhiệm hình sự.

Căn cứ Bộ luật Hình sự, có thể xem xét:

• Điều 219: Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí, nếu đáp ứng các dấu hiệu về chủ thể, hành vi và mức hậu quả luật định.
• Điều 356: Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, nếu người có chức vụ cố ý làm trái công vụ vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác và gây thiệt hại theo luật định.
• Điều 354: Tội nhận hối lộ, nếu có chứng cứ người có chức vụ nhận hoặc sẽ nhận lợi ích để thực hiện hoặc không thực hiện công việc theo yêu cầu của người đưa hối lộ.

Việc xác định tội danh phải căn cứ vào chứng cứ, hậu quả và dấu hiệu cấu thành cụ thể; không áp dụng máy móc nhiều tội danh cho cùng một hành vi. 

2.3. Các điều khoản cơ bản của hợp đồng cho thuê đất

Hợp đồng cần thể hiện những nội dung sau:

Điều khoản	Nội dung
Điều 1. Chủ thể	Xác định bên cho thuê, bên thuê và người đại diện hợp pháp.
Điều 2. Đối tượng thuê	Vị trí, diện tích, số thửa, tờ bản đồ và ranh giới khu đất.
Điều 3. Căn cứ pháp lý	Số, ngày quyết định cho thuê đất của cơ quan có thẩm quyền.
Điều 4. Mục đích, thời hạn	Mục đích sử dụng đất, thời hạn thuê và điều kiện gia hạn.
Điều 5. Giá thuê	Căn cứ xác định tiền thuê đất, phương thức và thời hạn thanh toán.
Điều 6. Quyền và nghĩa vụ	Sử dụng đất đúng mục đích, thực hiện nghĩa vụ tài chính và bảo vệ đất.
Điều 7. Chấm dứt hợp đồng	Các trường hợp chấm dứt, xử lý vi phạm và trách nhiệm bồi thường.
Điều 8. Giải quyết tranh chấp	Thương lượng và giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền.

Điểm pháp lý quan trọng: Hợp đồng phải dựa trên quyết định cho thuê đất hợp pháp và các căn cứ pháp luật có liên quan. Không được tự ý thỏa thuận giá thuê để thay thế nghĩa vụ tài chính về đất đai do cơ quan có thẩm quyền xác định.

Nếu hợp đồng được ký trái thẩm quyền, cần xem xét hiệu lực theo Điều 117, Điều 123 và hậu quả pháp lý theo Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời áp dụng quy định chuyên ngành đất đai. Không mặc nhiên kết luận hợp đồng vô hiệu khi chưa xem xét đầy đủ hồ sơ.

2.4. Quy trình thanh tra và xử lý cán bộ

Quy trình xử lý cần thực hiện theo các bước:

1. Tiếp nhận thông tin: Thu thập phản ánh, tố cáo và tài liệu về việc cho thuê đất trái quy định.
2. Tiến hành thanh tra: Kiểm tra thẩm quyền ký hợp đồng, hồ sơ đất đai, căn cứ xác định giá và nghĩa vụ tài chính.
3. Xác định hậu quả: Làm rõ khoản thất thu ngân sách, lợi ích doanh nghiệp được hưởng và trách nhiệm từng cá nhân.
4. Ban hành kết luận: Xác định hành vi vi phạm, kiến nghị thu hồi khoản thất thoát và xử lý trách nhiệm cán bộ.
5. Chuyển hồ sơ: Nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm, chuyển hồ sơ và kiến nghị khởi tố đến cơ quan điều tra có thẩm quyền.
6. Điều tra, truy tố, xét xử: Cơ quan điều tra xác minh, quyết định khởi tố khi có căn cứ; Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và Tòa án xét xử theo quy định.

Căn cứ quan trọng: Điều 38 Luật Thanh tra năm 2025 về nhiệm vụ, quyền hạn của người ra quyết định thanh tra, trong đó có việc chuyển hồ sơ vụ việc có dấu hiệu tội phạm và tài liệu liên quan cùng văn bản kiến nghị khởi tố; Điều 143, 145, 146 và 147 Bộ luật Tố tụng hình sự về căn cứ, tiếp nhận và giải quyết nguồn tin về tội phạm. 

