Tình huống 848: Bụi clinker phủ trắng vườn cây: Nhà nông mất mùa – Làm thế nào để đòi bồi thường đúng luật?

Bụi clinker phủ trắng vườn cây: Nhà nông mất mùa – Làm thế nào để đòi bồi thường đúng luật?

Nhiều hộ dân trồng cây ăn quả đang trong kỳ thụ phấn phải bất lực nhìn vườn cây của mình bị phủ một lớp bụi trắng xóa từ nhà máy xi măng. Nguyên nhân thường đến từ sự cố màng lọc bụi bị hỏng, khiến bụi clinker phát tán ra môi trường xung quanh. Hậu quả không chỉ làm hoa không đậu quả, quả non rụng hàng loạt mà còn gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho nhà nông.

Pháp luật bảo vệ quyền lợi người dân rất rõ ràng

Theo Điều 602 Bộ luật Dân sự 2015, chủ thể làm ô nhiễm môi trường mà gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật, kể cả trường hợp không có lỗi. Nghĩa là dù nhà máy giải thích “màng lọc bị hỏng đột xuất”, họ vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (các Điều 130, 131, 132, 133) cũng quy định rõ: Tổ chức, cá nhân gây thiệt hại về môi trường phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, bao gồm thiệt hại về tài sản của người dân, đồng thời phải chi trả chi phí xác định thiệt hại. Người dân không cần chứng minh nhà máy cố ý xả thải. Chỉ cần chứng minh được ba yếu tố: có thiệt hại thực tế, có hành vi gây ô nhiễm và có mối quan hệ nhân quả giữa hai yếu tố đó.

Thiệt hại kinh tế không nhỏ

Bụi clinker phủ lên hoa, lá trong giai đoạn thụ phấn khiến cây mất khả năng đậu quả hoặc quả non rụng sớm. Ngoài sản lượng năm nay bị mất trắng, nhiều cây còn bị suy kiệt, ảnh hưởng đến năng suất các năm sau. Chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và công chăm sóc đã bỏ ra gần như không thu hồi được. Đây là thiệt hại trực tiếp về tài sản mà pháp luật bảo vệ.

Quy trình lập ban kiểm kê tổn thất thực tế

Để đòi bồi thường hiệu quả, nhà nông cần thực hiện đúng các bước sau:

Bước 1: Ghi nhận hiện trạng ngay lập tức

Chụp ảnh, quay video toàn cảnh và cận cảnh (có ngày giờ, vị trí). Gọi ngay UBND xã và Trưởng thôn đến lập biên bản hiện trạng. Nên nhờ Thừa phát lại lập vi bằng để tăng giá trị pháp lý của chứng cứ.

Bước 2: Đề nghị thành lập Ban kiểm kê

Gửi đơn đến UBND xã (hoặc huyện nếu thiệt hại trên nhiều xã), yêu cầu thành lập Ban kiểm kê hoặc Hội đồng xác định thiệt hại có sự tham gia của đại diện nông dân, cán bộ nông nghiệp và môi trường. UBND xã có trách nhiệm đề nghị cấp trên tổ chức thu thập, thẩm định dữ liệu theo quy định.

Bước 3: Tiến hành kiểm kê và tính toán

Ban kiểm kê đo đạc diện tích bị ảnh hưởng, thống kê số cây, ước lượng tỷ lệ giảm năng suất. Kết quả được lập thành biên bản có chữ ký các bên. Đây là căn cứ quan trọng để tính số tiền bồi thường theo giá thị trường thực tế.

Bước 4: Thương lượng và giải quyết

Ưu tiên thương lượng với nhà máy. Nếu không đạt được thỏa thuận, người dân có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân theo quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Những kỹ năng giúp buộc nhà máy đền bù

•  Tạo chứng cứ mạnh ngay từ đầu: Biên bản UBND xã kết hợp ảnh, video và vi bằng là vũ khí quan trọng nhất.

•  Gửi công văn chính thức yêu cầu bồi thường, ghi rõ thời hạn trả lời.

•  Đề nghị chính quyền địa phương chủ trì đối thoại và yêu cầu cơ quan môi trường kiểm tra hệ thống lọc bụi của nhà máy.

•  Nhiều hộ bị thiệt hại nên làm đơn tập thể để tăng sức mạnh.

•  Nếu thương lượng thất bại, sẵn sàng khởi kiện dân sự và tố cáo hành vi vi phạm môi trường.

Kết luận

Pháp luật đã trao cho người dân quyền đòi bồi thường rõ ràng và mạnh mẽ. Vấn đề then chốt là nhà nông phải hành động nhanh, thu thập chứng cứ chặt chẽ và biết cách vận dụng đúng quy trình. Chỉ khi chứng cứ đầy đủ, quy trình được thực hiện nghiêm túc, nhà máy mới buộc phải đền bù thỏa đáng và có trách nhiệm khắc phục để không tái diễn tình trạng bụi clinker phủ trắng vườn cây của dân.

Người dân cần nắm vững quyền lợi của mình và không ngần ngại lên tiếng để bảo vệ thành quả lao động.