Tình huống 933: TỰ Ý CHẶT HẠ CÂY LIM CỔ THỤ TRÊN VỈA HÈ ĐỂ MỞ RỘNG CỬA HÀNG: HÀNH VI XÂM PHẠM CẢNH QUAN VÀ HẠ TẦNG XANH ĐÔ THỊ

TỰ Ý CHẶT HẠ CÂY LIM CỔ THỤ TRÊN VỈA HÈ ĐỂ MỞ RỘNG CỬA HÀNG: HÀNH VI XÂM PHẠM CẢNH QUAN VÀ HẠ TẦNG XANH ĐÔ THỊ

Chuyên đề MT-933 – Môi trường

Một cây lim cổ thụ trên vỉa hè không chỉ tạo bóng mát cho một ngôi nhà mà còn góp phần điều hòa không khí, giảm nhiệt độ đô thị và duy trì cảnh quan chung. Thế nhưng, vì muốn mở rộng mặt bằng kinh doanh, một cá nhân đã tự ý chặt hạ cây xanh công cộng ngay trước cửa hàng của mình. Hành vi tưởng như phục vụ lợi ích riêng này có thể gây thiệt hại cho cộng đồng và dẫn đến những hậu quả pháp lý đáng kể.

Vấn đề đặt ra là: Ai có quyền quyết định số phận của cây xanh trên vỉa hè công cộng, và người tự ý chặt hạ cây phải chịu trách nhiệm như thế nào?

1. Lợi ích kinh doanh không thể đặt cao hơn lợi ích cộng đồng

Theo tình huống giả định, một hộ kinh doanh muốn mở rộng mặt tiền, tạo thêm không gian trưng bày hàng hóa và thuận tiện cho khách ra vào. Cho rằng cây lim cổ thụ trước cửa cản trở việc kinh doanh, người này tự thuê người chặt hạ cây mà không xin phép cơ quan có thẩm quyền.

Sau khi cây bị đốn, đoạn vỉa hè mất đi bóng mát, cảnh quan đường phố bị thay đổi, đồng thời người dân mất đi một phần không gian xanh vốn phục vụ lợi ích chung.

Đây không đơn thuần là câu chuyện chặt một cái cây. Nó phản ánh tư duy chiếm dụng tài sản và hạ tầng công cộng để phục vụ lợi ích cá nhân: khi quyền lợi kinh doanh được đặt lên trên trách nhiệm với cộng đồng, những giá trị chung của đô thị có nguy cơ bị xâm phạm.

Cây xanh đô thị có vai trò giảm bụi, điều hòa vi khí hậu, tạo cảnh quan và cải thiện chất lượng sống. Một cây lim cổ thụ đã phát triển trong nhiều năm không thể được thay thế ngay lập tức chỉ bằng việc trồng một cây non.

Vì vậy, người dân có nhu cầu cải tạo mặt tiền phải thực hiện theo quy định, không được tự quyết định chặt hạ cây xanh công cộng vì mục đích riêng.

2. Tự ý chặt hạ cây xanh công cộng có vi phạm pháp luật?

Có thể bị xử phạt hành chính và phải khắc phục hậu quả, nếu hành vi thuộc trường hợp chặt hạ cây xanh đô thị phải có giấy phép nhưng người thực hiện không được cấp phép.

Căn cứ pháp luật

Thứ nhất, quy định về bảo vệ cây xanh đô thị.

Điều 27 Nghị định 258/2025/NĐ-CP về quản lý công viên, cây xanh và mặt nước quy định các điều kiện chặt hạ, dịch chuyển cây xanh, những trường hợp được miễn giấy phép và các trường hợp phải có giấy phép. Cây xanh sử dụng công cộng là cây bóng mát về nguyên tắc thuộc diện phải có giấy phép, trừ trường hợp được miễn theo quy định. <Cite refs={[“turn806225search7”]}/>

Do đó, nếu cây lim thuộc diện quản lý cây xanh công cộng và không thuộc trường hợp được miễn giấy phép, cá nhân tự ý chặt hạ có thể bị xử lý theo quy định hiện hành.

Thứ hai, về xử phạt vi phạm hành chính.

Khoản 3 Điều 54 Nghị định 16/2022/NĐ-CP quy định mức phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng đối với hành vi tự ý chặt hạ, dịch chuyển, đào gốc cây xanh đô thị hoặc chặt rễ cây xanh khi chưa được cấp phép. <Cite refs={[“turn806225search3”,“turn806225search5”]}/>

Tuy nhiên, khi xử lý vụ việc thực tế, cơ quan chức năng cần đối chiếu quy định xử phạt còn hiệu lực tại thời điểm vi phạm, xác định đúng hành vi, chủ thể và thẩm quyền xử phạt. Không nên mặc nhiên áp dụng một mức phạt nếu chưa kiểm tra các quy định sửa đổi, bổ sung có liên quan.

Thứ ba, về trách nhiệm hình sự.

Không phải mọi hành vi chặt cây xanh công cộng trái phép đều cấu thành tội phạm. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định tính chất, mức độ nguy hiểm, thiệt hại thực tế, lỗi và các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự.

Nếu có căn cứ cho thấy hành vi xâm phạm tài sản hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng và đáp ứng đầy đủ yếu tố cấu thành một tội danh cụ thể, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự. Nếu không đủ căn cứ hình sự, việc xử phạt hành chính và yêu cầu khắc phục hậu quả vẫn có thể được áp dụng.

3. Quy trình xử lý của tổ trật tự đô thị và cơ quan chức năng

Để bảo vệ cây xanh và xử lý vụ việc đúng pháp luật, quá trình giải quyết cần được tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Tiếp nhận phản ánh và kiểm tra hiện trường.

Người dân có thể gửi phản ánh đến UBND cấp xã, phường hoặc cơ quan được giao quản lý cây xanh đô thị. Cán bộ có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, ghi nhận vị trí cây, hiện trạng gốc cây, thân cây đã bị chặt và những dấu hiệu liên quan.

Bước 2: Thu thập chứng cứ, xác định người thực hiện.

Cơ quan chức năng lập hồ sơ vụ việc, ghi nhận hình ảnh, video, lời khai của người chứng kiến và các tài liệu liên quan. Cần xác định ai trực tiếp chặt cây, ai thuê thực hiện, cây thuộc đơn vị nào quản lý và có giấy phép hay không.

Bước 3: Xác định hành vi và xử lý theo thẩm quyền.

Cơ quan có thẩm quyền đối chiếu quy định về quản lý cây xanh, xác định hành vi vi phạm và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp. Nếu có dấu hiệu tội phạm, vụ việc cần được chuyển hoặc xử lý theo trình tự tố tụng hình sự tương ứng.

Bước 4: Yêu cầu khắc phục thiệt hại.

Việc khắc phục phải căn cứ quy định pháp luật, tính chất vụ việc và phương án của cơ quan quản lý cây xanh. Người vi phạm có thể phải chịu chi phí, trách nhiệm bồi thường hoặc thực hiện biện pháp khắc phục nếu có căn cứ pháp lý.

Bước 5: Kiểm tra việc thực hiện và tuyên truyền cộng đồng.

Cơ quan quản lý theo dõi việc thực hiện quyết định xử lý, phương án trồng bù hoặc phục hồi cảnh quan nếu được yêu cầu; đồng thời tuyên truyền để người dân hiểu rằng vỉa hè và cây xanh công cộng không phải tài sản riêng của hộ kinh doanh liền kề.

4. Có thể buộc người vi phạm trồng lại cây lim cổ thụ không?

Đây là vấn đề cần được xem xét thận trọng.

Không thể mặc nhiên yêu cầu người vi phạm trồng một cây lim có kích thước tương đương cây cổ thụ đã bị chặt, bởi việc trồng lại phải bảo đảm điều kiện kỹ thuật, không gian sinh trưởng, an toàn giao thông và phương án quản lý cây xanh đô thị.

Cơ quan có thẩm quyền cần đánh giá thiệt hại và quyết định biện pháp khắc phục phù hợp, có thể bao gồm:

• Yêu cầu trồng cây thay thế hoặc trồng bù theo phương án được phê duyệt, nếu có căn cứ pháp lý.
• Xác định và yêu cầu bồi thường thiệt hại đối với cây xanh công cộng theo quy định áp dụng.
• Yêu cầu khôi phục hiện trạng vỉa hè nếu việc chặt cây đi kèm hành vi phá hoại hoặc cải tạo trái phép hạ tầng.
• Kiểm tra việc sử dụng vỉa hè, xử lý hành vi lấn chiếm hoặc xây dựng trái phép nếu có.

Việc trồng bù cần do đơn vị có chuyên môn hướng dẫn, lựa chọn chủng loại cây phù hợp và bảo đảm kỹ thuật. Một cây non không thể ngay lập tức thay thế đầy đủ giá trị sinh thái của cây cổ thụ, nhưng trồng bù đúng quy hoạch là một phần quan trọng trong quá trình phục hồi không gian xanh.

5. Người dân cần làm gì khi phát hiện cây xanh công cộng bị chặt trái phép?

Khi phát hiện hành vi chặt hạ cây xanh trên vỉa hè, người dân nên:

1. Ghi nhận hình ảnh, video, thời gian, địa điểm và diễn biến vụ việc nếu có thể thực hiện an toàn.
2. Gửi phản ánh đến UBND phường hoặc cơ quan quản lý cây xanh đô thị, đề nghị kiểm tra và xử lý.
3. Cung cấp tài liệu, thông tin người chứng kiến khi được cơ quan chức năng yêu cầu.
4. Theo dõi kết quả giải quyết, kiến nghị việc khắc phục thiệt hại và phục hồi cảnh quan theo quy định.

Người dân không nên tự ý ngăn chặn bằng hành vi gây nguy hiểm, phá hoại tài sản hoặc xung đột trực tiếp với người vi phạm.

6. Bài học về ý thức bảo vệ hạ tầng xanh đô thị

Một đô thị văn minh không chỉ được đánh giá bằng số lượng cửa hàng, công trình hay tốc độ phát triển kinh tế, mà còn bằng cách cộng đồng gìn giữ những không gian chung.

Cây lim cổ thụ trên vỉa hè là tài sản có giá trị đối với môi trường và đời sống xã hội. Không một cá nhân nào có thể tự ý loại bỏ giá trị chung ấy chỉ vì muốn mở rộng mặt tiền kinh doanh.

Quyền kinh doanh cần được tôn trọng, nhưng phải đi cùng nghĩa vụ tuân thủ pháp luật và tôn trọng lợi ích cộng đồng. Cơ quan quản lý cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời bảo đảm việc xử lý có căn cứ, đúng thẩm quyền và minh bạch.

Thông điệp pháp luật: Đừng đánh đổi bóng mát của cộng đồng lấy vài mét vuông mặt bằng kinh doanh. Bảo vệ cây xanh công cộng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là nghĩa vụ và ý thức của mỗi người dân trong việc xây dựng đô thị xanh, an toàn và bền vững.