2.5. Trách nhiệm của các bên

• Chủ tịch UBND huyện: Chịu trách nhiệm về hành vi vượt thẩm quyền, làm trái quy định; có thể bị kỷ luật, bồi thường và truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ.
• Cán bộ tham mưu: Chịu trách nhiệm nếu cố ý lập hồ sơ sai, hợp thức hóa thủ tục hoặc tiếp tay cho vi phạm.
• Doanh nghiệp: Phải thực hiện nghĩa vụ tài chính, khắc phục hậu quả và chịu trách nhiệm nếu có hành vi vi phạm hoặc đồng phạm.
• Cơ quan thanh tra: Phải xác minh khách quan, kết luận đúng pháp luật và chuyển hồ sơ khi có dấu hiệu tội phạm.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Góc nhìn tâm lý

Tình huống phản ánh nguy cơ tha hóa quyền lực qua ba biểu hiện:

• Tâm lý quyền lực: Cho rằng chức vụ lãnh đạo cho phép tự quyết định những vấn đề vượt quá thẩm quyền.
• Tâm lý vụ lợi: Đặt lợi ích cá nhân hoặc lợi ích nhóm lên trên lợi ích Nhà nước.
• Tâm lý bao che: Cố tình bỏ qua quy trình, tạo điều kiện cho doanh nghiệp được hưởng lợi trái pháp luật.

3.2. Góc nhìn giáo dục

Cần nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức về đạo đức công vụ, trách nhiệm giải trình và nghĩa vụ bảo vệ tài sản Nhà nước.

Đặc biệt, người đứng đầu phải hiểu rằng chức vụ không tạo ra đặc quyền đứng ngoài pháp luật. Mọi quyết định liên quan đến đất đai, tài sản công đều phải đúng thẩm quyền và có căn cứ pháp lý.

3.3. Góc nhìn quản trị

Cần thực hiện ba nguyên tắc:

1. Phân quyền rõ ràng: Tách biệt trách nhiệm đề xuất, thẩm định, quyết định và kiểm tra.
2. Công khai minh bạch: Công khai thông tin cho thuê đất, giá thuê và nghĩa vụ tài chính theo quy định.
3. Kiểm soát quyền lực: Tăng cường thanh tra, kiểm toán và giám sát trách nhiệm người đứng đầu.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

4.1. Giải pháp pháp lý

• Rà soát tính hợp pháp của quyết định cho thuê đất và hợp đồng đã ký.
• Xác định chính xác giá đất, tiền thuê đất và khoản thất thoát ngân sách.
• Xử lý hợp đồng trái pháp luật theo đúng căn cứ và thẩm quyền.
• Thu hồi khoản thất thoát, xem xét trách nhiệm bồi thường và xử lý cán bộ.
• Chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm.

4.2. Giải pháp quản trị

• Xây dựng quy trình quản lý, cho thuê đất công minh bạch.
• Không để một cá nhân tự quyết định toàn bộ quy trình.
• Tăng cường kiểm tra việc xác định giá và thực hiện nghĩa vụ tài chính.
• Ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ đất đai.
• Thiết lập cơ chế giám sát độc lập và tiếp nhận phản ánh của người dân.

4.3. Giải pháp tâm lý – giáo dục

• Bồi dưỡng đạo đức công vụ và ý thức trách nhiệm của người đứng đầu.
• Giáo dục cán bộ về giới hạn thẩm quyền và hậu quả của việc lạm quyền.
• Xây dựng văn hóa liêm chính, không bao che sai phạm.
• Bảo vệ người tố cáo, người phản ánh đúng sự thật.
• Kết hợp xử lý nghiêm với giáo dục, phòng ngừa và khắc phục hậu quả.

4.4. Thông điệp của chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Quyền lực nhà nước không phải là đặc quyền để quyết định tài sản công theo ý chí cá nhân mà là trách nhiệm phục vụ lợi ích chung. Người đứng đầu càng có quyền hạn lớn càng phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ. Muốn ngăn chặn thất thoát tài sản công, cần kết hợp kiểm soát quyền lực, minh bạch hóa quy trình, xử lý nghiêm hành vi vi phạm và xây dựng đạo đức công vụ từ gốc.

5. KẾT LUẬN

Tình huống cho thấy việc tự ý ký hợp đồng cho doanh nghiệp thuê đất công trái thẩm quyền, không đúng trình tự và tạo thất thoát ngân sách có thể dẫn đến trách nhiệm hành chính, kỷ luật, dân sự và hình sự tùy mức độ vi phạm.

Giải quyết vụ việc phải bảo đảm ba yêu cầu: đúng pháp luật – thu hồi tài sản thất thoát – kiểm soát quyền lực và phòng ngừa tham nhũng. Không chỉ xử lý người đứng đầu mà còn phải làm rõ trách nhiệm của cơ quan tham mưu, doanh nghiệp và các cá nhân có liên quan.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời